Categorie: Inspiratie

Waëtchanan | Israël is van mij!

Waëtchanan | Israël is van mij!

Hoe zit het met de band die elke Jood, religieus of seculier, voelt met het land Israël? Is dit een nationaal gevoel? Willen we naar Israël omdat we daar oorspronkelijk vandaan komen? Nee, het gaat dieper. Ons DNA is intrinsiek met Israël verbonden. Je leest hier waarom:

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Het was afgelopen. Moshe Rabenoe was 80 jaar oud bij de uittocht uit Egypte. Nu, bij de grens van Israël, aan de oostzijde van de Yarden heeft hij de rijpe leeftijd van 120 jaar bereikt. De tijd breekt aan voor het Joodse volk om de Yarden over te steken en Israël binnen te komen, maar Moshe mag niet mee. 

Hoe is zoiets mogelijk? Je werkt je hele leven aan een bepaald doel en net voordat het bereikt wordt, word je uit het verhaal geplukt. De geschiedenis van het Joodse volk ging verder zonder Moshe. Yehoshua nam het leiderschap over. 

Moshe smeekte G-d om toegelaten te worden in het heilige land. Stel je voor, je vaart naar Israël, het beloofde land en net voor dat je aan kunt meren, word je naar Cyprus gestuurd. Of je komt aanvliegen en de kustlijn is al in zicht maar je kunt niet landen.  

“En Moshe smeekte” (= Waëtchanan) om binnen te mogen komen. Maar G-d stopte zijn gebed en bood hem aan om een bepaalde berg te beklimmen om van daar uit het beloofde land te kunnen aanschouwen. 

Begraven

Wat een pech. Zelfs de botten van Yosef, die in Egypte was gestorven zijn meegenomen om in Israël begraven te kunnen worden, maar Moshe’s lichaam zal buiten het beloofde land achter moeten blijven. Zo laat de Torah ons zien dat een mens nooit perfect kan zijn, zelfs niet Moshe Rabenoe. Moshe was een rechtschapen man. Daar twijfelt niemand aan. Toch belicht de Tora op subtiele wijze dat Moshe een nog hoger niveau had kunnen bereiken. 

Wat was nu het verschil tussen Moshe Rabenoe en Yosef Hatsadiek? Dat Moshe het heilige land niet binnen mocht trekken kon hij nog wel accepteren, maar dat hij daar zelfs niet begraven mocht worden, was voor hem moeilijk te aanvaarden. Waarom mocht Yosef in het beloofde land ter aarde besteld worden en Moshe niet?  

Yosef was 180 jaar eerder overleden maar had het Joodse volk laten zweren dat zij hem in het beloofde land zouden begraven wanneer zij Egypte zouden verlaten. Moshe had nota bene 40 jaar lang de verantwoordelijkheid voor het vervoer van het lijk van Yosef door de woestijn op zich genomen. Deze zelfde Moshe moest buiten Israël worden begraven? 

Als je de Torah heel goed leest merk je een nuance tussen het gedrag van Yosef en de manier hoe Moshe zich profileerde. 

Hebreeuwse man 

We gaan terug naar de jongen Yosef. Hij was een slaaf in een Egyptisch huis. Op een dag dat bijna niemand thuis was, probeerde de bazin hem zo ver te krijgen dat hij met haar morele grenzen zou overschrijden. Yosef liet zich niet verleiden en rende weg, terwijl zijn kledingstuk nog in de handen van de vrouw bleef. “Kijk” vertelde zij tegen de mensen van het huis die ze geroepen had, “Mijn man heeft een Hebreeuwse man gebracht om spelletjes met ons te spelen” (Bereeshiet 39-13).  

En hoe beschreef de bazin Yosef? Ze noemde hem een Hebreeuwse man. Kennelijk stond hij als zodanig bekend. Blijkbaar had Yosef zichzelf als een Joodse man geïntroduceerd, met alle risicos van discriminatie en antisemitisme van dien. 

Op het moment dat de bazin hem beschuldigde, vergat ze niet te benoemen dat Yosef Joods was. Dat voegde alleen maar waarde toe aan haar getuigenis; het was haar woord tegen het woord van een Joodse slaaf. Je kunt je conclusie al trekken: twaalf jaar gevangenisstraf voor Yosef. Antisemitisme, nog voor het ontvangen van de Torah! 

Bewoner van Israël

Tien jaar later, nog steeds in de gevangenis ontmoette Yosef de wijnschenker van het hof van Farao die ook gevangen zat. De wijnschenker werd vrijgelaten en Yosef vroeg hem om een goed woordje voor hem te doen bij Farao: “Doe mij een plezier en als het goed gaat met jou, noem dan mijn naam bij Farao, dat ze mij uit dit bewaarhuis halen. (40-14 en 15) Want ik ben gekidnapt uit het land van de Hebreeërs en ook hier heb ik niets gedaan dat ze mij in de put hebben gegooid.”

Ook hier bevestigde Yosef zijn band met het Joodse land. Inderdaad wanneer de wijnschenker twee jaar later de situatie van Yosef bij de koning beschreef, staat er: “En daar was met ons een Hebreeuwse slaaf… (Bereeshiet 41-12). Yosef wordt steeds omschreven als een Hebreeër. 

Yosef profileerde zich overal en altijd als Jood, bewoner van Israël. Had hij dit detail achterwegen gelaten, dan had hij zich waarschijnlijk veel beter kunnen integreren in de Egyptische maatschappij. Een Hebreeër zijn was alles behalve een pluspunt. Hij heeft zich daarmee behoorlijk in de nesten gewerkt. Waarom heeft hij zijn afkomst niet verborgen gehouden? Dat was toch wel een veel verstandigere en meer logische houding geweest. Maar ten koste waarvan? Het leven met een leugen of een halve waarheid is niet waardevol. 

Toen hij later het hoog in de Egyptische politiek zocht was het ook niet zo slim om zijn herkomst te openbaren. Was het niet veel wijzer geweest om zijn afkomst op de achtergrond te laten? Wie durft er in de tweede kamer in Den Haag te zitten met een keppeltje op? Wie durft ermee naar zijn werk te gaan en op straat te lopen?

Nationaal gevoel

Trouwens, hoe kan Yosef Israël als het land der Hebreeërs beschrijven terwijl het land in 31 kleinere vorstendommen verdeeld was en de Israëliërs (Yakov en zijn gezin van bijna 70 man) alleen in een deel van Chevron woonden?  

Het antwoord is zo simpel, het is de realiteit van het leven van een Jood, waar ook ter wereld. Het is de verbinding die elke Jood, religieus of seculier, voelt met zijn land. 

Is het een nationaal gevoel? Willen wij naar Israël omdat we daar oorspronkelijk vandaan komen? Als dat zo was, dan was dat nationale gevoel na 2000 jaar wel wat afgezwakt. Kijk maar naar Nederlanders met een Franse achternaam. Deze mensen komen oorspronkelijk uit Frankrijk en zijn hier al eeuwen. Ze zijn zo Nederlands als maar wat. Behalve hun naam voelen zij zich niet meer Frans dan Jantje de Vries of Klaas Pieterse. 

Bij het Joodse volk is het gevoel na 2000 jaar nog steeds niet voorbij. Nog steeds bidt elke Jood in de richting van Jeruzalem. Nog steeds eindigt hij zijn Pesach avond en Yom Kipoer viering met de wens om in Jeruzalem te zijn. Nog steeds vast hij op de dag dat de Tempels verwoest werden. 

DNA

Het DNA van een Jood is intrinsiek met Israël verbonden. Dit is niet alleen een nationaal gevoel. Het gaat veel dieper dan dat. Het is een individueel en collectief bewustzijn. Of je in de middeleeuwen in Cordoba of langs de Rhijn woont, of in de 16de eeuw in Krakau bent of in de 21ste eeuw bij Starbucks koffie zit te drinken, je ziel is in Israël geboren en door Israël gevormd. Misschien is je lichaam getogen in Australië of Friesland. Misschien voel je een bepaalde verbondenheid met en nostalgie naar je geboorteplaats. Maar dat is enkel je lichaam. 

Yosef was in Egypte. Daar kon hij geen verandering in brengen. Op een gegeven moment werd hij daar premier, maar dat was alleen zijn lichaam. Zijn ziel bleef verbonden met het beloofde land. Beloofd door wie? Door G-d Almachtig. En aan wie? Aan het Joodse volk. Yosef bleef trouw aan zichzelf. Zijn normen en waarden waren niet te koop of inwisselbaar. ‘Ik ben Joods’ verklaarde hij keer op keer, kostte wat het kostte en met alle risico’s van dien. Ik woon misschien wel in Egypte maar een deel van mij is altijd in Israël gebleven. Misschien vind ik Egypte leuk, mooi en gezellig maar Israël is thuis. Misschien ben ik gehecht aan molens, tulpen en klompen, maar mijn hart is diep met Israël verbonden. 

Laten we nu de aandacht vestigen op Moshe. Deze leider was trots op het feit dat hij Joods was. Hij durfde heel veel. Hij was zelfs zo dapper om rechtstreeks aan de koning Farao te vragen om een heel volk van slaven te bevrijden. Maar toch. Toen hij jonger was en uit Egypte wegrende naar Midian, wegens de doodstraf die boven zijn hoofd hing, wordt hij beschreven door de dochters van Yitro als een Egyptische man. 

“Een Egyptenaar heeft ons gered van de herders en hij heeft zelfs water voor ons en voor de schapen geput.” (Shemot 2-19) Moshe gaf de indruk dat hij een Egyptenaar was en heeft er niets aan gedaan om deze indruk te corrigeren. In dat opzicht was de band van Yosef met het land sterker dan bij Moshe. Vandaar dat zijn lichaam vele jaren na zijn dood uit Egypte werd gehaald en in Israël begraven. Moshe bleef er buiten.  

Verbonden

Zo is elke Jood in meer of mindere mate met Israël verbonden. Waarom? Omdat wij diep in onszelf een stukje Israël hebben. Omdat Israël door G-d aan ons beloofd is als een eeuwige erfenis. Maar durven wij deze realiteit en boodschap wel naar buiten toe uit te stralen? Of schuilen wij achter een Balfourverklaring (1917) waarin het Joodse volk het officiële recht kreeg om in Israël te wonen. Of pakken wij de resolutie van de Verenigde Naties uit 1948 erbij toen het Joodse volk een eigen land kreeg? 

Hoe dan ook, deze argumenten blijken tot nu toe niet te werken. Nog steeds wordt ons recht om in heel Israel te wonen betwist. Vanaf de verwoesting van de tweede Tempel, 2000 jaar geleden zijn er altijd Joden in Israël blijven wonen. Ons recht tot het land is niet aan ons gegeven door de volkeren van de aarde. Misschien lijkt het zo, maar zij kunnen dat recht noch aan ons geven, noch van ons afpakken.

Het is G-d Almachtig die om de één of andere reden besloten heeft dat het Joodse volk een eigen klein, warm plekje op de wereldkaart zou hebben. Als we dat nou eens zouden durven geloven en zeggen, dan waren we al lang klaar geweest. Want dit argument werkt. Het staat in de Torah, het meest gelezen boek op aarde. Daar is inderdaad geen weerwoord over mogelijk.

Op het moment dat wij of onze politici gaan twijfelen of wij wel recht hebben om in Israël of sommige delen daarvan te wonen, dan voelt de tegenpartij dat wij onze rechten op logica willen baseren. We verlagen ons dan op het niveau van logisch denken en discussie. Dit is een zeer zwakke houding, waarbij de tegenpartij heel makkelijk een op logica gebaseerd tegenargument kan plaatsen. Op deze manier begint de politiek, de ellende, de oorlog en de intifada.

Geschonken

De gevolgen zijn desastreus en onnodig, met bloedbaden en doden aan zowel Israëlische als Arabische kant. Allemaal vanwege de angst om duidelijk te verklaren hoe het eigenlijk zit. Israël is namelijk niet van het Joodse volk vanwege de geschiedenis. 

Het is een valse droom van Israël dat het weggeven van land en het creëren van een Palestijnse staat tot vrede zou kunnen leiden. Wie gelooft daar nu nog in? Deze beslissingen hebben zo veel bloed veroorzaakt zowel voor Israëliërs als voor Arabieren. En hoe kun je iets weggeven dat G-d Almachtig aan jou geschonken heeft? 

Yosef schaamde zich niet om te zeggen wie hij was, waar hij vandaan kwam en waar hij voor stond. Hij liep in de wandelgangen samen met de hoogste pieten in de Egyptische regering. Als onderkoning en econoom van de eerste orde heeft hij Egypte van de hongersnood gered. Tegelijkertijd bleef hij trouw aan wie hij was; een Jood, een Hebreeër, intrinsiek verbonden met zijn land. 

Ook wij zijn Yosefs, ook wij durven te zeggen: 

“Ik ben Joods en het is G-d die Israël aan mij geschonken heeft!” 

Shabbat Shalom! 

Bracha Heintz 

Gebaseerd op lessen artikel van Rav YY Jacobson
Laat het mij weten indien U deze artikelen niet wenst te ontvangen. Vragen en kritiek zijn ook zeer welkom!u


Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

Volg ons!

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂