Als tisja be’aw een feestdag zal zijn

Deze vastendag, die we in de rest van het verhaal maar TBA zullen noemen, is de treurigste dag van het joodse jaar, het is namelijk de dag waarop volgens onze traditie beide tempels verwoest zijn. De eerste tempel is verwoest door de Babyloniërs onder leiding van koning Nebukadnezar en de tweede tempel is verwoest door de Romeinen onder leiding van Titus.

TBA is een hele vastendag, dat wil zeggen dat we gelijk Jom Kipoer beginnen te vasten op de avond ingaande TBA tot de volgende dag het weer helemaal donker is, dus een ruim etmaal. Er zijn ook halve vastendagen, dan begint het vasten pas in de ochtend voordat het licht begint te worden, maar is eten en drinken wel nog geoorloofd de avond en nacht tevoren. TBA heeft meer gelijkenis met Jom Kipoer, want op deze dag gelden ook de overige beperkingen die ook op Jom Kipoer van toepassing zijn, zoals het verbod op wassen en zalven, het verbod op gemeenschap tussen man en vrouw en het verbod op leren schoeisel. Een belangrijk verschil met Jom Kipoer is dat er op TBA geen werkverbod geldt, men mag wel auto rijden, licht maken etc.

Hoe wordt TBA gehouden. Op de vooravond van TBA wordt de laatste maaltijd gegeten. Men zit dan laag bij de grond, netzo als bij het sjiwwe-zitten en eet een karige maaltijd, die uit niet veel meer bestaat dan wat brood en een hard gekookt ei, zoals we dat ook doen aan het begin van een sjiwwe. Om de gevoelens van treur nog te benadrukken doopt men het ei een klein beetje in as, ter herinnering aan de as die overbleef van de tempel. Ook vermijdt men bij deze maaltijd om in een groot gezelschap te eten, omdat een groot gezelschap onherroepelijk leidt tot een bepaalde vorm van gezelligheid die we nu niet willen hebben. Na beëindiging van de maaltijd gaat men naar sjoel voor de speciale dienst ter gelegenheid van TBA.
De sjoel is spaarzaam verlicht, wel zo dat men nog kan lezen wat er gelezen moet worden, maar men probeert de verlichting tot het minimum te beperken. Het parochet, het gordijn dat hangt voor de Aron Hakodesj, de heilige arke is opzij geschoven en ook zijn de kleedjes van de biema en de lessenaar van de chazzan, de voorganger verwijderd. Netzo als bij de maaltijd zit men nu ook weer laag bij de grond of blijft men staan. Na het reguliere avondgebed gaat iedereen laag zitten en draagt de chazzan op een treurige toon de Megillat Eega voor. Megillat Eega is het klaaglied geschreven door de profeet Jirmijahoe naar aanleiding van de verwoesting van de eerste tempel. Het wordt megilla genoemd, rol, en in sommige gemeentes bestaat daadwerkelijk de gewoonte om dit uit een rol te lezen, netzo als de rol van Esther. Bij ons is dat niet de gewoonte, maar de naam is gebleven. Na de voorlezing van Eega gaat men verder met het uitspreken van Kinot. Kinot zijn gedichten, voornamelijk van middeleeuws dichters die onze treur verwoorden over de vernietiging van de tempel en de dientengevolge ontstane ballingschap voor het joodse volk en alle ellende die dit met zich mee heeft gebracht.
De volgende ochtend is er iets bijzonders aan de hand bij de ochtenddienst. Normaliter tooit een ieder zich bij de ochtenddienst in taliet en teilen, gebedskleed en gebedsriemen, maar deze ochtend worden deze achterwege gelaten. Op deze dag van treur willen wij ons niet versieren met deze versierselen. De ochtenddienst is een min of meer gewone ochtenddienst, al worden de gebeden vrijwel zonder melodie uitgesproken, hetgeen ook gebeurt bij de voorlezing van de Torah. Nog steeds gaat men niet op een gewone stoel zitten, maar blijft men of staan of zit men laag. Nadat de Torahrol terug gebracht is gaat iedereen weer laag bij de grond zitten en worden er opnieuw Kinot uitgesproken. In Nederland is het gebruikelijk dat dit wordt door de Kinot te verdelen onder de aanwezigen en eenieder die dit wil draagt een kina voor. Elders gebeurt dit niet en zit ieder voor zich zachtjes Kinot te zeggen. Zoals gezegd is het voornaamste onderwerp van de Kinot de vernietiging van de tempel en de gevolgen daarvan. In latere tijden zijner ook Kinot geschreven die gaan over de vernietiging van de joodse gemeentes langs de Rijn gedurende de Kruistochten, waarbij hele joodse gemeentes, zoals Keulen en Frankfurt vermoord zijn. En zo’n ruime 30 jaar geleden is er ook een kina geschreven over de rampen die ons volk getroffen hebben gedurende de tweede wereldoorlog.
Deze ochtenddienst duurt lang, wel 3 á 4 uur. Ook na thuiskomst gaat men nog niet op een gewone stoel zitten, maar blijft men laag zitten tot midderdag. De talliet en tefilien die
’s ochtends niet gelegd zijn worden wel aangedaan bij de middagdienst.

Vaak zien we in onze geschiedenis dat een dag die getroffen is door een nare gebeurtenis, later nogmaals getroffen wordt door een nare gebeurtenis. , zo ook TBA. Toen het joodse volk in de woestijn was, ruim een jaar na de uittocht uit Egypte besloten ze om verspieders te zenden naar het land Israël. Na 40 dagen kwamen de verspieders terug met een onheilspellend bericht, het land Israël is onmogelijk om in te nemen. Ondanks alle wonderen die het Joodse Volk had meegemaakt bij de uittocht hechten ze toch geloof aan de woorden van de verspieders en huilden en jammerden ze de hele nacht en vatten ze zelfs het plan op om terug te gaan naar Egypte. G’d zei daarop”die nacht hebben jullie voor niets gehuild, maar in de toekomst zullen jullie een goede reden hebben om te huilen”, dit was de nacht van TBA!
Ook veel later in de geschiedenis is deze dag gekenmerkt door treurige gebeurtenissen. Zo was bijvoorbeeld de deadline voor de joden die verdreven werden uit Spanje in 1492 ook op TBA.

Naast de simpele verklaring voor de vernietiging van de tempel als gevolg van het verlies van de oorlog tegen de Babyloniërs en de Romeinen, is er ook een spirituele verklaring. De eerste tempel is vernietigd omdat het Joodse volk zich destijds had bezondigd aan drie zeer ernstige zondes, namelijk moord, afgodendienst en verboden seksuele relaties. De tweede tempel is verwoest omdat er toen onder het joodse volk een blinde haat heerste, men kon elkaar zeer slecht verdragen, hetgeen er uiteindelijk toe leidde dat G’d de tempel weg nam bij dit volk. Als we vast stellen dat de oorzak van de vernietiging ligt in slechte onderlinge relaties, kunnen we dus ook concluderen dat de oplossing juist ligt in goede onderlinge relaties. Als wij er naar streven en ook daadwerkelijk ons best er voor doen de onderlinge relatie s te verbeteren, dan zal spoedig de lang gekoesterde wens van het joodse volk in vervulling gaan bij de bouw van de derde tempel en dan zal tisja be’aw niet langer meer een treurdag zijn, maar een grote feestdag.

Delen is ontvangen:
Posted in Inspiratie