Mikeets | Geef prioriteit aan ware schoonheid

Mikeets | Geef prioriteit aan ware schoonheid

Sommige zaken in het leven zien er fantastisch uit. Ze zijn aantrekkelijk, interessant en prettig om mee bezig te zijn. Maar betekent dat dan automatisch dat ze waardevol en superieur zijn? Er zijn twee manieren hoe je in het leven kunt staan en hoe je G-d dient: via pracht en praal of via substantie en inhoud. Waar geef jij voorrang aan?

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

In de Parasha van deze week is Farao aan de beurt om te dromen: 

וְהִנֵּ֣ה מִן־הַיְאֹ֗ר עֹלֹת֙ שֶׁ֣בַע פָּר֔וֹת יְפ֥וֹת מַרְאֶ֖ה וּבְרִיאֹ֣ת בָּשָׂ֑ר וַתִּרְעֶ֖ינָה בָּאָֽחוּ׃
En zie, uit de rivier stegen zeven koeien die er goed uitzagen en gezond van vlees waren en ze graasden in het gras. Bereeshiet (41-2 en 3)

וְהִנֵּ֞ה שֶׁ֧בַע פָּר֣וֹת אֲחֵר֗וֹת עֹל֤וֹת אַחֲרֵיהֶן֙ מִן־הַיְאֹ֔ר רָע֥וֹת מַרְאֶ֖ה וְדַקּ֣וֹת בָּשָׂ֑ר וַֽתַּעֲמֹ֛דְנָה אֵ֥צֶל הַפָּר֖וֹת עַל־שְׂפַ֥ת הַיְאֹֽר׃
En zie, toen stegen zeven andere koeien achter hun aan uit de rivier, die er slecht uitzagen en mager van vlees waren en ze gingen naast de koeien staan, aan de oever van de rivier.  Bereeshit (41 – 18 en 19)

Farao wordt wakker. De wijze Egyptenaren leggen op verzoek van Farao de droom uit, maar de koning is niet tevreden over de interpretatie die zij bieden. Totdat Yosef uit de gevangenis gehaald wordt en Farao hem zijn dromen in zijn eigen woorden aan Yosef vertelt:

וְהִנֵּ֣ה מִן־הַיְאֹ֗ר עֹלֹת֙ שֶׁ֣בַע פָּר֔וֹת בְּרִיא֥וֹת בָּשָׂ֖ר וִיפֹ֣ת תֹּ֑אַר וַתִּרְעֶ֖ינָה בָּאָֽחוּ׃
En zie, uit de rivier stegen zeven koeien die gezond van vlees waren en mooi om te zien en ze graasden in het gras. Bereeshit (41- 18 & 19)

Buitenkant of binnenkant

Het is een bekend verhaal, de magere koeien die de vette koeien opeten. Toch valt een detail op. Wanneer Farao de eerste keer zijn droom vertelt, gebruikt hij een bepaalde volgorde in de beschrijving van zijn koeien. Maar als Farao zijn droom later voor Yosef herhaalt, kiest hij voor een andere volgorde. Een kleine nuance van wezenlijk verschil.

Eerst vertelt de Torah in vers 2 en 3 dat Farao gedroomd heeft, over koeien die mooi waren en gezond van vlees. Vervolgens wanneer Farao zijn droom aan Yosef in vers 18 en 19 vertelt staat er, dat de koeien gezond van vlees waren en mooi. Wat waren die koeien? Mooi en gezond van vlees of gezond van vlees en mooi? Waarom is ineens de volgorde veranderd en wat is het verschil?

De Torah is heel precies. Achter elk verhaal en zelfs achter elke zin, woord en zelfs letter schuilen stapels van wijsheden. Ook de volgorde waarin zaken verteld worden zijn van belang, zeker als er ineens een verschil optreedt. Deze verandering in de volgorde roept vragen op en nodigt ons uit om dieper te kijken. Nog voor dat wij onze focus gaan richten op de mysterieuze uitleg van de dromen, gaan we in dit artikel analyseren waarom het navertellen van de droom op twee tegengestelde volgordes plaatsvindt.

Het eerste wat een mens vertelt is wat hij essentieel vindt. De vraag is wat krijgt hier de voorrang? Is het hoe de koeien er uit zien, hun buitenkant, of hoe ze zijn, hun binnenkant? Wanneer Farao droomt zegt hij eerst dat ze er mooi uitzien en daarna dat ze gezond van vlees waren. Wanner hij de droom aan Yosef vertelt, dan blijkt ineens de gezondheid van de koeien de voorrang te krijgen en pas daarna hun uiterlijk. Wat is belangrijker: het uiterlijk van de koe of de gezondheidssituatie van het dier?

Gezond en stevig

De Rogatchover (1958 – 1936), een genie en Rabbijn uit Dvinsk zag in dit verschil parallellen in andere aspecten in de Torah. Deze Rabbijn was overtuigd van de eenheid van de Torah. Hij beschouwde G-ds leer als één organisme en zag daarom overeenkomsten tussen verschillende gedeeltes. Zijn geniale kennis en hoge IQ maakten het mogelijk om in de zeeën van Joodse literatuur en geschriften, die hij allemaal in zijn hersens paraat had, analyses en vergelijkingen te maken

Als eerste neemt hij ons mee naar de Talmoed Yeroeshalmi (Yoema hfdst 6, wet 1). Hier wordt de dienst van Yom Kipoer, grote verzoendag besproken. Op deze heilige dag werden er in de tempel twee geiten gebruikt. Bij het kiezen van deze dieren vraagt de Talmoed: als je moet kiezen tussen een stevig lichaam en een goed uitziend beest, welke heeft voorrang? Het antwoord is dat een gezond stevig dier prioriteit krijgt.

Ten tweede reizen we af naar de Babylonische Talmoed (Yoema 25-2). Nu gaat het over de twee lammen die dagelijks op het altaar in de tempel als offer gebracht werden. Over de volgorde waarin de verschillende lichaamsdelen van het dier geofferd werden bestaat een meningsverschil. Waren dat de delen van het dier waar meer vlees aanzat? Of waren het de nek en de borst die vetter waren? Het vettere vlees was lekkerder en beter van smaak, maar andere ledematen hadden meer vlees.

Deze onenigheid van de geleerden over de volgorde vertegenwoordigt eigenlijk twee manieren van hoe je in het leven staat en hoe je G-d dient. Wat krijgt de prioriteit? Pracht en praal of substantie en inhoud? Sommige zaken in het leven zien er fantastisch uit. Ze zijn aantrekkelijk, interessant en prettig om mee bezig te zijn. Maar betekent dat dan automatisch dat ze waardevol en superieur zijn?

Voorrang

Neem bijvoorbeeld twee sprekers. De ene is een geweldige redenaar. Hij legt alles haarfijn uit en houdt de aandacht van zijn luisteraars door zijn intonatie te wisselen. Hij haalt er af en toe een verhaaltje of grapje bij en het is een genot om naar hem te luisteren. De inhoud hoeft niet per se zo geweldig te zijn en misschien vraag je je aan het einde van zijn verhaal wel af of er überhaupt wel een thema of boodschap was.

Daarentegen is een ander misschien niet zo welsprekend, maar zijn verhaal klopt wel. Hij geeft een stevige analyse van het onderwerp dat hij behandelt, belicht verschillende aspecten en trekt waardevolle conclusies. De inhoud is fantastisch maar de projectie laat te wensen over.

Dit verschil manifesteert zich in alle aspecten van je leven. Elk object in deze wereld en elk begrip heeft een lichaam en een geest, een openbaar aspect en een innerlijke ziel. Welke krijgt voorrang? De stevigheid of de schoonheid van de koe?

Ook in je relatie met G-d kun je kiezen waar jij de nadruk op legt. De schijn van het uiterlijk of het belang van het diepere? Waar ligt de prioriteit? Zelfs in het dienen van G-d moet je een keus maken. Is het belangrijker alle geboden uit de voeren precies zoals zij in de Torah beschreven worden of is de intentie en de relatie die je met G-d voelt zonder per se een gebod uit te voeren het allerbelangrijkst?

Twee aspecten

Zelfs een gebod heeft twee aspecten. Het uitvoeren ervan of het gevoel en de intentie die je erbij hebt. Ideaal is om allebei tegelijk te hebben waarbij je je moet afvragen waar de prioriteit aan gegeven moet worden. Gaat het erom dat je je dichtbij G-d voelt of kies je voor het praktisch uitvoeren van de ge- en verboden?

Onze aartsvaders en alle generaties die leefden voor dat de Torah op de berg Sinai gegeven werd hadden uitsluitend een spirituele relatie met G-d. Het ging om de intentie, het gevoel, de extase in de band met de Almachtige. De aartsvaders en moeders voerden de geboden niet uit zoals zij in de Torah beschreven staan, maar ze wisten zich wel met G-d te verbinden.

Het geven van de geboden bij de berg Sinai heeft een verschuiving teweeggebracht in de volgorde van prioriteiten. Vanaf het moment dat Moses de Torah ontving, ging het erom dat een mens de geboden uitvoert waarbij de kleinste details die de Joodse wet ons leert bepalend zijn of onze goede daad zijn doel bereikt of niet.

Laat je bijvoorbeeld de matsa één minuut te lang rijzen of vier je Pesach een week later of eerder dan blijven deze acties gewoon in deze wereld geblokkeerd. Een gebod wordt pas een transportmiddel naar een hogere wereld als je alle wettelijk aspecten erbij uitgevoerd hebt. Dit is ook de betekenis van de woorden מֻתָּר וְאָסוּר, geoorloofd en verboden. Eigenlijk beteken deze twee woorden los en vast. Iets wat mag is, is los, en kan derhalve naar G-d toe vliegen. Iets wat verboden is, zit vast en is deze wereld geblokkeerd.

Nu zou je je kunnen afvragen waarom zou ik tefilin aandoen of waarom moet ik mijzelf het moeilijk maken door uitsluitend kosjere producten te consumeren? Wat maakt het de Oneindige G-d uit of ik een minilepeltje voor vlees en melk gebruik of dat ik daar aparte lepeltjes voor heb.

Oneindig

G-d is niet alleen oneindig groot, Hij is ook oneindig klein. Zelfs in deze begrensde wereld kun je met telescopen hele grote sterren en planeten zien. Met een microscoop kun je hele kleine details zien. Zo heeft G-d de wereld geschapen; met oneindige grote schepselen en oneindig veel kleine details. Deze ogenschijnlijke mini-elementen die bij het uitvoeren van een gebod horen, fungeren als transportmiddel om jouw goede daad naar een warm plekje daarboven te brengen. Het maakt dus wel uit of je Chanoeka of Pesach op de juiste datum viert. Het is wel essentieel dat de lichtjes in de Menorah op eenzelfde rij zitten en dat je ze op de juiste volgorde, plaats en tijd aansteekt.

De pracht en praal van een mitswah zijn geweldig en horen er helemaal bij mits ze op de tweede plaats komen. Zo voeren wij elke mitswa uit op de mooiste manier mogelijk. Op shabbat bijvoorbeeld, dragen wij onze mooiste kleren en versieren we ons huis. We bereiden de lekkerste gerechten voor en proberen alles zo aangenaam mogelijk te maken.

Maar het vlees van de shabbatviering is het uitvoeren van alle geboden die bij Shabbat horen en jezelf te onthouden van verboden handelingen. Juist bij het uitvoeren van de details van een goede daad, verbind jij je met G-d’s diepste wil en wens. Alleen dan maak je een connectie met het G-ddelijke. Door elk component van het gebod op de juiste manier uit te voeren schep je een relatie met G-d volgens Zijn voorwaarden. Op dat moment overstijg je jezelf en je ego en ben je automatisch direct verbonden.

Voorwaarden

Net zoals jouw email de ontvanger pas zal bereiken wanneer je elke letter, cijfer of zelfs puntje correct en in de goede volgorde invult. Waarom? Omdat diegene die het mailsysteem gebouwd heeft het zo heeft ingesteld. Zo ook heeft G-d bepaald dat ieder individu Hem bereiken kan, mits hij zich aan Zijn voorwaarden houdt. Die spirituele connectie zal niet plaatsvinden wanner een mens zijn eigen gevoelsmatige invulling geeft aan wat volgens hem de juiste manier zou zijn om het spirituele te raken. Vooralsnog is G-d de enige die bepalen kan hoe wij Hem kunnen bereiken.

De Rogatchover haalt nog meer vergelijkingsmateriaal erbij. Ook te vinden in de Babylonische Talmoed (Horayot 14-1) is de discussie wat meerwaarde heeft. Iemand die een hele brede kennis van de Torah heeft of iemand die heel diep in één aspect weet te graven en door middel van intellectuele gymnastiek de mooiste conclusies weet te trekken. Het antwoord is dat de brede kennis voorgaat. Het diep graven heeft meer smaak en is een genot voor de geest net als het vet meer smaak heeft, maar de substantie, het vlees is in de brede kennis te vinden.

Knappe jongen

Terug naar onze Yosef die de enige man is, die in de Torah beschreven wordt als een knappe jongen:

וַיְהִ֣י יוֹסֵ֔ף יְפֵה־תֹ֖אַר וִיפֵ֥ה מַרְאֶֽה׃…
…en Yosef had mooie kenmerken en was mooi om te zien. Bereeshiet (39-6)

Geen wonder dat de vrouw van zijn baas verliefd op hem werd en hem dagelijks probeerde te verleiden om een relatie met hem te hebben. Maar Yosef was niet alleen maar een knappe jongen. Hij wordt ook Yosef hatsadiek, Yosef de rechtschapen man genoemd. Ook dat is uniek. Andere VIPs in de Torah hebben allerlei titels, maar worden niet de rechtshapen man genoemd. We hebben het over Avraham, onze vader en Yitschak of Yakov onze vader of Moses onze leraar, Aharon de priester en Koning David. Maar Yosef was de rechtschapen man. Zo wordt hij tot vandaag de dag genoemd. En terecht, want hij liet zich niet verleiden door de vrouw van zijn baas en hij was niet alleen maar knap van buiten, hij bezat ook innerlijke pracht.

Er is namelijk niets mis met fraaiheid en schoonheid mits er van binnen ook vlees zit. De tempel in Jerusalem was een en al goud, zilver en edelstenen. Maar die schoonheid reflecteerde innerlijke normen en waarden. Ook onze geboden voeren wij zo mooi mogelijk uit, maar dit komt pas op de tweede plaats, nadat we G-d’s wil tot op de kleinste details uitgevoerd hebben. Schoonheid en schittering zijn meer dan welkom, mits ze inhoud en substantie vertegenwoordigen. Anders is al die pracht en praal ijdelheid en oppervlakkige vertoning of nog erger een middel tot bederf en immorele praktijken.

Films, theater en tv shows zijn een genot om naar te kijken, maar wat is hun boodschap?

Priotiteit

Dit is de reden volgens de Rogatchover dat Farao zijn droom in een andere volgorde vertelt. In eerste instantie, wanneer hij het aan zijn entourage vertelt, neemt hij de Egyptische houding aan. De fysieke schoonheid wordt dan eerst benoemd; koeien die er mooi uitzagen en stevig van vlees waren. Echter op het moment dat hij zijn droom vertelt aan Yosef, spirituele erfgenaam van het monotheïsme van Avraham, Yitschak en Yakov, dan verandert Farao de volgorde. Hij past zich aan zijn luisteraar aan en geeft prioriteit aan substantie over oppervlakkigheid.

Deze volgorde zien wij ook misgaan in de Griekse cultuur. Deze oude beschaving verheerlijkte het lichaam. Men beoefende sport niet als middel om gezond te zijn maar om het lichaam te aanbidden. Veelal werd er naakt gesport. Er was schijn zonder dieptegang. Daarom verzetten de aanhangers van de Griekse cultuur zich tegen o.a. besnijdenis. Deze procedure vindt op de achtste dag plaats en acht is het getal boven de natuur. Immers heeft G-d de wereld in 7 dagen geschapen en zijn er ook zeven noten in een octave. Acht is G-ddelijk en daar moesten de Grieken niets van hebben. Dit is ook een van de redenen dat wij Chanoeka 8 dagen vieren terwijl de olie maar 7 dagen extra brandde. De eerste dag was dus geen wonder. Toch vieren wij met Chanoeka dat de natuur in de wereld überhaupt al een extra dimensie is. Het feit dat olie brandt is op zich al een wonder.

Pracht en praal zijn geschapen om de wil van G-d op een nog mooiere manier uit te voeren. Anderzijds waren de Grieken geobsedeerd met architectuur, literatuur, filosofie en nog meer wetenschappen. Maar er was niets achter de prachtige gebouwen. Het was esthetiek zonder ethiek.

Het Jodendom heeft haar eigen versie van schoonheid. Onze aartsmoeders, Sara, Rivkah en Rachel waren stuk voor stuk mooie dames, maar hun schoonheid reflecteerde innerlijke morele waarden, diepe spiritualiteit en grootsheid.

Zaken die uitsluitend van buiten mooi zijn blijken na verloop van tijd, wanneer de waarheid tevoorschijn komt, uiteindelijk lelijk en corrupt te zijn.

Jodendom heeft zijn eigen schoonheid, goud en sieraden, maar die komen op de tweede plaats. Eerst gaan we ons bekommeren over de inhoud van onze boodschap. Wij overwinnen de Griekse duisternis en verplaatsen onze focus naar het innerlijke toe, בימים ההם, בזמן הזה, zowel in die dagen als in onze tijd.

Chanoeka sameach en shabbat shalom!

Bracha Heintz

Gebaseerd op een les van Rav YY Jacobson.
Tekst: Bracha Heintz | Opmaak: Rianne Meijer & Sonja Tamam

Kijk op www.chanoeka.info voor een terugblik op Chanoeka Utrecht 2019 

Beeld: chabad.org

2 Replies to “Mikeets | Geef prioriteit aan ware schoonheid”

  1. Dag, u schrijft: “Films, theater en tv shows zijn een genot om naar te kijken, maar wat is hun boodschap?”

    Is het dan ok om naar de bioscoop te gaan of naar het theater, ondanks het feit dat de boodschap wellicht leeg is?
    Meeste religieuze gezinnen hebben geen tv thuis om redenen die u zeker kent.
    Alvast dank
    Shabbat Shalom

  2. Dag Michel,
    Het doel van een mens is om Hashem te dienen. Men kan daarvoor elk schepsel gebruiken.

    Er zijn drie categorieën;

    1 de verboden handelingen, bijvoorbeeld varkensvlees eten, verboden relaties, stelen, liegen en alle 365 verboden. Die worden gebruikt door ze achterwegen te laten.

    2 de mitswot zoals tefilin aandoen, matsa eten op Pesach, 10 % van je inkomen aan tsedaka geven enz.

    3 de *neutrale* schepselen. Dat zijn die zaken die op zich toegestaan zijn, maar die je, of naar boven of naar beneden kunt halen afhankelijk hoe je ze gebruikt.

    M.a.w. niet alles wat toegestaan is, is een goede zaak. Het hangt er van af hoe en waarvoor je het gebruikt.

    Neem bijvoorbeeld een koshere sinaasappel. Het fruit is een schepsel van Hashem. De mens kan dat schepsel omhoog halen doordat hij er een bracha over zegt en de energie die het zijn lichaam geeft, te gebruiken om goede dingen mee te doen. Zo heeft hij de sinaasappel verheven.
    De mens is de katalysator om het doel waarvoor de sinaasappel geschapen is, te bereiken. Dit is onze raison d’être: Hashem heeft ons hier op aarde gezet om als katalysator te fungeren om elk schepsel te helpen om zijn doel te bereiken.
    Als ik een stuk kosher vlees eet en de energie ervan gebruik om Hashem te dienen dan ben ik diegene die de koe en mijzelf naar een hoger niveau heb gebracht.

    Hetzelfde geldt voor tijd, dat ook een kosher schepsel is. Gebruik je je tijd om Hashem te dienen of gebruik je je tijd voor je eigen plezier en begeerten.

    Deze nuance is soms moeilijk te stellen. Alle tijd die je besteedt om te werken verhef je door het geld dat je verdient te gebruiken om je gezin te onderhouden en 10% van je salaris aan maaser te geven.

    Maar hoe zit het met je vrije tijd?

    Een man heeft een mitswa om zijn vrije tijd te gebruiken om Torah te leren. Tijd die hij besteedt aan andere zaken is verloren tijd, die nooit terug zal komen. Ieder mens is verantwoordelijk om elk moment dat Hashem hem leven gunt te gebruiken om Hem te dienen.

    Ontspanning, slapen zijn ook een manier om Hashem te dienen aangezien deze noodzakelijk zijn voor het welvaren van een mens.

    Maar en mens is vaak blind en ziet niet altijd de grens tussen noodzakelijk en overdreven. Die grens ligt bovendien ook nog bij elk individu anders. Vandaar dat het cruciaal is om dit soort zaken met een goede G-dvrezende vriend regelmatig te bespreken.

    Televisie kijken, naar het theater en bioscoop gaan, googlen en andere digitale handelingen kunnen ook in verschillende categorieën vallen. Ze kunnen wegens hun inhoud verboden zijn. Ze kunnen gebruikt worden om Hashem te dienen bijvoorbeeld door Torah ermee te leren of ze kunnen voor ontspanning zorgen.

    A) Of het werkelijk noodzakelijke ontspanning is, is moeilijk te bepalen.

    B) tv en mobieltje zijn sterk verslavend

    C) men kan op deze apparaten met de klik van een vinger te makkelijk van goede zaken naar een verboden wereld surfen.

    Er is een instantie die ‘Guard your Eyes’ heet die in het leven geroepen is om mensen die verslaafd zijn geraakt aan verboden beelden te helpen om van hun verslaving af te komen.

    Ik garandeer je dat deze mensen begonnen zijn om hun internet te gebruiken om te chatten met hun vrienden of natuurfilms te bekijken.

    Net zoals je je lichaam beschermt tegen weersinvloeden door in een huis te wonen en niet op straat zo ook moet je je beschermen tegen invloeden die je geest kapot maken.

    Waarom zou je je lichaam binnenshuis houden en je geest op straat zetten?

    Conclusie:
    Gebruik je tijd zorgvuldig. Elke minuut die voorbijgaat is een gift van Hashem aan jou die nooit meer terug zal komen.

    Over Avraham staat er in de Torah (Bereeshiet 24-1)
    וְאַבְרָהָ֣ם זָקֵ֔ן בָּ֖א בַּיָּמִ֑ים וַֽה בֵּרַ֥ךְ אֶת־אַבְרָהָ֖ם בַּכֹּֽל׃
    dat hij oud was en *met zijn dagen kwam*.
    Onze geleerden leggen uit dat toen Avraham stierf hij over elke dag van zijn leven verantwoordelijkheid had genomen om die bewust, poditief en optimaal te gebruiken. Dit is ons voorrecht, om met de tijd die ons gegund is verantwoordelijk om te gaan.

    Veel succes ermee!
    Bracha Heintz

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

🌿 Soekot in Utrecht

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂