Matot | Kosjere pan, kosjere ziel

Matot | Kosjere pan, kosjere ziel

De Torah is er voor het lichaam, maar ook voor de ziel. De wetten hoe we potten en pannen weer kosjer kunnen maken nadat er niet kosjer voedsel in gekookt is, vertellen ons ook iets over hoe we onze ziel weer schoon en zuiver kunnen krijgen nadat er iets is misgegaan. Wat fijn dat de Torah zich bekommert zowel over ons lichaam als over onze ziel!

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Moav was een land dat aan de zuidoostelijke oever van de Jordaan lag. Het Joodse volk was onderweg naar Israël het land van Moav al gepasseerd. Dit was op een vredevolle manier gegaan, aangezien Balak, de Moabitische koning, wist dat Israël alleen land zou veroveren dat ten westen van de Jordaan lag. Maar Moav lag ten oosten van de Jordaan en dus had Balak niets te vrezen. Wanneer later bleek dat Israël wel landen ten oosten van de Jordaan veroverd had, werd Balak toch bang dat Israël alsnog zou kunnen aanvallen. Balak wilde zijn land beschermen. Hierbij waren er drie mogelijkheden: 

  1. Oorlog voeren
    Balak wist echter dat daarin geen enkele kans van slagen lag. Israël had immers net de twee machtige koninkrijken van Sichon en Og met gemak verslagen. 
  2. Vervloeken
    Aangezien het Joodse volk niet met macht verslagen kon worden, dan moest het maar op een spirituele manier. De profeet Bilam werd ingehuurd om het Joodse volk te vervloeken. Zie Parashat Balak. Echter lukte het Bilam niet om Israël te vervloeken. G-d liet het niet toe.
  3. Zondigen
    Vervolgens stelde Bilam een derde plan in werking. Hij begreep heel goed dat het Joodse volk zijn militaire macht te danken had aan G-ds bescherming. Hij moest er alleen maar voor zorgen dat deze bescherming zou stoppen door de relatie tussen G-d en zijn uitverkoren volk te verbreken. Maar hoe doe je dat? Een relatie tussen twee mensen wordt verstoord wanneer de ene persoon de wensen van de andere negeert. Zo ook tussen G-d en de mens. Als iemand G-ds wensen inwilligt door de geboden en verboden uit te voeren, dan onderhoudt hij zijn relatie met zijn Schepper. Doet hij het tegenovergestelde, dan is hij degene die zijn relatie met G-d kapot maakt. Daarmee distantieert hij zich van G-d, die op Zijn beurt deze afstand respecteert. Door de geboden te negeren verbreekt een mens zijn relatie met de Opdrachtgever en verliest automatisch Zijn bescherming. Het enige wat Balak moest doen om de G-ddelijke bescherming van het Joodse volk te verstoren, was ervoor te zorgen dat Israël zijn relatie met G-d zou verbreken door in overtreding te gaan van de ge- en verboden. Een slim plan werd hiervoor bedacht. De aantrekkelijke Midianitische vrouwen werden hiervoor ingeschakeld. 

Overwinning

Ondertussen was het Joodse volk helemaal blij. Het had zich weten te verdedigen tegen machtige koningen en zelfs Bilam, de professionele profeet en vervloeker, bleek machteloos. In plaats van vloeken kwamen er zegeningen uit zijn mond.  

Maar op een moment van onoplettendheid liep het Joodse volk toch in de val. Het gebeurde op de markt. De Joodse mannen liepen daar een beetje rond en oudere vrouwen verkochten allerlei goederen. De prijzen lagen best wel hoog, maar binnen in de tent waren allerlei aanbiedingen. Eenmaal binnen zat daar een mooi en jong Midianitisch meisje klaar voor de aanval. Goedkope waren en sterke drank was voldoende om de heren over de streep te krijgen. Eerst moesten ze nog van de dames even een afgod dienen. Hoe deden ze dat? Door zich uit te kleden en hun behoeftes voor de afgod Peor te doen. Het was Bilam uiteindelijk gelukt om het Joodse volk te laten struikelen. Duizenden Joden stierven in een plaag als gevolg van hun afgodendienst en hun relaties met de Midianitische vrouwen. 

In onze Parasha gebiedt G-d het Joodse volk om het Midianitische volk uit te roeien. Midian was een akelige vijand. Sommige antisemieten proberen ons lichamelijk uit te roeien zoals Haman in het Poerim verhaal. Andere vijanden laten ons rustig doorleven, maar vechten tegen ons geloof zoals de Grieken in het Chanoeka verhaal. Zij dwongen ons om hun afgoden te dienen. Midian had het Joodse volk spiritueel aangevallen door ze te verleiden om te zondigen. Dat was ontoelaatbaar. Midian en de slechte krachten die dat land vertegenwoordigde moesten uitgeroeid worden.

Er werden 12 000 rechtschapen soldaten gekozen om Midian aan te vallen. Het waren mensen van het hoogste kaliber; men kon niet riskeren dat het weer mis zou gaan doordat de mannen verleid zouden worden. De soldaten trokken helemaal terug naar het zuiden, vielen Midian aan, vermoordden alle mannen inclusief de koning en Bilam. De dames, de kinderen en de buit namen ze mee.  

Kasjroetwetten

Eenmaal gearriveerd in het Joodse kamp, liet Elazar weten wat er gedaan moest worden met de buit en met name met al het Midianitische keukengerei. Het Joodse volk had al lang geleden de kasjroetwetten geleerd; welke dieren kosjer zijn, hoe ze geslacht moeten worden en dat men geen vlees en melk samen mag eten of koken. Wat ze nog niet tegen waren gekomen is hoe je om moet gaan met een pan waar niet kosjer voedsel in gekookt is. Kosjer eten betekent niet alleen dat de ingrediënten kosjer moeten zijn, maar het keukengerei waar het eten in gekookt wordt mag uitsluitend gebruikt zijn geweest voor kosjer eten. De Midianitische pannen waren in geen enkel opzicht kosjer. 

Elazar legde het uit (Bamidbar 31-23): Als je een pan met vuur hebt gebruikt, dan moet je het met vuur kosjer maken.  Heb je met water gekookt, dan kasjer je met kokend water. In dit ene vers staan op een zeer beknopte manier hoe je voorwerpen, waar niet-kosjer voedsel in gekookt is geweest, weer kosjer kunt maken. 

In de shulchan Aroeg (Joodse wetboek) staat: 

וכבולעו כך פולטו 

Zoals het geabsorbeerd is, zo wordt het ook weer losgelaten. 

Meer dan 3000 jaar geleden werd de volgende wijsheid aan het Joodse volk meegegeven: Wanneer je in een pan iets kookt of braadt, dan zet het metaal zich uit, waardoor de smaak van het voedsel in het metaal geabsorbeerd wordt. Na het kookproces, koelt het metaal af, de poriën gaan weer dicht en de smaak blijft in het metaal vast zitten. 

Diepere les

Elazar vertelde (Bamidbar 31-23): op dezelfde manier dat het niet-kosjere voedsel in de wanden van de pan geabsorbeerd zijn, zo komen ze er ook weer uit. Heb je bijvoorbeeld in een pan een mengsel van vlees en melk gekookt dan moet je water in die pan koken om de smaak van het niet kosjere voedsel eruit te halen. Bij opwarming met kokend water zet het metaal zich opnieuw uit en bevrijdt de niet-kosjere smaak, die in de wanden van de pan geabsorbeerd zijn geweest. 

Heb je een stuk varkensvlees op de barbecue geroosterd, dan zal je het rooster met vuur moeten uitbranden om het weer geschikt te maken voor joodse consumptie. Omdat het met vuur niet kosjer is geworden, zal je vuur moeten gebruiken om het weer kosjer te maken. Het uitkoken met water zal niet helpen.

Heel interessant en zeer technisch allemaal. In de Torah zijn echter vele niveaus. Elke mitswa, elke gewoonte en elke wet heeft zijn technische kant. Zo wordt het uitgevoerd, dit mag wel en dit mag niet. Of het licht staat op rood of op groen. 

De Torah is er voor het lichaam, maar ook voor de ziel. Het heeft een concrete kant maar ook een abstract aspect. De wetten van het kasjeren van keukengerei vertellen ons hoe we onze potten en pannen weer schoon en zuiver kunnen krijgen. Kijk je iets dieper dan zul je in diezelfde wetten ook lessen vinden hoe je je ziel weer schoon en zuiver kan krijgen. Hierdoor kun je genezing voor je gemoedstoestand en vreugde in je leven bewerkstelligen. Want wat maakt een mens blijer dan het feit dat hij weet dat hij goed bezig is? 

Persoonlijkheid

Drie punten verdienen onze aandacht: 

  1. Ook al ziet een pan er nog zo schoon en glimmend uit, je moet weten dat de smaak van het voedsel dat erin gekookt is geweest nog in de wanden van de pan opgenomen is.
  2. Als niet-kosjer voedsel in een pan gekookt is, kun je de smaak hiervan er altijd weer uithalen. 
  3.  Hoe haal je het eruit? Zoals het niet-kosjere eten erin is gekomen, zo haal je het er weer uit. Is het binnengekomen door koken dan kook je de pan uit. Is het binnengekomen door met vuur te bakken of te braden, dan kun je het met vuur uitbranden. 

Zo ook is het met onze persoonlijkheid. 

  1. De pan die glimmend schoon, maar niet kosjer is.
    Dit vertegenwoordigt de persoon die er prachtig en schitterend uitziet: mooi, aardig, schoon, leuk gekleed, vriendelijk en aardig, maar van binnen kunnen zich hele lelijke problemen voordoen. Net een glimmende auto met een defecte motor. Elazar de hogepriester waarschuwt ons; baseer je niet uitsluitend op wat zichtbaar is, zowel bij jezelf als bij een ander. Wees bescheiden en dapper genoeg om die motorkap ook bij jezelf open te doen.
  2. Een pan waar niet-kosjer eten in gekookt is, kan weer kosjer gemaakt worden.
    Geef de moed niet op als het mis is gegaan. Als je in staat bent geweest om het probleem te creëren, dan kun je het ook weer oplossen. Voordat het probleem in jou werd geabsorbeerd was je schoon en rein, onbeschadigd en op orde. Nadat het probleem is ontstaan ben je bij machte om terug te gaan naar je oorspronkelijke staat.
  3. Zoals het niet-kosjer is geworden, zo maak je het weer kosjer.
    Zoals het probleem ontstaan is, zo kun je het ook weer oplossen. Ben je gestruikeld op een bepaald gebied, dan zul je het oplossen door in een dergelijke situatie niet weer te struikelen. Maimonides legt uit hoe je tot inkeer kunt komen: als een soortgelijke situatie zich weer voordoet en je kiest er bewust voor om jezelf niet te laten verleiden, dan heb je voor jezelf bewezen dat jij vrij bent om jouw respons te kiezen. In plaats van toe te laten dat het probleem elke keer weer dieper in je ingewanden komt, heb je gekozen om het los te laten en te doen verdwijnen. 

In de tenten hebben de Joden zich laten verleiden door de Midianitische vrouwen. Wanneer de soldaten later de dames in de oorlog weer tegenkomen weten zij zich wel te beheersen. Zo hebben ze goed kunnen maken waar de andere heren gefaald hadden (1).

לא נפקד ממנו איש (BAMIDBAR 31 – 49) 

Bij het tellen van de soldaten bleek er niemand te ontbreken. Niemand was gesneuveld in de oorlog tegen Midian, noch lichamelijk noch spiritueel. Omdat als je actief je ergens tegen verzet, dan zal hetgeen waar jij tegen vecht jou nooit kunnen beïnvloeden. Vecht je tegen afgodendienst of immoraliteit, dan ben je altijd een winner. Het werkt net als een spons. Of een spons spuit water naar buiten toe of het absorbeert.  Een spons kan nooit tegelijkertijd absorberen en loslaten. Op het moment dat je tegen ongewilde krachten vecht, zul je ze nooit absorberen. Wanneer je bezig bent om een pan kosjer te maken, dan kan hij niet tegelijkertijd niet-kosjer worden. Ook al heb je in het verleden niet-kosjere gedachtes gekoesterd, je hebt in dezelfde situatie laten zien wie je echt bent. Je bent teruggegaan naar je oorspronkelijke staat, ongedeerd en onbeschadigd. Je bent weer kosjer geworden. Je ziel is weer in zijn volle hoedanigheid bewust aanwezig. 

Want ziet u, de smaak van garnalen, varkensvlees en ongedierte zit soms niet alleen in onze pannen maar soms ook in onze ziel. Gebruik de drie bovengenoemde stappen om weer naar je oorspronkelijke zuivere staat te komen. Succes ermee! 

Shabbat Shalom! 

Bracha Heintz 

Gebaseerd op lessen van Rav YY Jacobson
Laat het mij weten indien U deze artikelen niet wenst te ontvangen. Vragen en kritiek zijn zeer welkom!

(1) In principe moet iedereen zijn eigen fouten repareren. Toch kun je met een goede daad ook een ander helpen en gedeeltelijk zijn hiaten compenseren. Als iemand een goede daad verricht lanceert hij positieve energie de wereld in. Het spirituele licht dat dan ontstaat vormt een tegenkracht die negatieve bewegingen kan neutraliseren. Rambam, Maimonides verklaart dat men altijd moet beschouwen dat men in een evenwicht van goede en slechte daden leeft, zowel individueel als collectief. Eén goede daad kan de hele mens en de hele wereld naar de goede kant overbrengen. In de oorlog tegen Midian hebben de rechtschapen soldaten de fouten van hun mede-Joden die zich hadden laten verleiden gecorrigeerd.

In het eerste geval zijn de heren in een marktsituatie verleid. Toen ze later Midian in een oorlog aangevallen hebben, hebben zij zich niet laten verleiden. De situatie was soortgelijk. De verleiding was gelijk. Het grote verschil was dat zij in de eerste situatie zich hebben laten gaan omdat ze alle oorlogen overwonnen hadden en zelfs door Bilam gezegend werden. Ze letten niet op. De spons ging absorberen. In de tweede situatie waren de soldaten wakker en alert. Ze stonden klaar voor de aanval; de spons trad naar buiten toe en kon daarom niets absorberen. En spons kan niet water afgeven en absorberen tegelijkertijd. Een mens is niet beïnvloedbaar wanneer hij zelf anderen aan het beïnvloeden is.

 

Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

🌿 Soekot in Utrecht

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂