Choekat | Kijk naar de slang en genees

Choekat | Kijk naar de slang en genees

  1. In het leven kun je vergiftigd worden door allerlei moeilijkheden, frustraties of problemen. In deze parasha zie je hoe G’d een oplossing biedt: Hij gebiedt Moshe om een slang te maken en deze op een stok te zetten. Kijk niet langer naar de ‘slang van beneden’ die je gebeten heeft, maar kijk naar de ‘slang van boven’ en vind genezing. Pijn kun je gebruiken als springplank naar verbeteringen in je leven.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Eén jaar na de uittocht uit Egypte kwam het Joodse volk bij de zuidelijke grens van Israel aan. Oorspronkelijk zou het nu Israel binnentrekken maar doordat de verspieders verkeerde informatie gaven over wat zij gezien hadden, wilde het Joodse volk niet naar Israel. “Dan maar niet”, zei Hashem. “Jullie zullen niet gaan, maar jullie kinderen wel”. Daarom moest het binnentreden naar Israel uitgesteld worden; iedereen die toen boven de 20 was zou in de woestijn sterven. De volgende generatie zou pas naar Israel kunnen gaan.

Het Joodse volk heeft om die reden in de woestijn een enorme omweg gemaakt, die 39 jaar geduurd heeft. In onze Parasha stond het volk wederom aan de zuidelijke grens van Israel, klaar om eindelijk het doel van hun lange trektocht te bereiken: Israel!

Aanval

Moshe, Aharon en diens zoon Elazar klommen een berg op. Daar was een grot met daarin een graf dat op Aharon wachtte. Aharon overleed. Moshe en Elazar daalden van de berg af en het volk vroeg waar Aharon gebleven was. Hij is naar een andere wereld heengegaan antwoordde Moshe, maar het Joodse volk beschuldigde Moshe van zijn overlijden. G-d was niet blij met dit verwijt en strafte het Joodse volk door een vijand te sturen. Het was niemand anders dan Amalek zelf. Het was niet de eerste keer dat deze antisemiet zijn kop opstak en helaas niet de laatste keer. Hoe dan ook, Amalek kreeg te horen dat het Joodse volk niet meer door G-d beschermd was. De ‘erewolken’ die 40 jaar lang dankzij Aharon om het Joodse volk heen hadden gezweefd en als schild hadden gefunctioneerd, waren door zijn overlijden verdwenen.

Amalek wilde al lang het Joodse volk aanvallen. Nu dat de ‘erewolken’ verdwenen waren, zag hij zijn kans. Het Joodse volk werd bijzonder angstig en nam de benen. Het liep uiteindelijk kilometers terug in de richting van Egypte. De Levieten probeerden de terugreis te stoppen waardoor een burgeroorlog ontstond met sterfgevallen aan beide kanten. Toch lukte het de Levieten om uiteindelijk het hele volk weer in de goede richting te krijgen.

Amalek werd verslagen en het Joodse volk kwam terug en stond wederom klaar om via de kortste noordelijke weg naar Israël te reizen. Dit hield in dat ze het land van Edom moesten doorkruisen, maar de Edomieten weigerden toegang. Het Joodse volk moest noodgedwongen wederom een omweg maken, deze keer om Edom heen.

Ongenoegen

Eerst moest het volk 39 jaar extra in de woestijn vertoeven. Daarna viel Amalek aan en vervolgens lieten de Edomieten het Joodse volk hun land niet passeren. De ene moeilijkheid en teleurstelling kwam na de andere. Het was te veel voor het Joodse volk; ze konden er niet meer tegen. Een hoop klachten en ongenoegen werden naar G-d en naar Moshe geuit: “Waarom hebben jullie ons uit Egypte gehaald om in de woestijn te sterven? We stonden op het punt om Israël binnen te gaan en nu moeten wij weer een omweg maken, weer de woestijn in, weer datzelfde lichte brood eten. We hebben geen normaal voedsel om te eten, alleen manna. We hebben geen gewoon water om te drinken, alleen één of andere mobiele waterbron” (Bamidbar 21-5).

Wat een geklaag, vooral als je nagaat dat het manna naar ieders voorkeur  smaakte. Had je zin in biefstuk, dan smaakte het naar biefstuk. Had je zin in pizza of ijs, dan smaakte het dáár naar. Het manna smaakte precies naar hetgeen je verlangde.
G-d zei: “Laat de slang die kwaad heeft gesproken in Gan Eden nu het volk dat over Mij kwaad spreekt, straffen. Laat de slang die smakeloos voedsel eet het volk straffen dat over smakeloos voedsel klaagt.

Omdat de slang Chawa overtuigd had om van de verboden vrucht te eten, had G-d het de slang gestraft met het eten van aarde, m.a.w. met het eten van voedsel dat nergens naar smaakte.

Als gevolg van het geklaag kwamen giftige slangen en andere wilde dieren de mensen bijten en een groot aantal  van hen stierf. Het volk kwam naar Moshe toe en erkende verkeerd tegen G-d en tegen Moshe te hebben gesproken. Dawen (bid) voor ons dat Hij de slangen van ons verwijdert. Moshe heeft ze vergeven en voor ze gedawened.

Koperen slang

Moshe moest van G-d een slang maken en die op een stok zetten. Als men ernaar zou kijken dan zou men van de beet genezen en verder kunnen leven. En zo geschiedde: Moshe maakte een slang van koper (Nachash is het Hebreeuwse woord voor slang en heeft dezelfde letters als nechoshet=koper). De zieken keken omhoog naar de koperen slang en genazen.

Kan een slang een mens genezen? vraagt Rashi. Onze geleerden vertellen ons dat het niet de slang was die genezing bracht, maar het omhoog kijken naar de hemel, het nadenken over onze Hemelse Vader.

Vreemd! Als G-d de Genezer is, waarom moet er dan een slang aan te pas komen? Zo wordt de vraag in de Talmoed gesteld,  het is misleidend. Men zou heel gauw kunnen denken dat de slang geneest, maar nee, het is het naar boven kijken, jezelf verbinden met iets hoger, je relatie met G-d verbeteren. G-d is diegenen die de giftige slang heeft geschapen. Het is G-d’s wil of hij wel of niet bijt en het is G-d die jou ervan kan genezen.

Deze koperen slang is 700 jaar lang bewaard gebleven als getuige tot dit wonderbaarlijk gebeuren. Eeuwen later begon men echter G-ddelijke krachten aan de koperen slang toe te kennen. Toen het een afgod werd, heeft koning Chizkijahoe de koperen slang vernietigd.

Blijft de vraag: waarom een slang? Waarom een beeld? Wat misleidend terwijl wij zo gewaarschuwd worden tegen het dienen van afgoden! En hoe zou de slang die juist de oorzaak van het probleem was ook de oplossing kunnen bieden?

Slangen kruipen overal. Ze bijten en laten giftige sporen achter.

Vergiftigingen

Er bestaan vele soorten slangen in ons leven.

Ben jij ooit in jouw leven vergiftigd door allerlei moeilijkheden, frustraties en problemen? Heeft misschien iemand die jij vertrouwde jou daarna bedrogen? Ben jij kapot gemaakt door een gemene leerkracht in jouw schoolcarrière of een medeleerling die jouw jeugd verwoest heeft door pesten? Doet je baas steeds vervelend op je werk? Heb jij er genoeg van en voel je je ontmoedigd? Vraag jij je af waarom lijden überhaupt in deze wereld noodzakelijk is?

Hoe gaan mensen met hun kleine en gigantische vergiftigingen om?

עֲשֵׂה לְךָ שָׂרָף וְשִׂים אֹתוֹ עַל־נֵס
Bamidbar 21-8

Maak een slang en zet hem op een stok

Het woord נֵס, betekent niet alleen maar stok, maar ook uitdaging en verheffing. Als je een probleem hebt, kun je het ontvluchten. Dat is één manier om het voor jezelf op te lossen. Je kunt er ook voor kiezen om naar het probleem te kijken.

G-d geeft aan de mensen die door een slang vergiftigd zijn de mogelijkheid om juist naar die slang te kijken. Op één heel belangrijke voorwaarde: dat is dat ze naar boven toe kijken. Want ziet U, er zijn twee slangen: de slang hier beneden die gebeten heeft en de slang daarboven die genezing brengt.

De slang boven biedt inzicht. De slang beneden vertegenwoordigt slechts gif en ellende, maar als je naar boven kijkt en je verdiept je in de oorsprong van alle ellende, dan kun je genezing bewerkstelligen.

Van bovenaf

Wij geloven in één G-d, de Schepper van alle goede zaken en tevens de Schepper van alle moeilijkheden, vergiftigingen en teleurstellingen.

Kijk je naar de slang beneden dan zie je alleen maar ellende en pessimisme. Kijk je naar de slang boven dan realiseer je je dat elke beproeving in je leven jou uiteindelijk sterker heeft gemaakt. Natuurlijk protesteren wij tegen alles wat ons tegenstaat. Toch waren wij niet geweest waar we nu zijn als wij niet alle beproevingen hadden doorstaan die G-d op ons pad heeft gelegd.

G-d stuurt ons geen moeilijkheden in het leven om ons kapot te maken. Wat Hij wil is ons wakker maken. Hij wil ons uit onze slaap trekken, uit de dagelijkse sleur. Als je je spieren wilt versterken, dan zul je ze moeten rekken en dat doet pijn.

Alles komt van G-d, het goede en het slechte. Maar het slechte is ook goed, maar op een verborgen manier. Het is onze uitdaging om voorbij de schijn te kijken. Het is onze uitdaging om te realiseren dat elk voorval een bron heeft en daarginder is alles goed.

Soms zijn zaken echter zo hoog, zo speciaal, dat deze wereld te laag is om ze te vatten. Denk aan een wiskundeprofessor. Hij kan op twee manieren zijn kennis aan een leek communiceren. Of de professor vertelt hem de stof zoals hij het zelf ook begrijpt. Dan zal de leek er niets van verstaan en daardoor het niet kunnen waarderen. Of de professor vereenvoudigt verdunt, beperkt en doseert zijn les zodat de leek het wel kan volgen. Nu kan de leerling wel genieten; hij ervaart het als goed en positief. Maar toch heeft hij slechts een aangepaste en  vereenvoudigde verdunde versie van de stof geleerd. Hij heeft niet de echte volledige diepte en waarheid gehoord.

Wat is beter? Een wiskundeles die volledig met de feiten klopt en die niemand begrijpt of een aangepaste les die iedereen kan waarderen? De leerling ervaart de eerste les als slecht en de tweede mogelijkheid als goed. Maar toch is het eigenlijk andersom want de eerste klopt met de werkelijkheid en de tweede niet. Zo ziet ons leven er ook uit. Als wij iets goeds meemaken dan is het een vereenvoudigde verdunde en aangepaste versie van de pure werkelijkheid. Wanneer het slecht is, dan bereiken we daarmee een hoger niveau.

Dit is van toepassing op elk individu maar ook op de hele geschiedenis. Na elke calamiteit kwam een enorme positieve verandering en groei. 

Na de slavernij in Egypte in 2448 kwam de uittocht en werd de Torah gegeven.

Na de verwoesting van de tweede tempel in de eerste eeuw werd de mondelinge leer op schrift gesteld. Denk aan de Mishnah, de Talmoed, de midrash, de zohar enz…

Onze geliefde geleerde Rashi (1040-1105) schreef zijn fantastische verklaringen niet op vakantie in Hawai, onder een palmboom met een flesje cola en een zonnebril op. Terwijl hij in Troyes (Frankrijk) zijn monumentale werk opschreef, vonden de kruistochten bij zijn voordeur plaats. De ene Joodse gemeente na de andere werd verwoest, geplunderd en verkracht.

Na de inquisitie in 1492 kwamen de geleerden uit Tsfat op gang: de Arizal, de Beit Yosef, de Alshich enz…

Na de pogroms in Polen van 1648 en 1649 kwam de Baal Shem Tov die het chassidisme heeft gesticht.

Na de tweede wereldoorlog werd in 1948 het land Israël, waar iedere Jood eindelijk naartoe kan vluchten, een realiteit.

Wij zullen het lijden nooit kunnen verklaren en we mogen dat ook niet doen. Pijn is pijn. Voor gruwelijkheden en wreedheid bestaat geen uitleg, tenzij je zelf een nazi bent. Uitleg is er niet, maar een reactie is er wel, een houding hoe je ermee om kunt gaan.

Wanneer het jou lukt om jouw probleem van bovenaf te bekijken, dan zullen je moeilijkheden niet verdwijnen, maar dan zal de manier hoe je ze beleeft, wél veranderen. In elke beproeving zit namelijk een bron van vernieuwing. Elke crisis heeft in zich het pad naar een nieuwe ontdekking in jezelf. Als je je kijk op zaken verandert, dan zullen de zaken waar je naar kijkt ook veranderen.

Als jou iets vreselijks overkomt en je bent er helemaal stuk van, door gebroken. je voelt je dat je niet verder kunt. Je bent geparalyseerd en stagneert. Wees moedig en prik door de illusie heen. Ontdek de oorzaak van elk voorval. Wie is de dirigent? 

Als je een probleem hebt kun je het weghalen, maar dat is onvoldoende. Als dat alles zou zijn, waarom was dat probleem er überhaupt als je nadien geen stap verder bent gekomen in je leven. Nee, maak gebruik van de gelegenheid om je spieren te rekken en sterker te maken. Kijk wat je nu allemaal hierdoor aankan!

Velen van ons weten dit uit ervaring. We maken situaties mee die zeer pijnlijk zijn. Situaties die ons gedwongen hebben om goed naar onszelf te kijken en geheime slapende krachten op te graven. Op deze manier zul je misschien ontdekken dat er in jouw vraag een antwoord schuilt, dat het probleem juist de oplossing wordt en dat het gif je medicijn kan zijn. Zo werkt het hele inenting systeem. Je neemt een beetje van het gif om het lichaam te stimuleren zichzelf te versterken, juist tegen dat ene gif of die ene ziekte.

Springplank

Zo ook in elk aspect van je leven. Als je van bovenaf kijkt, kan de spijt van het begaan van een overtreding iemand aanmoedigen om meer potentieel in zichzelf te ontdekken; een mislukking leidt tot groter succes, moeilijkheden in een huwelijk of andere relatie geven de kans om op een betere manier met elkaar om te gaan. Het einde van het ene tijdperk is weer het begin van een nieuw tijdperk. Pijn kun je gebruiken als springplank naar verbeteringen in je leven. Frustraties kunnen een aanleiding worden tot dieper bewustzijn.

“Zegen mij”, vroeg Yakov aan de engel die de hele nacht met hem gevochten had en hem verwond had aan zijn heup. Sinds wanneer vragen wij onze vijanden om ons te zegenen? Maar de zegen was de nieuwe kracht die Yakov in zichzelf ontdekte toen hij op de proef werd gesteld. Een kracht waar hij later in z’n hele leven gebruik van kon gaan maken. De uitdaging wordt een verheffing. Kijk omhoog naar de slang, aanschouw het probleem, ontdek je eigen potentieel en laat jouw diepe krachten jou verheffen. De slang wordt een unieke gelegenheid om op een hogere plek te komen, om je eigen speciale krachten naar boven te laten komen voren te laten treden. Jij wordt daardoor krachtiger, verstandiger, komt geestelijk op een hoger niveau hoger en tenslotte voel je je voldaan en gelukkiger.

Shabbat shalom!

Bracha Heintz

Gebaseerd op lessen van Rav YY Jacobson
Laat het mij weten indien U deze artikelen niet wenst te ontvangen. Vragen en kritiek zijn zeer welkom!

Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

🌿 Soekot in Utrecht

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂