Naso | Een G-ddelijke ziel in de woestijn

Naso | Een G-ddelijke ziel in de woestijn

Drie broers en drie taken. Reis met ons mee en ontdek oude verhuistechnieken en nieuwe inzichten in het transporteren van de meest heilige voorwerpen ter wereld inclusief je eigen Joodse ziel.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Welkom bij de familie Levi, de derde van de twaalf zonen van onze aartsvader Yakov.

Levi had drie zonen en één dochter: GERSHON, KEHAT, MERARI en het meisje Yocheved. Zij was een hele speciale vrouw, kijk maar naar haar drie kinderen: de oudste Miriam was een profetes. De tweede was Aharon, die Hoge Priester werd. Haar derde kind was Moshe, die hoogstpersoonlijk de Torah op de berg Sinaï in ontvangst nam.

Alle afstammelingen van Levi, van vader tot zoon werden Leviten.  Alle nakomelingen van Aharon, de kleinzoon van Levi, werden priesters. De priesters voerden de dienst in de tempel uit en werden daarbij geholpen door de Leviten.

Drie zonen en oeroude transportmethodes

Aan het einde van de Parasha van vorige week werd de middelste zoon van Levi, KEHAT, besproken. De heren van de KEHAT-familie, die tussen de 30 en 60 jaar waren, werden geteld en kregen als taak om, wanneer het Joodse volk op reis ging, de meest heilige voorwerpen uit de Tempel te verhuizen.

Het Joodse kamp werd 40 jaar lang in de woestijn beschermd door een wolk. Deze wolk fungeerde ook als GPS; zodra het Joodse volk moest vertrekken begon deze wolk te stijgen en daar gingen ze, drie miljoen mensen!

De tabernakel, de voorloper van de Tempel ging ook mee. Inpakken dus en dat was de taak van de stam Levi. Gelukkig was de tabernakel zo gemaakt dat hij te transporteren was. Klein probleempje: alleen de priesters mochten de meest heilige voorwerpen uit de Tempel zien. De Leviten mochten dat niet. Daarom werden alle voorwerpen door de priesters eerst dubbel bedekt alvorens de Levieten in actie mochten komen.

Hoewel KEHAT de middelste zoon van Levi was, is hij toch als eerste aan de beurt. Eerst bedekten de priesters de meest heilige voorwerpen, zoals de gouden ark waar de stenen tafelen in lagen, de gouden kandelaar, het gouden altaar, de gouden tafel en het koperen altaar. Vervolgens droeg de familie KEHAT deze voorwerpen weg.

Zo eindigt de vorige Parasha, Bamidbar, midden in een transportproject. De taak van de middelste zoon, KEHAT wordt besproken en de parasha eindigt abrupt, zonder dat de inpaktaken van de oudste en jongste zoon van Levi behandeld worden. Pas één parasha later, deze week in Naso, komen de twee andere zonen aan de beurt en wordt het vervoeren van de andere voorwerpen van de tabernakel behandeld. Daar tussenin wordt bijna altijd Shawoeot met het ontvangen van de Torah gevierd (heel zelden wordt Parashat Naso nog vóór Sjawoe’ot gelezen).

                De balken met zilveren fundering                            Bron: Melechet Hamishkan 1969

Deze week lezen en bestuderen wij Parashat Naso. Nu beginnen we met de familie Gershon, de oudste zoon van Levi. Ook zijn familie wordt geteld en mag mee doen met het Levi transportbedrijf, gespecialiseerd in heilige en kostbare goederen. De Gershon-club nam de gigantische grote stoffen bekledingen mee die over het heiligdom hingen alsmede de lange gordijnen die tussen verschillende delen van het tabernakel hingen.

Tenslotte wordt MERARI, de jongste zoon en zijn gezin, geteld. Zij namen de pilaren, balken en zilveren funderingsstukken voor hun rekening.

Technische details

Hoe heilig dit allemaal ook mag zijn, wat hebben wij in onze moderne tijd te maken met oeroude transportmethodes? Hoe relevant is het voor mij om te weten wie wat meenam en in welke volgorde? In de woestijn ben ik al lang niet meer. Ik heb noch tabernakel noch Tempel waar ik priesters en Leviten mag aanschouwen. Toch wordt dit elk jaar weer gelezen en geleerd. Is dit een stukje nostalgie, een geschiedenis uit de oudheid of schuilt er meer achter?

Nog meer voor de hand liggende vragen:

-Waarom worden de drie broers niet allemaal in dezelfde Parasha behandeld?
-Waarom wordt de middelste zoon KEHAT eerder genoemd dan zijn oudere broer GERSHON?
-Tenslotte, waarom valt en onderbreekt Shawoeot (meestal) precies midden in dit transportverhaal?

De heilige ark. Bron: Melechet Hamishkan 1969

Om hier antwoord op te geven verdiepen we ons eerst in wat technische details: hoewel alles in de Tempel heilig was, was er toch een verschil tussen verschillende onderdelen. De meest heilige voorwerpen moesten namelijk tijdens de hele reis direct met de hand gedragen worden. De andere voorwerpen mochten op wagens. Vandaar dat KEHAT, hoewel hij de middelste zoon was, voorrang kreeg over zijn oudere broer. KEHAT nam namelijk de heilige ark mee waar de stenen tafelen in lagen. Zijn mannen waren gespierd en konden het zware werk verrichten. Zij waren sterk genoeg om alles met de hand, zonder wagens te transporteren. KEHAT wordt als eerste genoemd en in een aparte Parasha. Alhoewel hij de middelste broer is, krijgt hij toch voorrang omdat hij de heilige ark waar de stenen tafelen in lagen meenam en de Torah altijd prioriteit heeft. Nu wordt het duidelijk waarom het ontvangen van de Torah, dat we met Sjawoe’ot vieren pas plaats vindt nadat we geleerd hebben hoe KEHAT de stenen tafelen verhuisde.

En nu de volgende Parasha (Naso) met de oudste zoon GERSHON. Hij krijgt ook een eerste plaats die hem als eerstgeborene toekomt, omdat onze Parasha met hem begint. Zo krijgt hij ook prioriteit. Door het transportverhaal over twee Parshiot te splitsen geeft de Torah beide broers eerbied. De middelste zoon wordt als eerste van de drie genoemd aan het einde van Parashat Bamidbar omdat hij de Torah verplaatst. De oudste zoon wordt als eerste genoemd aan het begin van Parashat Naso omdat hij de oudste is.

Minder zwaar

De doeken. Bron: Melechet Hamishkan 1969

GERSHON, de oudste zoon, heeft een minder zware taak. Hij hoeft de doeken en gordijnen onderweg niet te dragen. Daar zijn de wagens voor. Toch is enige spierkracht vereist. Hij moet over muren klimmen om de grote doeken te verwijderen. Behalve dat moest hij toch een heel stuk lopen met de zware stoffen alvorens hij bij de wagens kon komen. Hoe weten wij dat? Omdat de wagens vijf amot breed waren. De afstand tussen de pilaren van de tabernakel was minder dan 5 amot waardoor de wagens niet naar binnen konden rijden. De familie Gershon moest daarom de voorwerpen die ze transporteerden naar buiten dragen tot dat ze bij de wagens konden komen.

Natuurlijk werden de pilaren op een gegeven moment ook weggehaald, maar dat was de taak van MERARI, de jongste van de drie. Hij ging pas als laatste te werk nadat Gershon de tapijten al had verwijderd.

De familie GERSHON was niet de meest gespierde, maar ook niet de zwakste. Deze familie had nog wel de nodige kracht voor middelzware taken. Ze moesten wel zelf dragen, maar niet constant.

Zo kwam elke zoon met zijn familie aan zijn trekken. De middelste zoon met de zwaarste taak wordt als eerste genoemd omdat hij de Torah constant met zich meedraagt (geen wagens). De oudste zoon wordt daarna genoemd maar staat toch aan het begin van onze Parasha. Hij moest gedeeltelijk zijn spierkracht gebruiken om de voorwerpen van de tabernakel naar buiten toe te dragen om ze op de wagens te zetten.

De jongste en tevens de zwakste was MERARI. Hij kon direct de pilaren en zilveren funderingselementen op de wagens zetten.

Model

וְעָשׂוּ לִי מִקְדָּשׁ וְשָׁכַנְתִּי בְּתוֹכָם׃
“U zult voor mij een heiligdom bouwen en Ik zal in hun midden verblijven”
(Shemot 25-8)

G-d gebiedt ons om hem te dienen en Hij belooft in ons midden te verblijven. G-d zegt ons toe om niet alleen aanwezig te zijn in de Tempel, in een gebouw, maar in hun midden: in het hart en ziel van elke Jood. Daar vind je een stukje G-ddelijkheid, een stukje tempel. Alles wat er in de Tempel gebeurde is een model voor ons hoe wij in het leven kunnen staan. Onze ziel is het meest kostbare dat wij bezitten en wordt vergeleken met de Torah in de ark, die het meest heilige voorwerp in de Tempel was. Onze ziel is een stukje G-d dat wij met ons meedragen en is van het mooiste materiaal gemaakt. Zij glimt als goud. Verder wordt ze beschermd en bedekt door dubbele lagen doeken.

Net zoals de tabernakel door de woestijn getransporteerd moest worden, zo ook reist de Joodse ziel al duizenden jaren door een spirituele woestenij. De manier waarop de heilige voorwerpen vervoerd werden leert ons hoe wij met onze Joodse ziel kunnen omgaan zodat wij ons door de millennia heen kunnen handhaven. We leven in een woestijn; een plek waar onze benodigdheden afwezig zijn. De supermarkt bij mij om de hoek verkoopt maar een beperkt aantal koshere producten. De mensen bij mij op straat vieren geen Shabbat en morele waarden zijn in mijn land vaak ver te zoeken. Een ware woestijn. Hoe houden wij dit al duizenden jaren vol? Hoe zorg ik dat ik mijn Joodse ziel blijf voelen en hoe betrek ik de volgende generatie erbij?  Door het bestuderen van de taken van de stam Levi zullen we het geheim van onze overleving ontdekken.

Er zijn drie niveaus waar de ziel zich op kan bevinden:

  1. het KEHAT-niveau
  2. het GERSHON-niveau
  3. het MERARI-niveau.

Kehat-niveau | Harmonie

De naam KEHAT betekent verzamelen (Bereeshiet 49-10). Alles bij deze persoon is bij elkaar, verzameld en in harmonie. Hij weet alle aspecten, materieel en spiritueel te synchroniseren. Bij hem heerst er geen tegenstrijdigheid tussen zijn lichamelijke behoeftes en zijn spirituele realiteit. Het ene loopt harmonieus in het andere over. Zijn lichaam gebruikt hij om zijn hemelse doelen te bereiken.

Hij gebruikt deze wereld, maar misbruikt het niet. Hij leeft in evenwicht. Zijn ziel, hart en lichaam vloeien naadloos in elkaar over. Het lichaam voert datgene uit wat de ziel nodig heeft en neemt dat lichaam daardoor moeiteloos mee. Hij draagt de Torah met zich mee. De Torah is dicht bij hem en niet ‘ver weg op een wagen’.

De KEHAT-familie maakte geen gebruik van wagens. De heilige objecten droegen ze zelf. Er was geen scheiding tussen de Torah en hun lichaam. Zij gebruikten hun lichaam en geest in harmonie en wisten dat allemaal te integreren. KEHAT verzamelt alles en maakt er een coherent pakket van. In zijn leven voelt hij geen frictie tussen tegenstrijdige verlangens. Hierdoor ervaart hij rust en is hij tevreden. Alle verschillende elementen in zijn leven kloppen met elkaar.

Gershon-niveau | Wegsturen

GERSHON betekent wegsturen. Dit vertegenwoordigt de mens bij wie de harmonie nog ver te zoeken is. Het lukt hem nog niet zo goed om ervoor te zorgen dat zijn lichaam uitsluitend uitdrukking geeft aan zijn ziel. Om zijn ziel te beschermen en te koesteren is het voor hem nodig om het fysieke weg te sturen. Dan pas kan hij zijn ziel voelen. Doet hij dat niet dan zal zijn ziel verdrinken in de materiële verlangens omdat hij nog niet op het niveau is om al het fysieke uitsluitend te gebruiken om G-d te dienen.

Hij vecht tegen het materiële omdat hij het nog niet heeft weten vorm te geven in het kader van de Torah. Het is niet ideaal, maar zeker verdienstelijk en lovenswaardig omdat hij wegstuurt wat ongewenst is. Hij moet zich met allerlei doeken en gordijnen beschermen tegen ongewilde infiltraties. Het is een voorrecht om het slechte te kunnen herkennen en weg te jagen. Het wegsturen en zichzelf beschermen is een heilige taak in de Tempel.

Merari-niveau | Bitter

Als laatste is de jongste zoon aan de beurt, MERARI. Deze naam betekent bitter. Denk aan maror, het bittere kruid. Deze man heeft best wel moeite om zich staande te houden. Hij is bitter doordat het hem niet lukt om zijn geest in harmonie met zijn lichaam te doen functioneren, zoals KEHAT. Het lukt hem zelfs niet om zich af te schermen tegen ongewilde elementen en ze weg te sturen, net als GERSHON.

Hij wordt als laatste genoemd, niet alleen omdat hij de jongste van de drie is, maar ook omdat hij bescheiden en gefrustreerd is. Hij is de zwakste in spierkracht maar ook in geestelijk opzicht. Hij zit er maar mooi mee. Hij zou kunnen denken dat hij niets waard is en dat hij niet mee mag doen. En dit is zijn bitterheid. Niets is minder waar. G-d heeft ook voor hem een boodschap en een taak weggelegd. Hij krijgt zelfs een fundamentele functie! MERARI mag de pilaren en de fundering transporteren.

Het feit dat hij onvrede over zijn spirituele toestand heeft is op zich al een heel mooi niveau. Hij doet mee met de tempeltaken, want iedereen hoort er nu eenmaal bij. Of je nu perfect bent en deze wereld uitsluitend voor het goede weet te gebruiken of niet. Zijn onvrede over zijn spirituele toestand, zijn bitterheid en bescheidenheid zijn in zijn voordeel. Merari vertegenwoordigt de persoon die zich zorgen maakt over zijn lage niveau. Alleen al het feit dat hij bezorgd is laat zien hoe betrokken hij is. Het lukt hem niet om een hoger niveau te bereiken, maar hij verlangt er wel naar en is verbitterd dat het hem nog niet gelukt is. Deze houding zorgt ervoor dat hij een heilige taak krijgt in de allerheilgiste plek op aarde, namelijk in de Tempel!

Veerplank om verder te komen

Hij kan zijn bittere gevoelens gebruiken als veerplank, als basis en fundering om zichzelf verder voort te bewegen. Deze karaktereigenschappen vormen het begin van elke goede relatie. Het is de fundering waar de rest op gebouwd is.

Ben je gefrustreerd over je spirituele toestand? Je bent dan beter af dan dat je ooit had gedacht. Wil je springen, dan zul je eerst door je knieën moeten gaan om hogerop te komen. Dit is de neerwaartse beweging, het negatieve bittere gevoel.

Wil je met pijl en boog schieten, richt de achterkant van de pijl dan eerst naar je hart toe. Hoe meer je de pijl naar achteren spant, hoe verder je komt.

Een stukje bescheidenheid en frustratie is soms op zijn plaats, mits het ten eerste weinig is, anders zou het tot depressie kunnen leiden en dat is natuurlijk uit den boze! De tweede voorwaarde is dat je dat gevoel weet te gebruiken om je verder vrolijk voort te bewegen op je reis in het leven.

Blijf daarom waakzaam: welk soort bitterheid ervaar je? Zijn het schuldgevoelens die ervoor zorgen dat je blokkeert? Dan ben je zeker niet goed bezig want als je tegen je slechte neigingen wilt vechten, dan zul je daar heel veel energie in moeten stoppen. Vergelijk het met twee mensen die met elkaar vechten. Als er eentje lui is of zelfs niet enthousiast genoeg is om te willen winnen, dan zal hij de strijd verliezen, ook al zou hij in spierkracht sterker dan zijn tegenstander zijn. Zo ook in spirituele zin; wil je de strijd tegen alles wat verkeerd in je leven is winnen, dan is het niet handig om op dat moment je droevig, bitter en zwaar te voelen. Met deze emoties zul je nergens zin in hebben, totaal blokkeren en zeker geen moeilijke strijd aan kunnen. Daar is juist enthousiasme en vreugde voor nodig. Vandaar dat vrolijkheid, zang en dans een centrale rol speelt in het Jodendom. Het is de manier om met energie te vechten tegen alles wat ons neerwaarts probeert te sleuren.

Bitterheid: hoeveel en wanneer

Mocht je schuldgevoelens en bitterheid ervaren wanneer je met allerlei zaken bezig bent zoals, werk, school, gebed, Torah leren of mitswot doen, dan weet je zeker dat deze emoties negatief zijn. Ze zijn alleen maar op komen dagen om je te weerhouden van het uitvoeren van de positieve zaken waar je mee bezig bent. Stuur deze bittere gevoelens op dat soort momenten onmiddellijk weg. Ga niet in discussie met een stemmetje dat vol met schuldgevoelens is en jou ervan probeert te weerhouden om verder te gaan waar je bezig was. Zoals de wijze Koning Salomon zegt in Spreuken 26-4:

אַל־תַּ֣עַן כְּ֭סִיל כְּאִוַּלְתּ֑וֹ פֶּֽן־תִּשְׁוֶה־לּ֥וֹ גַם־אָֽתָּה׃

‘Beantwoord niet een gek, opdat jij niet met hem vergeleken zult worden’

De gek in dit geval is het stemmetje dat jou schuldgevoelens aanpraat op een ongeschikt moment. Negeer het en ga vooral verder met waar je mee bezig was.

Daarentegen is het goed om af en toe, op gezette tijden, die wij van tevoren bepaald hebben, na te gaan denken over ons niveau en hoe ver we eigenlijk zijn van waar we zouden kunnen zijn. Dit is gepaste en beperkte bitterheid.

Tegelijkertijd is het wijs om te beseffen dat elk mens eigenlijk twee zielen heeft die G-d allebei in ons geplaatst heeft. Enerzijds de G-ddelijke ziel die uitsluitend de Torah wil leren en alles wat erin staat wil uitvoeren. Anderzijds de Yetser Hara, de ‘slechte wil’ die G-d in ons gezet heeft om ons te verleiden en te overtuigen om de Torah niet te volgen, om egoistisch te zijn en in onze eigen verlangens op te gaan. Het is dus G-d Zelf die ons dagelijks uitdaagt. De reden daartoe is opdat wij diepere krachten uit onszelf zullen putten om deze slechte wil in ons te negeren en weg te jagen. Daarbij laten wij zien hoe zeer wij het waarderen dat G-d ons de gelegenheid geeft om dichtbij Hem en alles wat Hij vertegenwoordigt, te komen.

Enerzijds zijn wij best bitter en droevig over onze ‘verkeerde’ acties. Anderzijds laten wij deze gevoelens alleen op gepaste tijden toe en zorgen wij ervoor dat wij daarna weer vrolijk zijn omdat wij weten dat de slechte wil alleen in ons is om ons uit te dagen. Omdat wij weten wat een hoge dunk G-d van ons heeft als Hij ons zo sterk wil verleiden. Omdat wij superblij zijn als het ons af en toe wel lukt om een goede daad te verrichten. 

Merari betekent bitterheid. Het is het gevoel dat wij nog maar op een bescheiden niveau zijn. De taak van Merari was om de zilveren fundering te transporteren omdat beperkte bitterheid de zilveren fundering is van ons leven. Omdat gepaste en begrensde bitterheid de basis is om op een vrolijke manier verder op reis te gaan in het leven. Zoals de Leviten de voorwerpen van de tempel mee op reis namen, zo ook transporteren wij in ons leven allerlei gevoelens die wij met de hulp van de lessen uit de Torah weten te sturen en te kanaliseren.

Goede reis!

Bracha Heintz 
chabadutrecht.nl

Gebaseerd op de lessen van de eerste en zevende Lubavitcher Rebbe.
Opgedragen aan  de ziel van, Marks ben Shmuel en Roza (vader van mijn schoonzoon), overleden op de eerste dag Sjawoe’ot 2020, 6 Siewan 5780.
Opmaak Rianne Meijer & Sonja Tamam.

Tip! Print dit artikel nog voor de aanvang van Shabbat, zodat je het rustig tijdens Shabbat kunt (na)lezen


Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

🌿 Soekot in Utrecht

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂