Behar | Hoe je over jezelf denkt, bepaalt hoe het zal gaan

Behar | Hoe je over jezelf denkt, bepaalt hoe het zal gaan

Als mens ben je een belangrijke schakel in de kosmos. Je hebt de missie om G-d te vertegenwoordigen hier op aarde en om door de schepping heen de verborgenheid van Hashem te (helpen) ontdekken. Door aan jezelf te twijfelen, breng je de volmaaktheid van de wereld in gevaar. Door vertrouwen en positief denken houd je alle verbindingskanalen open. Hashem gunt het je, maar gun jij het jezelf ook?

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Wajiekra, hoofdstuk 25.

דַּבֵּ֞ר אֶל־בְּנֵ֤י יִשְׂרָאֵל֙ וְאָמַרְתָּ֣ אֲלֵהֶ֔ם כִּ֤י תָבֹ֙אוּ֙ אֶל־הָאָ֔רֶץ אֲשֶׁ֥ר אֲנִ֖י נֹתֵ֣ן לָכֶ֑ם וְשָׁבְתָ֣ה הָאָ֔רֶץ שַׁבָּ֖ת לַה׃

Spreek tot de kinderen van Israël en zeg hun, als jullie zullen komen naar het land dat ik jullie geef dan zal het land Shabbat vieren.

De naam van dit gebod is shemita en houdt in dat vanaf het moment dat het Joodse volk zich in Israël gevestigd had, men jaren ging tellen in cycli van zeven. In het zevende jaar mag het land niet bewerkt worden.

Zoals wij elke week op de zevende dag Shabbat vieren en stoppen met creatief bezig zijn, zo moet ook het land stoppen met produceren in het zevende jaar. Men mag dan niet ploegen, niet zaaien en niet oogsten. Het is verboden om wat dan ook te doen dat met landbouw te maken heeft, of het nou om groenten, graan of fruit gaat. Eens in de zeven jaar krijgt de aarde rust. En of je alleen een moestuintje hebt, een paar bomen bezit of 1000 hectares graanvelden in Israël beheert, de regel blijft hetzelfde. Jouw velden en alles wat erin groeit zijn tijdens het shemita-jaar algemeen bezit geworden. Iedere mens of dier mag vrij komen plukken. De eigenaar heeft niet méér recht op zijn landbouwproducten dan wie dan ook. Ook hij mag net als iedereen plukken wat hij voor eigen consumptie nodig acht, maar niet meer.

Levensgevaarlijk

Stelt u zich eens voor wat dit gebod te betekenen had in een tijd dat de hele economie op landbouw gebaseerd was. In een jaar dat het bewerken en oogsten verboden zijn ligt hongersnood al snel op de loer. Er is dan niets te eten, de winkels staan leeg en de overlevingskansen zijn zeer gering. Een levensgevaarlijke situatie!

Het hele leven draaide vroeger om voedselproductie in eigen land. De mens was vroeger nauw verbonden met de aarde. Tegenwoordig zijn we meer verbonden met wolken, golven en satellieten.

Hoe dan ook: men  had niets te eten. En de meeste mensen hadden omdat ze boeren waren geen inkomen, omdat ieder mens en dier vrije toegang kreeg om wat ze maar wilden, te plukken. Stel je voor dat één jaar op de zeven, iedereen van je bankpas gebruik zou mogen maken!

Wanneer u nu denkt, geachte lezer, dat het ‘maar om één jaar ging’, dan bewijst dat alleen maar hoe ver we van het platteland zijn. Want het gebrek aan voedsel duurde langer dan dat ene shemita jaar. Want wat viel er in het achtste jaar te oogsten wanneer er in het zevende jaar niet gezaaid was? Pas in het achtste jaar, dat het eerste jaar van de nieuwe cyclus was, mocht de landbouw weer starten. Men kon pas in jaar 8 zaaien. Pas wanneer men kon oogsten in jaar 8 was er sprake van voedselproductie, inkomen en eten voor het hele volk. De vraag wordt alleen maar sterker: wat was er te eten niet alleen in het zevende maar ook in het achtste jaar?

Wajiekra 25, 20-22

וְכִ֣י תֹאמְר֔וּ מַה־נֹּאכַ֤֖ל בַּשָּׁנָ֣ה הַשְּׁבִיעִ֑ת הֵ֚ן לֹ֣א נִזְרָ֔ע וְלֹ֥א נֶאֱסֹ֖ף אֶת־תְּבוּאָתֵֽנוּ׃

וְצִוִּ֤יתִי אֶת־בִּרְכָתִי֙ לָכֶ֔ם בַּשָּׁנָ֖ה הַשִּׁשִּׁ֑ית וְעָשָׂת֙ אֶת־הַתְּבוּאָ֔ה לִשְׁלֹ֖שׁ הַשָּׁנִֽים׃

וּזְרַעְתֶּ֗ם אֵ֚ת הַשָּׁנָ֣ה הַשְּׁמִינִ֔ת וַאֲכַלְתֶּ֖ם מִן־הַתְּבוּאָ֣ה יָשָׁ֑ן עַ֣ד ׀ הַשָּׁנָ֣ה הַתְּשִׁיעִ֗ת עַד־בּוֹא֙ תְּב֣וּאָתָ֔הּ תֹּאכְל֖וּ יָשָֽׁן׃

En als jullie zullen vragen, wat zullen wij eten in het zevende jaar, wij zullen niet zaaien en onze producten niet oogsten.
En ik zal mijn zegen gebieden voor jullie in het zesde jaar en het zal een productie opleveren voor drie jaar.
En jullie zullen zaaien het achtste jaar en jullie zullen van de oude productie eten tot het negende jaar, totdat de oogst van het achtste jaar komt, zullen jullie van de oude oogst eten.

Hashem zal ons een hele speciale zegen geven; het zesde jaar zal een driedubbele oogst opbrengen:

  1. de normale hoeveelheid van het zesde jaar.
  2. een extra hoeveelheid dat de oogst van het zevende jaar zal vervangen
  3. daarbovenop nog een extra deel in afwachting van de oogst van het achtste jaar.

Wat bijzonder, een driedubbele zegen. Moshe belooft in de Torah dat het land in het zesde jaar van de cyclus een wonderbaarlijke driedubbele hoeveelheid oogst zal opbrengen.

Woord voor woord

Hierin vinden wij het G-ddelijke aspect van de Torah. Er zijn mensen die niet geloven dat de Torah door G-d geschreven is. Theorieën bestaan dat de Torah door Moshe zelf geschreven zou zijn, of door andere zeer slimme personen. In dat geval merken wij hierbij dat het niet zo slim was om te beloven dat het zesde jaar een gigantische opbrengst zal geven. Want hoe lang gaat het duren totdat men ontdekt dat die hele Torah niet klopt? Zes jaar. Niet meer. Hoe kon Moshe zo’n belofte en voorspelling uitspreken? Als men na zes jaar zou ontdekken dat er geen grotere oogst was geweest, was hij eruit gegooid en de Torah ergens op een tweedehands boekenkraampje terechtgekomen.

Zo zijn er nog meer gevallen dat wij uitspraken in de Torah ontdekken die alleen maar door G-d geschreven hadden kunnen worden. Neem bijvoorbeeld de opsomming van vier dieren die ieder maar één van de twee koshere tekens hebben. Hoe zou een mens zoiets kunnen beweren? Had Moshe een wereldreis gemaakt dat hij zoiets kon verklaren? Kende hij alle dieren op aarde? En ook al zou dat zo zijn, waarom zou hij het risico nemen om dat zo in de Torah op te schrijven? Als Moshe inderdaad zijn eigen document geschreven had, zogenaamd in de naam van G-d, waarom staan er dan allerlei zaken waardoor Moshe nu of later door de mand zou vallen. Als je al een vals document maakt, zorg er dan voor dat niemand kan bewijzen dat het vals is. Wie liegen wil, vertelt de gemara ons, moet ver weg blijven van bewijzen. Het is dan beter om verhalen uit het verleden en mensen die niet meer leven erbij te halen en te vertellen wat zij gezegd hebben. Wanneer je een nieuwe godsdienst wilt verzinnen of een aftakking van een G-dsdienst wil innoveren, gebruik dan uitsluitend zaken die men mogelijkerwijs zal kunnen geloven.

Maar Moshe heeft niets zelf geschreven. De Torah is hem woord voor woord door G-d Almachtig, Schepper van dieren en van de oogst gedicteerd. Moshe was totaal niet bezorgd dat men ooit een vijfde dier zou vinden dat maar één kosher teken zou hebben. En dat het land in het zesde jaar extra zou produceren, daar had Moshe het volste vertrouwen in.

Nu dat de voedseldistributie over het zesde, zevende en achtste jaar opgelost is kunnen wij ons afvragen waarom de Torah een vraag en antwoord stijl gebruikt en ons niet gewoon zoals gebruikelijk direct het antwoord vertelt.

Meestal als de Torah ons iets wil vertellen dan staat het er gewoon. Soms in een hele zin, soms is het een woord en vaak ook alleen een letter. Maar wanneer zien wij dat er eerst een vraag wordt gesteld:

מַה־נֹּאכַ֤֖ל בַּשָּׁנָ֣ה הַשְּׁבִיעִ֑ת

Wat zullen we in het zevende jaar eten? staat er in onze parasha, 25,20.

Deze vraag is overbodig. Bij andere wetten en regels staat normaal alleen wat je moet doen. Als de Torah ons informatie wil geven is dat niet in de vorm van vraag en antwoord, maar enkel het antwoord. Waarom in dit geval wordt hiervan afgeweken? Waarom staat er niet gelijk dat Hashem ons een zegen gaat geven. Je hoeft toch geen doctorandus in de economie te zijn om te begrijpen dat er een voedselprobleem zal ontstaan wanneer de shemita-wetten gehouden zullen worden?!

Onophoudelijke stroom

Reb Elimelech uit Lizhensk (Polen) citeert zijn broer, Reb Zushe uit Annipoli en vertelt waarom de Torah in dit geval wel een vraag stelt. Hij biedt de volgende verklaring:

Toen Hashem de wereld schiep heeft Hij ervoor gezorgd dat er voor elk schepsel alles is wat het nodig heeft. Er bestaat voor ieder wezen een continu stroom van benodigdheden, eten, drinken, intelligentie, liefde, logica. Iedereen is als het ware verbonden met Boven door middel van een buis waarlangs continu allerlei goeds naar hem toekomt. De stroom gaat onophoudelijk door.

Behalve wanneer er storing ontstaat doordat een mens zichzelf niet meer is. Hij verliest zijn identiteit, hij weet niet meer waar hij aan toe is. Hij ligt ’s ochtends in bed en weet niet of hij wel of niet moet opstaan en waarvoor. Een typisch menselijk probleem. Geen enkel ander schepsel heeft dit dilemma. Elk ander schepsel op aarde weet waar het voor geschapen is en wat het te doen staat.

Heb je ooit een mierennest geobserveerd? Duizenden mieren kruipen rond en zorgen samen voor hun leefomgeving, hun voedsel en hun voortplanting. Mieren beschikken over ijver waar wij nog wat van kunnen opsteken. Ooit een mier zien stoppen met werken omdat het zich afvroeg of het nog wel zin had om door te gaan? Ooit een boom ontmoet die twijfelde of hij dit seizoen wel door wilde groeien? Of de maan gezien die twijfelde of die wel moest schijnen of in welke baan het zich moest begeven?

Alle schepselen doen wat ze horen te doen, behalve de mens! Hij weet het niet, hij twijfelt, hij moet met zijn therapeut overleggen. De aarde voedt de planten, de planten voeren de dieren maar zodra bij de mens gearriveerd, stopt ineens de cyclus. De mens twijfelt; zal hij vlees eten of niet, zal hij geloven of niet, zal hij als Jood leven of niet. Hij weet het niet zeker. Hij is niet meer in contact met zijn raison d’etre. G-d heeft hem geschapen en samen met deze schepping een hoop kanalen en toegangswegen meegegeven met een vloed van benodigdheden. Maar wat? De mens houdt het zelf tegen omdat hij niet begrijpt hoe G-d voldoende zou hebben voor hem en voor iedereen.

Twijfel

Het probleem ligt in de vraag, in de twijfel. Als een mens naadloos verbonden zou zijn met wie hij in werkelijkheid is, dan zou hij geen vraag hebben. Omdat hij zich afvraagt wie hij is, vraagt hij zich ook af wat hij waard is.

Op het moment dat hij zijn vertrouwen in zichzelf en in zijn capaciteiten verliest, is hij diegene die de stroom stopt. Dit was in het Gan Eden al een probleem. G-d vroeg aan Adam: waar ben je? Natuurlijk wist G-d waar Adam was, maar Adam was zijn eigen relatie kwijt. Welke relatie? De relatie met zijn eigen ik, met wie hij had willen en kunnen zijn. Omdat Adam niet meer dezelfde persoon was na het eten van de verboden vrucht was hij ook zijn stroom van overvloed kwijt en moest hij het Gan Eden verlaten. Zijn vertrek uit het paradijs was geen straf. Het was een aanpassing aan een andere situatie die hij zelf had gecreëerd.

Wanneer G-d ons belooft dat het goed zal gaan wanneer wij ons aan de shemita-regels houden, dan hebben we maar één ding te doen en dat is ons daaraan te houden en dan zal alles goed komen.  Dat is het hoogste niveau.

Dat niveau van vertrouwen lukt lang niet altijd en daarom      brengt de Torah zelf in vers 20 van hoofdstuk 25 een vraag, een twijfel. Met andere woorden: als je je aan shemita houdt, komt alles goed en loopt de stroom gewoon door. Maar als je vragen hebt, als je twijfelt en je begint je zorgen te maken over de huur en de bankrekening en je gezondheid en de buren en je werk en de collega’s – en je vraagt je of het allemaal goed kan komen; wat zullen we in het zevende jaar eten?

Ja, dan verplaats je je in een andere situatie. Je blokkeert je eigen stroom. Je bent bang dat je het niet waard bent. Misschien denk je wel dat G-d boos op je is. Wie zegt dat dat zo is? Natuurlijk houdt G-d van zijn schepselen, anders had hij ze toch niet gemaakt. Je bent bezorgd, je twijfelt aan jezelf aan je eigen waarde en of je van al het mooie in deze wereld wel mag genieten? Waar anders was deze prachtige natuur dan voor geschapen? Voor ons om te gebruiken volgens de Torah-code. Maar je twijfelt en je vraagt jezelf af of G-d misschien een wereld zou scheppen met mensen en ze dan niets te eten zou geven.

Vol vertrouwen

Misschien denk je dat G-d zich vergist en ons vraagt om shemita te houden maar daarbij vergeet om ons in ons levensonderhoud te voorzien. Of Hij vraagt ons de Shabbat te vieren maar daardoor missen wij onze examens en verliezen we onze baan en levensonderhoud. Oh ja werkelijk? Zou G-d zich echt zo vergissen en de mens allerlei geboden en verboden laten uitvoeren en daardoor zou de mensheid falen, verhongeren en uiteindelijk sterven? Is dat de Torah, is dat het jodendom? Welnee. Maar omdat we het niveau van volle vertrouwen nog niet hebben kunnen bereiken verwoordt de Torah onze vraag: wat zullen we in het zevende jaar eten?

Er is een reset nodig en G-d belooft – na je vraag – opnieuw een zegen van overvloed:

En ik zal mijn zegen gebieden voor jullie in het zesde jaar en het zal een productie opleveren voor drie jaar.

Vandaar dat de Torah eerst een vraag stelt: wat zullen we eten? Het is niet de vraag van de Torah, het is de vraag van de twijfelaar, diegene bij wie de relatie en het vertrouwen in Hashem verzwakt is. Die kan niet meer teren op een stroom van natuurlijke zegens. Voor hem komt er een speciale zegen van driedubbele overvloed.

De bedoeling van ons bestaan is om te genieten van deze wereld, van een overvloed aan goedheid die G-d ons schenkt. Alleen ligt er wel een gebruiksaanwijzing bij, de Torah die ervoor zorgt dat wij alles gebruiken en delen op een gezonde manier, volgens de Bron waar alles vandaan komt. Als je deze methode gebruikt hoef je niet te twijfelen. Dan kun je ‘s ochtends gewoon je bed uitkomen en je gang gaan en ’s avonds met een gerust hart naar bed gaan.

De mineralen, water en aarde, dienen en voeden de planten. De planten dienen op hun beurt de dieren die op hun beurt de mens van dienst zijn. Maar bij de mens zou ineens het verloop kunnen stoppen; hij zou zomaar de symfonie kunnen onderbreken omdat hij de laatste schakel en steek laat vallen. De drie categorieën onder hem – mineralen, planten en dieren – die elkaar zo goed opgevolgd hebben heeft hij in de steek gelaten doordat hij vergeten is om met de wereld om te gaan op een bewuste manier. Hij had dat vlees (dier) en de groente (planten) en het zout (mineralen) op een bedachtzame manier kunnen benutten, maar de opbouw van de melodie van de schepping is bij hem gestopt. Hij kijkt om zich heen en twijfelt wat hij vandaag moet doen. Dat is niet nodig. Ook gedachten kunnen gedisciplineerd worden.

Belangrijke schakel

Door positief te denken houd je je verbindingskanalen open. Hashem gunt het je, maar gun jij het jezelf? Waardeer wie je bent, een belangrijke schakel in de kosmos. Een mens kan kiezen om een schakel te zijn in het bevrijden van de wereld. Anderzijds is hij in staat, doordat hij aan zichzelf twijfelt, om de volmaaktheid van de wereld in gevaar te brengen. Stop je de symfonie midden in de melodie of speel je de laatste scène in het drama van het leven?

Een mens is door G-d geschapen. Hij geeft hem een missie om Hem te vertegenwoordigen hier op aarde. Zijn doel is om door de schepping heen de verborgenheid van Hashem te ontdekken. Dit doet hij door de materie te gebruiken conform de Torah-wetten. Als vertegenwoordiger van de Almachtige G-d worden natuurlijk zijn onkosten ruim vergoed tijdens de gewone jaren en zelfs tijdens het shemita-jaar. Succes gegarandeerd!

Bracha Heintz

Gebaseerd op een les van Rav YY Jacobson

Hieronder een filmpje uit Israël in 2015 waarbij uitgelegd wordt hoe een gigantisch veld heel vroeg in het seizoen, nog voordat het shemita-jaar begon, snel geoogst moest worden. Het veld kwam daardoor onverwachts leeg te staan en de terroristen die uit een tunnel kwamen waren niet blij verrast toen ze i.p.v. hoge graan een totaal plat geoogst veld ontdekten. Doordat de grond kaal was werden de terroristen makkelijk en snel ontdekt en werd het enorme gevaar vermeden.

 

Help jij mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen? Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Volg ons!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂