Wajakhel | G-d openbaart zich in imperfectie

Wajakhel | G-d openbaart zich in imperfectie

Heb jij ook gedroomd van hoe je leven eruit zou kunnen zien? Een romantisch huwelijk, ideale kinderen, lieve buren, een mooie carrière? De realiteit is al snel heel anders: moeilijkheden, teleurstellingen, stress, angst, pijn. Wat een boodschap krijgen we deze week, waarin G-d laat zien dat hij de niet-perfecte aardse Tabernakel kiest om juist daarin zijn G-ddelijke aanwezigheid te openbaren.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Met Pesach, 15 Niesan 2448, is het Joodse volk uit Egypte getrokken. Zeven weken later, 6 Siewan 2448, stonden ze bij de berg Sinaï om de tien geboden te ontvangen. Gelijk daarna klom Moshe op de berg en is daar 40 dagen gebleven om de Torah te leren. Toen hij op 17 Tamoez van de berg afkwam en het gouden kalf zag werden de stenen tafelen gebroken.

Veertig dagen lang was het Joodse volk vervolgens bezig om tot inkeer te komen. Gelijk daarna beklom Moshe de berg Sinai voor de tweede keer. Het was toen de eerste dag van de maand Eloel.

Weer veertig dagen later kwam hij naar beneden met de tweede set stenen tafelen, als bewijs dat G-d hen had vergeven. Die dag was Yom Kipoer, 10 Tisjrie 2449, de dag van vergiffenis; een dag dat Moshe aankondigde dat de verzoening bewerkstelligd was.

Meteen de volgende dag, de elfde van de maand Tisjrie, gaf Moshe aan het Joods volk de instructies om de Tabernakel te maken; de plek bij uitstek waar men weer verzoening met G-d kon vinden, nadat er een overtreding was begaan.

Niet op Shabbat

Zo begint onze Parasha. Moshe verzamelt het volk en de constructie van de Tabernakel kan beginnen. Dit is het eerste vers:

וַיַּקְהֵ֣ל מֹשֶׁ֗ה אֶֽת־כָּל־עֲדַ֛ת בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל וַיֹּ֣אמֶר אֲלֵהֶ֑ם אֵ֚לֶּה הַדְּבָרִ֔ים אֲשֶׁר־צִוָּ֥ה יְהוָ֖ה לַעֲשֹׂ֥ת אֹתָֽם׃

Moshe verzamelde de hele gemeenschap van Israël en hij zei: dit zijn de zaken die G-d geboden heeft om te doen.

Allereerst vertelt Moshe over de Shabbat en vervolgens gaat de hele Parasha over de constructie van de Tabernakel. Wat doen de Shabbatwetten hier midden in een verhandeling over de Tabernakel?

Ze wijzen ons erop dat de Tempel niet op Shabbat gebouwd kan worden. Oftewel: het doel heiligt niet de middelen; je kunt de Shabbat niet overtreden, zelfs niet om een Tabernakel te bouwen, zelfs niet om meer spiritualiteit in deze wereld te brengen. Je zou kunnen denken dat als je flink door zou zetten met het bouwen en ook op Shabbat door zou gaan, dat je dan eerder klaar bent. Dat de G-ddelijke aanwezigheid eerder op aarde zal komen. Nee, vertelt de Torah ons. Hoe heilig je doelen ook zijn, je zult ze enkel via de Torah-regels kunnen bereiken.

Herhaling

Maar wacht eens even, wij hebben in de afgelopen weken al alles kunnen leren over de Tabernakel. De constructie, de afmetingen, de materialen die ervoor gebruikt werden, de meubels die erin stonden, de kleding van de priesters enzovoort. Alle details zijn uitvoerig besproken. Elk component en elke vers dat eraan besteed werd, vormde het gebod van G-d aan Moshe, de theorie en het plan, de Tabernakel hoe die eruit zou moeten gaan zien.

Het tweede boek, Shemot is bijna uit. We weten alles over de Tabernakel. Waarom hij gebouwd is, hoe en waarmee. De vertellingen over de Tabernakel gaan echter toch verder. En zo belanden wij in onze Parasha met een herhaling van alles wat er al in vorige parsjiot verteld is. Het onderwerp is nog steeds en weer opnieuw, van vooraf aan het bouwen van de mishkan, de Tabernakel.

Tot nu toe zijn de instructies van G-d aan Moshe besproken, maar deze week beginnen wij met de beschrijving hoe het allemaal in de praktijk uitgevoerd werd. Een verhaal dat zich ook in de parasha van volgende week voort zal zetten.

Bij het plan in Parashat Teroema en Tetsawe staat er “Je zult maken…” en nu in Parashat Wajakhel en ook volgende week in Pekoedee staat er “En hij heeft … gemaakt.” Verder zijn er geen verschillen.

Exacte kopie

In plaats van alle componenten van de tabernakel te herhalen had de Torah het ook anders en vooral korter kunnen formuleren ”Hij heeft alles volgens plan uitgevoerd” of woorden van die strekking. Waarom twee extra parshiot, Wajakhel en straks Pekoedee? Waarom tienallen zinnen en honderden woorden besteden aan herhaling?!

We kennen het principe dat er geen enkel woord of letter voor niets in de Torah staat. Mocht er iets dubbel staan of ogenschijnlijk een overbodig woord of letter, dan zit daar een les in verschuild, een idee of een nieuwe wet. Waarom lezen we dan deze week zo veel ‘overbodige’ verzen?

Echter is de herhaling hard nodig om te benadrukken wat het verschil tussen theorie en praktijk is.

Toen Moshe op de berg Sinai stond heeft G-d hem laten zien hoe hij de Tabernakel moest bouwen:

וַהֲקֵמֹתָ֖ אֶת־הַמִּשְׁכָּ֑ן כְּמִ֨שְׁפָּט֔וֹ אֲשֶׁ֥ר הָרְאֵ֖יתָ בָּהָֽר׃

Jij zult de tabernakel die ik jou op de berg heb laten zien, volgens zijn regel opstellen .

Op de berg Sinaï heeft Moshe een model van de Tabernakel waar G-d in wilden verblijven mogen aanschouwen. Het woord מִּשְׁכָּ֑ן (mishkan), Tabernakel betekent ‘wonen en verblijven’. Wat Moshe daarboven heeft gezien was een concept, een hemelse versie als voorbeeld voor een toekomstige, nog op te zetten bouwwerk. Moshe zag een beeld van een huis waar G-d zich zou openbaren. Een spirituele tent, bedacht door G-d, getoond in een hemelse omgeving, geschonken aan de meest verheven persoon op aarde, vertegenwoordiger bij uitstek van alles dat spiritueel is, onze leider en leraar, Moshe zelf.

En nu komt hij van de berg af en kan de constructie daadwerkelijk beginnen. Het Joodse volk heeft als taak gekregen om een hemels concept te vertalen naar een gebouw. Geen eenvoudige taak! Het moest gemaakt worden door niet-volmaakte mensen met aardse materialen. Hout en goud kwamen eraan te pas, zilver, koper en stoffen; allemaal zaken van deze wereld die per definitie nooit volmaakt kunnen zijn.

De Tabernakel die het Joodse volk gefabriceerd heeft, was een exacte kopie van de hemelse versie. Elk meubelstuk, elke detail en voorwerp werd exact volgens de juiste afmetingen geconstrueerd. De verzen zijn dan ook bijna identiek en onze grote geleerde Rashi, die op bijna elke vers in de hele Tenach commentaar geeft, is hier muisstil. Hij heeft hier vers na vers, niets uit te leggen. Alles wat hij te vertellen had, heeft hij al bij de eerste versie verklaard.

(Tekst loopt door onder de afbeelding)

Droom en realiteit

Maar het kan toch niet anders zijn dan dat er wel een wezenlijk verschil is? De hemelse versie was gebouwd door G-d zelf, oneindig en perfect. Het tweede model is door begrensde mensen gefabriceerd met materialen uit deze wereld.

In ons leven hebben wij ook twee constructies: onze droom en de realiteit. De ideale Tabernakel zoals die aan Moshe op de berg Sinai is geboden en de werkelijkheid hier op aarde.

Wanneer we jong zijn hebben wij allemaal een beeld van hoe ons leven er later uit gaat zien. Een wens en een droom van een ideale wereld. We dromen allemaal van een volmaakt leven, een romantisch huwelijk, ideale kinderen en een mooie carrière. Lieve buren, een comfortabele woning en liefst met enige regelmaat een exotisch land kunnen bezoeken. Zo hopen en dromen we wanneer we nog jong zijn, in geest.

Gebrekkig

We proberen deze magische wereld naar de werkelijkheid te vertalen. Maar we worden geconfronteerd met moeilijkheden, teleurstellingen, stress, angst, pijn. Kortom: een gebrekkige realiteit. Want dacht U nou echt dat het bouwen van de Tabernakel op wieltjes liep? In dat geval, let op en lees ook de verhalende literatuur, de Midrash. Hier vind je enkele aanvullende bijzonderheden.

We beginnen met een politiek schandaal van de eerste orde. Moshe kon zich niet herinneren wat hij met een deel van het zilver had gedaan. Al gauw werd hij beschuldigd en verplicht om een exacte berekening te maken. Later besefte hij dat hij dat zilver had gebruikt om haken te maken. De rust keerde terug.

Nog een probleem dat zich voordeed, is dat Moshe soms niet begreep hoe hij bepaalde voorwerpen moest maken. G-d moest hem een model laten zien zodat hij het kon uitvoeren. Moshe begreep zelfs helemaal niet hoe hij de gouden Menorah moest vormen. Die moest uit één stuk goud gemaakt worden – en niet uit aan elkaar gesoldeerde onderdelen. Dit was zo ingewikkeld en eigenlijk onmogelijk dat G-d besloot om het zelf te maken.

Vervolgens was de Tabernakel veel eerder gereed dan gepland waardoor men nog vier maanden moest wachten voor de inwijding.

En tot slot lukte het niemand om bij de inwijding de balken op te heffen, zelfs niet in groepsverband. Wat een afgang! Uiteindelijk gebeurde er een wonder en lukte het Moshe om dit helemaal alleen uit te voeren.

Verre van volmaakt

Zo zie je dat de werkelijkheid verre van volmaakt was. Als de Torah alleen had verteld dat de Tabernakel gebouwd werd zoals G-d het aan Moshe op de berg Sinai had geboden, dan had men kunnen denken dat de Tabernakel slechts waarde had zolang het een kopie was van de hemelse versie. Maar nee, de Torah herhaalt de hele constructie en vertelt ons helemaal opnieuw hoe elk onderdeel in de praktijk gemaakt werd. Hoewel alles weliswaar precies op de centimeter na in elkaar was gezet, waren er toch hier en daar struikelblokken en problemen.

Niets is moeilijker en ingewikkelder dan een tabernakel voor G-d hier op aarde te creëren. In de praktijk zijn er altijd obstakels, belemmeringen en nog meer van dit soort teleurstellingen.

Nu blijft de vraag waar de voorkeur naar toe gaat. Een hemels volmaakt heiligdom of een aardse defecte constructie. Het antwoord vinden wij helemaal aan het einde van Shemot (40-34) nadat het bouwen van de tabernakel afgerond is:

”וּכְב֣וֹד יְהוָ֔ה מָלֵ֖א אֶת־הַמִּשְׁכָּֽן…”

… en de eer van G-d vulde de tabernakel.

Wat blijkt is dat G-d de aardse Tabernakel heeft gekozen om daarin zijn G-ddelijke aanwezigheid te openbaren. Hij had kunnen kiezen om daarboven te blijven in een ‘vertrouwde’ spirituele omgeving. Maar nee, G-d geeft de voorkeur aan een gebrekkig bestaan met fouten, problemen en moeilijkheden, boven een theoretische volmaaktheid.

Imperfectie

Zo komen wij met ons persoonlijk leven ook aan de beurt in het verhaal. Per slot van rekening zijn de Torah, het Joodse volk en G-d allemaal één en kan ieder mens zichzelf in de Torah terugvinden. Zie ook het artikel over Awner en Yom Kipoer. Nu lezen? Klik hier!

Onze dagelijkse strijd en worstelingen gaan niet ongemerkt voorbij. Ook wij hebben twee waarheden. De persoon die wij zouden willen zijn en diegene die dit artikel aan het schrijven is. Wat een verschil! Wat een teleurstelling!

“Heb je ooit zoiets moois gezien?”

Maar niet getreurd, kennelijk hoeft het allemaal niet zo perfect te zijn. De realiteit is dat G-d zich juist openbaart te midden van de imperfecties, anders had Hij deze wereld helemaal niet hoeven te scheppen. De volgende keer dat je neigt te klagen over hoe het allemaal anders had gekund, hoe je buren het allemaal voor elkaar hebben gekregen en jij niet, hoe jouw dromen uit elkaar zijn gevallen, stop dan even en besef dat zelfs de Tabernakel niet hemels was en dat G-d zich juist openbaart in deze materiele gebrekkige wereld.

Nog steeds zou je kunnen denken dat de hemelse versie veel mooier en prachtiger is dan zijn aardse replica. Niets is minder waar. Schoonheid is niet altijd wat het lijkt. De waarheid is dat de pracht en praal van een mooie daad in een begrensde wereld, niet in de hemel nagemaakt kan worden. Wanneer je een helpende hand uitstrekt in een spirituele woestenij of een G-ddelijk vonkje kunt ontdekken in een hap geld dat je weggeeft of een Shabbatkaars die je aansteekt, dan heb je een echte tabernakel gebouwd en G-d’s aanwezigheid hier op aarde geopenbaard. Hier kan geen hemel tegenop.

Wanneer G-d kijkt naar een mens die worstelt met zijn negatieve gedachten, die vecht om zijn hoofd boven water te houden, die strijdt voor waarheid, integriteit en morele waarden in een soms verdorven samenleving en toch ruimte weet te vinden om aan een ander te denken en hem te steunen of een goede daad te verrichten, op dat moment kijkt G-d de engelen aan en verklaart: Heb je ooit zoiets moois gezien?

Bracha Heintz
Gebaseerd op artikelen van Rav YY Jacobson
www.chabadutrecht.nl

Help jij mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen?
Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten!
Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Volg ons!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂