Shelach | Israel, here we come!

Shelach | Israel, here we come!

Wat als je het overleven van het Joodse volk eerlijk zou analyseren? Dan is er maar één conclusie te trekken: het is geen land, taal, cultuur of militaire macht die ons in al die duizenden jaren bij elkaar heeft gehouden. Het is onze onvoorwaardelijke verbinding met de Torah, zo vertelt ons ook de parasha van deze week.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

We zijn nog steeds in de Paranwoestijn ten zuiden van Israël. Het is de plaats waar geklaagd werd over het gebrek aan vlees. Het is de plek waar de 70 oudsten werden benoemd om Moshe te assisteren. Zie hierover de Parasha van vorige week, Behaalotecha (klik hier).

We zijn ruim een maand verder. Het is 29 Siewan 2449. Het Joodse volk is ongeveer één jaar geleden uit de Egyptische slavernij bevrijd. Zeven weken later ontving het de Torah bij de berg Sinaï en bleef daar een jaar lang kamperen. Vervolgens reisde het volk naar Paran, een woestijn die zich vlak bij de zuidelijke Israëlische grens bevindt. Nog een paar kilometers en het Joodse volk kon het beloofde land binnen treden.

Het is hoog tijd om twaalf verspieders te sturen om het land te verkennen. Zij worden nauwkeurig gekozen. Ze zijn stuk voor stuk vooraanstaande leiders, ieder over zijn eigen stam. Ze krijgen als opdracht om het beloofde land te verkennen en met een verslag terug te komen.

Nationale ramp

Maar even wachten: is dit werkelijk nodig? Heeft het zin om te na te gaan of G-d wel in staat is om het heilige land aan Israël te overhandigen? De verspieders gaan en wanneer zij terugkomen gebeurt er een nationale ramp, een vergissing van historische betekenis en met eeuwige gevolgen. Tien van de twaalf verspieders geven niet alleen verslag, ze trekken ook conclusies en geven advies (Shelach 14-31):

לֹ֥א נוּכַ֖ל לַעֲל֣וֹת אֶל־הָעָ֑ם כִּֽי־חָזָ֥ק ה֖וּא מִמֶּֽנּוּ׃…

…wij zullen niet naar het volk kunnen stijgen want het is sterker dan Hij.

Met andere woorden: wij zullen de volkeren die in Israël wonen niet kunnen verslaan want zij zijn sterker dan Hij (G-d).

Maar naar hun mening is nooit gevraagd, alleen naar een verslag. Met dit ongevraagde advies demoraliseren zij een heel volk. “Het land eet haar bewoners op!” vertellen zij. Het hele volk is hysterisch, met tranen en al. Er wordt geklaagd over Moshe en Aharon: “Waren we maar in Egypte doodgegaan of zelfs in de woestijn etc…” “Laten wij een leider benoemen en teruggaan naar Egypte”. (Shelach 14 – 2,3,4).

Dit is de tiende keer dat het volk G-d op de proef stelt ( Shelach 14-22):

וַיְנַסּ֣וּ אֹתִ֗י זֶ֚ה עֶ֣שֶׂר פְּעָמִ֔ים וְלֹ֥א שָׁמְע֖וּ בְּקוֹלִֽי׃…

…en zij hebben mij bij deze al tien keer op de proef gesteld en zij hebben niet naar mijn stem geluisterd. 

Bezwaar

Wanneer je alles analyseert, kom je er al gauw achter dat het allemaal niet zo simpel lag. Want hoe kan het zijn dat zij ineens hun vertrouwen in G-d verloren? Zij leefden immers van het ene wonder naar het ander. Zij waren getuigen geweest van de tien plagen en de splitsing van de zee. Ze zagen met eigen ogen hoe een heel leger in de zee verdronk. Wat hadden ze ook alweer voor ontbijt gegeten? Juist ja, Manna dat dagelijks uit de hemel viel. Ze dronken water dat uit een steen vloeide. De wolken beschermden hen tegen warmte, kou en nog andere gevaren die in de woestijn voorkomen, zoals slangen en schorpioenen.

Eenmaal in de geschiedenis van de wereld heeft G-d zich aan een heel volk geopenbaard. Dat was bij de berg Sinaï. Zoiets was nog nooit eerder gebeurd en is daarna nooit meer voorgekomen. En als je een verspieder zou vragen wat hij voor zijn ontbijt had gegeten, dan zou hij antwoorden dat Manna geserveerd was. “Hoezo brood uit de hemel?” zou je hem kunnen vragen. “Nou gewoon, uit de hemel! Bij ons zijn wonderen onze natuurlijke manier van leven.” ”Werkelijk? Geloof je het zelf?” ” Ja hoor, G-d heeft alles gemaakt en alles is van Hem. En dus, als G-d dit wenst dan zorgt Hij dat er voedsel uit de hemel valt.”

En deze verspieder die net brood uit G-d’s keuken had gegeten en zijn dorst met een steen gelest had, stond op en verklaarde dat G-d niet sterk genoeg was om één land te veroveren? Dit is raar, niet normaal en volkomen tegen alle logica in. En niet alleen dat, maar het hele volk deed hier ook nog aan mee! Was er dan niemand die het Joodse volk kon overtuigen van G-d’s capaciteiten? Was er niet één man of vrouw die iedereen attent kon maken op de hoeveelheid wonderen die G-d al verricht had?

De verspieders waren vooraanstaande leiders, ééntje per stam. Wat anders was dan hun bezwaar tegen de intocht?

Exotisch hotel

Nee, de tien verspieders hadden een veel subtielere reden om de reis naar Israel tegen te houden. Ze waren bang om hun oasis in de woestijn te verlaten. Dagelijkse Manna uit de hemel, water uit een wonderbaarlijke woestijnbron, splitsende zeeën en nog meer van dit soort wondertjes maakten het leven wel heel erg aangenaam in die woestijn; een soort 5 sterren exotisch hotel met eerste klas bediening.  En nu moeten ze het land in? Het land gaan bewerken? Een politiek systeem opzetten, het land verdedigen, ontbijt, lunch en avondeten klaarmaken? De vloer dweilen en de ramen lappen? Wanneer is er dan nog tijd voor spirituele activiteiten? Dat is toch onze specialiteit! Wanneer gaan we lernen en mitswot doen? Het leven in het land, de dagelijkse beslommeringen van de fysieke wereld gaan ons volledig consumeren! “Het land eet haar bewoners op!”

En als we al van onze spirituele oasis naar een lichamelijk bestaan moeten overgaan, zijn wij dan niet automatisch ook onze G-ddelijke, spirituele bescherming kwijt?

Schakel tussen hemel en aarde

Noch de verspieders, noch het Joodse volk hadden begrepen hoe de vork in de steel zat. Je hoeft namelijk het spirituele niet van het lichamelijke af te scheiden. Integendeel. Toen de Torah uit de hemel kwam bij de berg Sinaï en Moshe naar boven ging, toen is er een brug ontstaan. Een schakel tussen hemel en aarde; Moshe ging omhoog en de Torah ging naar beneden. Beide waren nu vermengd en verbonden.

Het Joodse volk kreeg bij de berg Sinaï een taak en een missie: ze gingen een brug bouwen tussen het spirituele en het lichamelijke. En dat is de essentie van elk gebod; je neemt een stukje materie en daarmee voer je G-d’s wil uit. Je neemt geld (materie) en je geeft het aan een arm persoon. Het geld is nu getransformeerd.

Eerst was het een bankbiljet en nu is het een mitswa geworden; een verbintenis tussen enerzijds het geld en alles wat je ervoor gedaan hebt om dat geld te krijgen en anderzijds een hoger doel. En zo ook met alle 613 ge- en verboden. Het woord mitswa betekent verbintenis.

Ga de wereld in

Het doel van de schepping is niet om in de woestijn te blijven en nog heiliger te maken wat al heilig is. Het gaat er juist om, om deze lage fysieke wereld te transformeren naar een hoger doel. Zoiets doe je niet in een woestijn waar G-d jou een VIP-behandeling geeft.

Nee, ga de wereld in, ga ploegen, zaaien en oogsten, ga de huur betalen en de ruzie met je buren oplossen. Ga je karakter verbeteren en leer je te beheersen. Tijd om te leren om te gaan met duisternis en negatieve krachten. Tijd om een stukje van de hemel hier in het aardse te brengen. Ruim gelegenheid om ons van onze beestachtige trekken te ontdoen en te doen stijgen naar een hoger doel. Wil je Joods doen, ren dan niet weg van het aardse leven, maar leer ermee om te gaan. Confronteer het en je zult het uiteindelijk weten te transformeren. De verspieders wilden het aardse leven ontvluchten. Dit was hun valkuil.

Iedereen heeft voor niets gehuild. Het was 9 Aw, de meest droevige dag van het jaar voor het joodse volk. Een dag wanneer er ook later in de geschiedenis vele calamiteiten zouden gaan plaatsvinden.

“Jullie huilen voor niets, jullie willen het land niet binnen, dan maar niet” zegt G-d. “Jullie zijn zo dicht bij jullie bestemming, vlak bij de grens, maar ik zie dat jullie er niet klaar en rijp voor zijn. Er zal nog heel wat moeten gebeuren totdat jullie goed voorbereid het heilige land in kunnen. Blijf dan maar nog even (39 jaar) in de woestijn. Jullie hebben de theorie geleerd (Torah) en nu gaan jullie 39 jaar stagelopen voordat jullie in Israël aan het werk mogen.”

Omweg

Het duurt namelijk echt geen veertig jaar om van Egypte naar Israël te gaan, zelfs niet te voet, tenzij je ontzettend omloopt. En dat is precies wat er is gebeurd: 19 jaar lang was het volk in de Paran woestijn in Kadesh Barneea gelegerd, direct ten zuiden van Israël.

Daarna hebben zij 19 jaar een cirkel gemaakt om weer in Kadesh Barnea terecht te komen. Van daaruit zijn ze via het oosten direct Israël binnen getrokken. Maar we lopen vooruit. Het is duidelijk; de intocht naar Israël die in 2449 plaats had kunnen vinden, één jaar na de ontvangst van de Torah, werd tot het jaar 2488 uitgesteld, 39 jaar later.

Deze jammerlijke geschiedenis heeft nog een staartje.

Één groep had namelijk spijt en besloot om toch, ondanks het decreet, direct naar Israël te gaan. Nee, zegt Moshe, als G-d dit niet wenst, is jullie missie gedoemd om te falen. Moshe ging niet mee. De ark met de stenen tafelen, die bij oorlogen altijd mee ging, ging ook niet mee. Deze fanatiekelingen vertrokken tegen, G-d’s wil in toch richting Israël.

Helaas werden zij allemaal door de Amalekieten en Kanaänieten vermoord. De verhuizing naar Israël zonder de ark en dus zonder de Torah, zonder G-d’s wil, bleek fataal. Een fout met levensgevaarlijke consequenties.

Zionistische droom

De geschiedenis heeft zich nog geen eeuw geleden met het Zionisme herhaald. Zo’n 120 jaar geleden beweerde men dat antisemitisme veroorzaakt werd door het ‘gebrek aan een eigen land’. Elk volk heeft zijn eigen terrein, waar het samen in alle rust kan leven en men zich tegen zijn vijanden kan verdedigen. Vanaf het moment dat wij ons eigen land hebben, besloten de Zionisten in 1897, zullen wij een normaal leven kunnen leiden.

En vandaag is Israël een realiteit geworden. Israël is het mooiste land op aarde met een sterk leger. Een tehuis voor miljoenen Joden waar zij kunnen wonen en zich ontplooien. Daar hebben zij zich weten te ontwikkelen tot één van de meest geavanceerde landen ter wereld. We steunen het land met hart en ziel en zijn zo trots op al zijn prestaties en successen.

Toch mogen we vaststellen dat de Zionistische droom maar gedeeltelijk realiteit is geworden. We zijn allesbehalve een normaal gemiddeld land geworden, waar niemand zich om bekommert, aangezien wij zo klein zijn en ons verder nergens mee bemoeien. Elk volk begint namelijk met een groep personen die samen op één plek – een land – wonen en een eenheid vormen.

Het Joodse volk is anders. Land is niet wat ons bindt. Noch is het een taal. Al 2000 jaar geleden zijn wij uit Israël verdreven, maar het Joodse volk is zijn identiteit en zijn eenheid nooit kwijtgeraakt.

Rav Saadya Gaon uit de tiende eeuw probeerde ook dit vreemde fenomeen te analyseren. Het is geen taal of haarkleur of stijl die ons bindt. Het is een ideologie, een mening, een manier om naar de wereld te kijken door een Torah-lens. Het is een code en systeem van wat je wel en wat je niet hoort te doen dat de Jood uit Gibraltar op één lijn houdt samen met zijn broer uit Yemen of Taiwan.

Geen oplossing

De Zionisten dachten dat als Israël een eigen terrein zou hebben, dan zouden de volkeren van de aarde ons eindelijk met rust laten. Zo’n klein landje, zo ver weg naar het oosten… en daarmee zou het antisemitisme tevens verdwijnen.

De Jood zou dan geen religieus individu meer zijn, maar gewoon, net als ieder ander mens op deze aardbol, een bewoner van één van de vele landen ter wereld. In het Israëlische volkslied werd G-d’s naam vermeden. In de Onafhankelijkheidsverklaring van 1948 wordt de Torah en haar regels en wetten verzwegen. Dit zou de veiligheid van Israël waarborgen. Geen Holocaust meer, geen aanvallen, geen antisemitisme.

Maar geen dag gaat voorbij of Israël wordt in de media besproken. Het antisemitisme zou stoppen, werd er in Bazel bij het eerste Zionistische congres verklaard. Een eigen land was de oplossing.

Wat is er misgegaan? Hoeveel oorlogen vanaf dag één heeft Israël moeten bevechten om zich te kunnen verdedigen? Hoeveel miljoenen Israëliërs hebben zich in 1991 in schuilkelders moeten verstoppen, met of zonder gasmaskers? Een eigen seculier land zou ervoor moeten hebben gezorgd dat de Joden niet meer zoveel aandacht zouden krijgen. Niets is minder waar.

Integendeel zelfs, het bestaan van Israël wakkert dagelijks nog meer antisemitisme in Israël en in de hele wereld. Elke keer dat er in ons land oorlog gevoerd wordt, stijgt het antisemitisme in de hele wereld nog meer dan daarvoor! Wat hebben de Zionisten verkeerd begrepen?

Terwijl onze soldaten dagelijks hun leven op het spel zetten om ons te verdedigen mogen wij deze vraag niet negeren. Wat is het Joodse volk en wat is antisemitisme?

Torah en Mitswot

Al in  de tiende eeuw verdiepte een grote geleerde Rabbijn en filosoof, Rav Saadya Gaon zich over deze kwestie.

Het Joodse volk heeft geen land of politieke onafhankelijkheid. We zijn verspreid over de hele wereld, spreken tientallen talen en hebben talloze diverse gewoontes. Wat is de rode draad die een Jood uit Yemen verbindt met zijn geloofsgenoot uit Canada? Wat bindt hen samen?

Er is maar één antwoord mogelijk en dat is: de Torah en de Mitswot. Elk volk op aarde is begonnen met een eigen terrein. De joodse geschiedenis begint in de woestijn, in niemandsland. Het land krijgt alleen maar betekenis binnen de context van de Torah. Het is de Torah die ons gebiedt om er te wonen. Het is de Torah die ons gebiedt om daar, en uitsluitend daar een tempel te bouwen. Nergens anders ter wereld mag men altaars bouwen en offers brengen.

Ons volk wordt verenigd door een ideologie, een wet en uniforme praktijken.

Onvoorwaardelijke verbinding

Ga aan tafel zitten met een Jood uit China of Mexico. Misschien zal je zijn taal niet verstaan, maar hij zal wel zijn handen wassen voordat hij brood eet. Na de maaltijd zal hij dezelfde woorden uitspreken om G-d te bedanken zoals er in de Torah staat: ”Je zult eten en je zult verzadigd zijn en je zult G-d zegenen”.

Mocht hij dat zelf niet meer doen, dan heeft zijn (groot)vader het wel gedaan. Zijn er heel veel generaties voorbijgegaan zonder Joodse praktijken, dan weten de nakomelingen vaak niet eens meer dat ze Joods zijn. Ze zijn hun bindingsfactor kwijtgeraakt.

We kunnen in alle eerlijkheid stellen dat Rav Saadya Gaon gelijk had en nog steeds gelijk heeft. Iedere groepering die van de Torah is afgedwaald heeft geen stand kunnen houden. Waar zijn de aanbidders van De Baal, een afgod in de tijd van Eliyahu de profeet? Waar wonen de Tsedoekim die alleen de schriftelijke leer in acht namen en de mondelinge leer negeerden? Waar zijn de achterkleinkinderen van de stichters van de Verlichting? Ze zijn of teruggekeerd naar het authentieke Jodendom of we zijn ze helaas totaal kwijtgeraakt.

Jodendom zonder Torah houdt geen eeuwen stand. Als je het overleven van het Joodse volk eerlijk zou analyseren kun je maar één conclusie trekken. Het is geen land, taal, cultuur of militaire macht die ons in al die duizenden jaren bij elkaar heeft gehouden. Het is onze onvoorwaardelijke verbinding met de Torah. Dat is de leidende draad.

Verzamelen

De Zionisten hebben oprecht gedacht dat G-dsdienst alleen maar zijn nut had buiten Israël zodat onze identiteit gewaarborgd zou blijven. Eenmaal in Israël zou Torah overbodig zijn. Jodendom zou zelfs in de weg staan om van Israël een gewoon democratisch seculier land te maken waar de wereld geen aandacht meer aan zou schenken.

Hoeveel uren heeft het geduurd nadat de staat Israël uitgeroepen werd tot dat het aangevallen werd? De feiten liegen er niet om. Rav Saadya Gaon had gelijk en de Zionisten, hoe oprecht dan ook, hebben zich vergist.  Ga niet naar Israël zei Moshe tegen onze enthousiaste groep die spijt had van al het klagen. Nee zei Moshe. De Torah gaat deze keer niet met jullie mee. De ark blijft hier en daardoor zal jullie missie helaas in een grote catastrofe ontaarden.

Toen en nu. Zowel het volk als het land Israël zonder Torah is als een lichaam zonder ziel. Wij dawenen dat Mashiach alle Joden uit de hele wereld zal verzamelen en de Tempel op zijn plaats, in Israël, in Jeruzalem zal herbouwen, spoedig in onze dagen. Amen!

Bracha Heintz              www.chabadutrecht.nl   
Geïnspireerd op o.a. een les van Rav YY Jacobson. Commentaar is welkom! 

Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

🌿 Soekot in Utrecht

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂