Shoftim| Luisteren en oordelen

Shoftim| Luisteren en oordelen

Ieder individu heeft altijd een kern van goedheid in zich, een stukje onschuld, hoe laag hij ook gezonken is, hoe slecht hij ook mag zijn, zelfs een crimineel die tot de doodstraf veroordeeld wordt. Op dat positieve deel van de misdadiger kan de rehabilitatie gebouwd worden. Luister eerst naar verzachtende omstandigheden voor anderen, maar ook voor jezelf.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

״שפטים ושטרים תתן לך בכל שעריך״  (16 – 18) 

“Rechters en politieagenten zul jij plaatsen in al jouw poorten…”

Zo begint onze Parasha, met de opdracht en de verantwoordelijkheid voor elk individu om ervoor te zorgen dat elke stad zijn eigen rechtbank en politieagenten heeft. Dit vormt de basis voor een goed functionerende, veilige en productieve samenleving. Natuurlijk zijn hier tal van wetten en regels aan verbonden. Boeken vol en jaren studie zijn nodig om dit allemaal te kunnen beheersen en toe te passen.  

Schuldig en toch vrijgesproken

Vandaag zullen we ons verdiepen in één detail dat op het eerste gezicht nogal vreemd lijkt.

In de Talmoed wordt het volgende voorval beschreven (Sanhedrin 17-1): 

סנהדרין שראו כולן לחובהפוטרין אותו. 

 “Een gerechtshof waarbij iedereen ziet dat de verdachte schuldig is, dan wordt de verdachte vrijgesproken.”

Met andere woorden, wanneer alle rechters unaniem besluiten dat de verdachte schuldig is, dan wordt hij vrijgesproken. U leest het goed en het is raar en zo onlogisch als maar wat! Wanneer alle rechters besluiten dat de aangeklaagde schuldig is, waarom zou hij dan vrijgesproken worden?  

Elke stad had zijn eigen gerechtshof dat uit 23 rechters bestond. Dat was het minimale aantal dat nodig was om de doodstraf te kunnen uitspreken. In Yerushalayim, in de Tempel, zetelde het hooggerechtshof dat uit 71 rechters bestond. Een dergelijk gerechtshof kon allerlei zaken berechten, civiele en financiële aangelegenheden en zelfs de doodstraf. Een kleiner gerechtshof was ook mogelijk, maar dat kon geen doodsvonnis uitspreken.

Nu was het de verantwoordelijkheid van elke rechter om alles te doen om de doodstraf te vermijden. Sowieso was het bijna onmogelijk om alle nodige voorwaarden bij elkaar te krijgen om de doodstraf toe te passen. Er moesten namelijk minstens twee getuigen zijn die de misdaad werkelijk met hun eigen ogen hadden zien gebeuren. Indirect bewijs voldeed nooit. Ook moest de dader van tevoren gewaarschuwd worden dat wat hij ging uitvoeren verboden was.  Hij moest antwoorden dat hij het wist maar toch de misdaad ging plegen. Er moest in het gerechtshof minstens een meerderheid van twee zijn om de straf toe te passen. 

 Er werd zwaar neergekeken op een gerechtshof dat zelfs één keer in de 70 jaar de doodstraf uitdeelde. In de Joodse wetgeving en in het gerechtshof is de regel van de meerderheid geldig. Vandaar dat er altijd een oneven aantal rechters moest zijn.  

In Bamidbar 35 (24 en 25) staat dat een “groep” (העדה) moet berechten en een “groep” moet redden. Een groep is altijd tien (zie het verhaal van de verspieders). Er moet in een gerechtshof de mogelijkheid bestaan voor minstens tien aanklagers (berechten) en tien verdedigers (redden). Dat zijn totaal minstens 20 rechters. Vervolgens moet er een meerderheid van minstens twee zijn om de doodstraf te kunnen geven. Dat is 22. We komen tot 23 om een oneven aantal te hebben. 

Hoe dan ook, er moest een bepaald systeem bestaan om ervoor te zorgen dat de maatschappij gezond en veilig was. Alleen in het paradijs gaat alles naar wens en is er geen noodzaak voor rechters en uitvoerende macht.  

Wijs en intelligent

Wie waren de rechters? Wat waren hun vereiste eigenschappen 

Ze moesten uitzonderlijk wijs en intelligent zijn. Ze moesten de gehele Joodse wetgeving wel kunnen dromen. Ze kenden de dynamiek van de Joodse traditie en geschiedenis en ze waren ingewijd, door iemand die zelf ingewijd was, door iemand die ook zelf weer ingewijd was, van generatie tot generatie, in directe lijn tot aan Moshe, onze leraar toe, die het direct van G-d had gehoord. De namen zijn bekend; wie heeft wie bevoegd, vanaf Moshe tot Rav Ashi uit de vijfde eeuw van onze gewone jaartelling! Maimonides noemt ze allemaal op.  

Dit waren onze rechters en zo waren ze: G-dvrezend, bescheiden en integer. Niets minder, want een rechter die deze eigenschappen niet bezat, was gewoonweg gevaarlijk. Als hij zijn eigen bijbedoelingen had of als hij zich onzeker voelde dan waren de gevolgen absoluut desastreus. 

Blijft de vraag waarom, als alle 23 (of 71) rechters de beklaagde beschuldigen, hij vrijkomt. Wat is hier de bedoeling? Hoe kunnen we dit vatten? Hoe zit het dan met de veiligheid voor de maatschappij? Misschien heeft die persoon al 4 mensen vermoord. Moet hij nog vrij rondlopen? 

Nog een dilemma: stel 22 rechters hebben hun hand gerezen om de beschuldigde te veroordelen. De 23ste weet, dat als hij ook veroordeelt dat de beschuldigde vrijkomt. Hij hoeft hem dan alleen vrij te spreken om er zeker van te zijn dat de crimineel zijn doodstraf krijgt. Maar dat mag mijnheer 23 niet doen. Hij is integer, oprecht en bescheiden. Hij houdt zich aan de wet en oordeelt volgens de waarheid. Als hij vindt dat de verdachte schuldig is, dan is dat ook hetgeen hij verklaart, ongeacht de gevolgen van zijn uitspraak. 

De rechter wordt verondersteld zijn kijk op de zaak te geven en geen berekeningen te maken welk gevolg zijn uitspraak zal hebben. Uiteindelijk is het aan G-d om te berechten. Door de mechaniek van het Joodse systeem in werking te stellen bereik je precies dat. De rechters, in hun bescheidenheid, onderschikken zich aan de Joodse wetgeving en bepalingen. Hun nederige houding maakt het mogelijk om de uiteindelijke wil van G-d door middel van hun Torah beslissingen te doen uitkomen. 

Nu is de aangeklaagde vrij. Waarom?  

Zeker van hun zaak

De Meïri, een Joodse geleerde uit de 13de eeuw die in Frankrijk woonde begrijpt dat dit natuurlijk ook niet kan. Hij zegt dat פוטרין אותו betekent niet dat hij onschuldig wordt verklaard. Het Ivrit kan ook anders vertaald worden. Het betekent dan dat men van hem af moet zijn, de doodstraf dus. 

Een 16de eeuwse Joodse geleerde uit Turkije Shlomo HaLevi ziet het anders. Hij gebruikt de Rambam, Maimonides, om beter te begrijpen hoe deze vreemde regeling in elkaar zit. De Rambam in hoofdtuk 9 van zijn wetboek beschrijft bovengenoemde regel op de volgende manier. 

סנהדרין שפתחו כולם בדיני נפשות תחלה ואמרו כולן חייב הרי זה פטור עד שיהיו שם מקצת מזכין שיהפכו בזכותו וירבו המחייבין ואחכ יהרג. 

 “Een gerechtshof waarbij zij allemaal openen met eerst de doodstraf en zeggen “schuldig” dan is de beklaagde vrij totdat er daar enkelingen zullen zijn die hem verdedigen, die de zaak omkeren naar zijn verdienste en dan zullen de aanklagers in de meerderheid zijn en daarna zal hij gedood worden.” 

Met andere woorden: de Rambam neemt de wet uit de Talmoed over en legt het wat uitgebreider uit. Hij verklaart dat wanneer, in het geval van de doodstraf, iedereen als eerste begint met de verdachte te beschuldigen, dan is de verdachte vrij totdat een klein aantal de verdienste van de verdachte kan inzien en pas dan mag hij de doodstraf krijgen. 

Weer zo bizar! 

Maar rav Shlomo HaLevi legt het uit: het probleem zit hem in het feit dat de zaak met de doodstraf begint. De discussie in de rechtszaal is nog niet echt op gang gekomen en iedereen heeft al een mening. Dat klinkt niet kosjer! Is er geen gesprek? Luistert niemand naar elkaar? Vind je de mening van een ander niet verrijkend? Vind er geen debat plaats? Wil je de waarheid ontdekken dan zal je toch de zaak van verschillende kanten moeten bekijken. Zonder gedachtewisseling zal een oordeel onmogelijk zijn. Maar deze 23 rechters hebben daar kennelijk geen behoefte aan. Ze zijn zo zeker van hun zaak dat je al weet dat er iets mis is. 

Discussie

In de joodse leer is er altijd discussie over en weer. Verschillende meningen zijn verrijkend. Elk diamant heeft meerdere facetten. 

De school van Hillel en de school van Shamay zijn bekend. Ze zijn altijd in tegenspraak met elkaar. Shamay vond bijvoorbeeld dat je met Chanoeka, op de eerste avond 8 lichtjes moet aansteken en elke dag een lichtje minder. Hillel zei nee; je begint met één lichtje en voegt elke dag een lichtje toe. En die twee hebben heel vaak een tegenstrijdige mening. Is dat erg? Nee, het is verrijkend. 

Hierbij valt wel op dat Shamay veel scherpere hersens had dan Hillel. Hillel was bescheiden, kalm, rustig en aardig. De wet is bijna altijd volgens Hillel. 

Sinds wanneer zijn wetten gebaseerd op karaktereigenschappen en niet op basis van intellect Wil je met iemand trouwen dan kijk je natuurlijk naar zijn karakter. Maar om de wet vast te stellen heb je vooralsnog gigantische kennis en intellectuele capaciteiten nodig!  

Maar Hillel was bescheiden. Hij liet altijd Shamay eerst aan het woord, luisterde naar zijn mening, overwoog de zaak en kwam dan pas tot zijn conclusie. Zijn wetten en regels werden pas geconcludeerd nadat hij had geluisterd.   

Vraag jezelf eens af wat het doel van jouw gesprek en discussie is. Ben je op zoek naar de waarheid? Heb je geluisterd en gehoord wat een ander te vertellen heeft? Dan ben je een winnaar ook al heb je ongelijk. Is jouw doel om gelijk te hebben? Dan ga je je verdedigen en je tegenpartij en zijn kijk op de zaak kapot maken. Je bent een verliezer ook al heb je gelijk. 

Onenigheid verrijkt je intellect en je emoties. Vermijd het niet en luister vooral naar je tegenstander. Alleen dan kom je achter de waarheid. Luister eens naar een ander ook al heeft hij een tegenstrijdige mening. Zit niet vast in je eigen opinies en veracht niet de mensen die buiten je gebruikelijke manier van denken opereren.  

״והיה אם שמע תשמעו״ 

En het zal zijn als je luistert en je zult luisteren” zeggen we dagelijks in het tweede hoofdstuk van Shema Yisrael. Waarom tweemaal luisteren? Je moet niet alleen maar horen wat een ander zegt, je kunt er ook naar luisteren. Wacht niet dat de andere klaar is met spreken en doe dan je eigen woord omdat je beleefd wil lijken. Dat is niet luisteren. Luister eens ook naar wat een ander niet zegt, tussen de regels door. Kijk naar zijn gezichtsuitdrukking.  

Is er in dit gerechtshof wel geluisterd of is er van tevoren een besluit genomenSorry”, zegt onze Torah. Dit gerechtshof heeft niet de bekwaamheid om de doodstraf uit te spreken. Er is niet geluisterd en daardoor zal de waarheid nooit naar voren kunnen komen. 

De negentiende eeuwse geleerde Reb Tzvi Chiyoes uit Polen vraagt zich ook af hoe dit gerechtshof opereerde waarbij iedereen al zo gauw beschuldigend is. Als je niet luistert kom je nooit achter de waarheid. Waar zijn het debat, de discussie, de verschillende facetten? Valt er helemaal niets goeds te zeggen over deze crimineel? Zijn er geen verzachtende omstandigheden? Is de crimineel misschien gestoord? Heeft hij een traumatische jeugd gehad? Wat is zijn achtergrond? Misschien is hij gehersenspoeld? Hoe dan ook moet deze misdadiger rehabiliteren, in deze wereld of in de komende wereld d.m.v. de doodstraf. Maar toch, als zelfs niet één rechter iets goeds kan vinden, dan klopt hier iets niet. Er is altijd, over iedereen iets positiefs, hoe klein dan ook, te melden. 

De Torah is er niet om iemand te straffen, om wraak te nemen en zelfs niet om de straf van de misdadiger als voorbeeld te laten fungeren. De straffen in de Torah zijn er om de persoon de mogelijkheid te geven om het weer goed te maken, voor een ander maar ook voor zichzelf. Heb je gestolen dan moet je terugbetalen. Is jouw misdrijf zo groot dat er in deze wereld niets goed genoeg is om je te rehabiliteren, pas dan komt de doodstraf in aanmerking. Dan is dat helaas de enige mogelijkheid om het weer goed te maken. In het proces van de dood wordt de ziel van het lichaam gescheiden. Beide kunnen in dat geval slechts apart gerehabiliteerd worden.  

Wees niet te snel in je oordeel

Dit is allemaal gebaseerd op het feit dat ieder individu, hoe slecht dan ook, hoe laag hij ook gezonken is, altijd nog een kern van goedheid in zich heeft, een stukje onschuld. Op dat positieve deel van de misdadiger kan de rehabilitatie gebouwd worden. Als geen van de 23 rechters dat stukje weet te ontdekken dan is er iets heel erg mis. Als je alle deuren en openingen dicht houdt, als je helemaal geen lichtje kunt zien dan is jouw oordeel bij voorbaat afgekeurd. Dan heeft de straf geen enkel rehabiliterend nut. 

Verbreed je zicht op zaken en sta open. Spreek niet zo veel en luister naar je tegenstander, opdat jouw eigen kennis en mening een bredere basis zal hebben. Ontdek een positief aspect, zelfs in een misdadiger. Anders, vertelt de Torah ons, zul je hem niet kunnen berechten. 

Ook wij veroordelen dagelijks de mensen om ons heen. Je moeder, je man, je zuster, je zoon, de bakker en de slager en niet te vergeten jezelf. Sommigen onder ons vinden altijd smoesjes voor ons gedrag. Anderen zijn weer te streng en keihard voor zichzelf. Bij welke categorie hoor jij? 

Wees niet te snel in je oordeel. Luister naar verzachtende omstandigheden voor anderen maar ook voor jezelf. Zoek die kern van onaangetaste reinheid ook al ben jij of een ander over de streep gegaan. Gebruik dit lichtpuntje om op een mooie, optimistische en positieve manier het probleem op te lossen en met enthousiasme verder te gaan… 

Shabbat Shalom!
Bracha Heintz 

Gebaseerd op lessen artikel van Rav YY Jacobson
Laat het mij weten indien U deze artikelen niet wenst te ontvangen. Vragen en kritiek zijn ook zeer welkom!


Helpt u mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen? Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

 

Volg ons!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂