Wayelech | En hij ging

Op de laatste dag van zijn leven schreef Moshe de Torah-rol. Deze rol werd bewaard in de Heilige Ark in de tempel. De precieze plek waar de rol bewaard werd, heeft een belangrijke boodschap voor ons: hoe wij vandaag de dag G-d’s wijsheid uit de Torah aan iedereen kunnen laten zien. Ook aan een 21e eeuwse smartphoneverslaafde!

Download hier de PDF van dit artikel

De eerste Torah-rol

We naderen het einde van de vijf boeken van de Torah en daarmee tevens het einde van het leven van Moshe. Het gedeelte wat we deze week uit de Torah lezen, parashat Wayelech, vertelt ons wat er op de laatste dag van het leven van deze grote leraar en leider gebeurde.

Zo heeft Moshe de Torah, zoals hij die van G-d ontvangen had, opgeschreven. Je leest dit in Dewarim 31-9. Dit was de eerste Torah-rol ooit!

De Torah-rollen die we vandaag gebruiken zijn kopieën van kopieën van deze oorspronkelijke rol. Het is bijzonder dat, ondanks de verspreiding van het Joodse volk over de hele wereld, alle Torah-rollen identiek zijn gebleven. Gedurende duizenden jaren hadden Joden niet of nauwelijks contact met elkaar en toch blijkt dat – enkele verschillen in gewoontes nagelaten – Joden over de hele wereld hun Jodendom op dezelfde manier beleven.

Eenmaal voltooid gaf Moshe deze speciale rol aan de priesters. Zij waren samen met de Levieten verantwoordelijk voor onderwijs en kregen daarom de Torah-rol aangeboden.

Voor iedereen

De rest van het Joodse volk was hier niet zo blij mee. Want dan zou uitsluitend de stam Levi een Torah-rol bezitten. De Torah was toch aan het hele Joodse volk geschonken bij de berg Sinaï! Iedereen zou toegang tot de Torah moeten hebben. Iedereen had het voorrecht en de plicht om te lernen.

‘Moshe besloot om nog twaalf Torah-rollen te schrijven.’

Moshe was heel blij met deze klacht en besloot om nog twaalf Torah-rollen te schrijven, één voor elke stam. Zodoende schreef Moshe op zijn sterfdag, 7 Adar 2488, totaal dertien Torah-rollen (Psikta deRav Kahana).

Plek in de Heilige Ark

 “En Moshe gebood de Levieten, dragers van de heilige ark zeggende: neem deze Torah-rol (de 1e die Moshe had geschreven) en plaats hem aan de zijkant van de heilige ark van het verbond van G-d, jullie G-d en het zal daar zijn in jou als getuige.”
Dewarim 31-25,26

De heilige ark was een driedubbele doos gemaakt van hout en goud. Deze doos lag in de allerheiligste plek in de tabernakel en later in de tempel in Yerushalayim. Deze ruimte was een kamer waar bijna nooit iemand kwam. De hogepriester mocht daar eenmaal per jaar op Yom Kipoer komen. Deze Torah-rol werd om de zeven jaar door de koning gebruikt.

Aan het einde van het shemita jaar – een landbouwkundig rustjaar voor de grond – vond er een bijzondere bijeenkomst plaats: in plaats van dat alleen de heren zich naar de tempel begaven was er een totale reünie van het hele joodse volk.  Mannen, vrouwen, kinderen en zelfs baby’s kwamen bijeen in de tempel.

Daar las de koning om de zeven jaar uit deze speciale Torah-rol voor ‘zodat zij zullen horen en zodat zij zullen leren en ze zullen G-d, jullie G-d vrezen en ze zullen uitvoeren alle woorden in deze Torah’, Dewarim  31-12.

Binnen of buiten

De vraag is waar deze rol precies bewaard werd. ‘Aan de zijkant van de heilige ark’ vertelt de Torah ons. Wat wordt daar mee bedoeld? Rabbi Meir en Rabbi Yehuda hebben hier een meningsverschil over. De Talmoed legt dit uit in Bawa Basra 14.

Rabbi Meir was van mening dat de Torah-rol in de heilige ark aan de zijkant van de stenen tafelen geplaatst moest worden. Met andere woorden, niet tussen de stenen tafelen, maar ernaast, binnen de doos.

Rabbi Yehuda dacht er anders over. Hij vertaalt het woord zijkant letterlijk.
De Torah-rol lag volgens hem op een plank die aan de buitenkant van de doos vast zat.

Eigenaardig. Drie vragen om te onderzoeken:

  1. Wat motiveert Rabbi Meir om te zeggen dat deze speciale Torah-rol aan de binnenkant van de heilige ark geplaatst moest worden terwijl de vers duidelijk ‘aan de zijkant’ zegt?
  2. Waarom moest deze rol zo dichtbij de ark zijn?
  3. Wat kunnen wij met deze informatie? We zijn inmiddels in het jaar 5779 beland. Dit voorval vond dus 3291 jaar geleden plaats. Hoe relevant is het voor mijn leven of de Torah-rol aan de binnenkant of aan de buitenkant van de heilige ark geplaatst werd?

De tempel is inmiddels tweemaal verwoest, éénmaal door de Babyloniërs en de tweede keer door de Romeinen. Dat laatste vond ook al 2000 jaar geleden plaats. En elk jaar weer lezen wij uit de Torah waar deze rol geplaatst werd. Welke les schuilt hierachter?

De tien geboden

In de heilige ark waren de stenen tafels waar de tien geboden in gegraveerd waren. Deze geboden, geschreven met 620 letters vertegenwoordigen de hele Torah. Er zijn 613 geboden en verboden die in de Torah staan en 7 geboden die onze geleerden hebben ingesteld, wat samen 620 maakt.

Elke wet, idee, geschiedenis, regel en verhaal uit de Torah ligt in geconcentreerde vorm in die tien geboden. De Torah is eigenlijk een uitleg en uitbreiding van deze tien hoofdprincipes. De stenen tafelen zijn de bron en de geconcentreerde vorm van de Torah.

Het meningsverschil tussen Rabbi Meir en Rabbi Yehuda gaat eigenlijk over de band tussen de tien geboden en de uitleg ervan in de Torah.

Moet de Torah bij de bron blijven, in de heilige ark zoals Rabbi Meir stelt of moet de
Torah zoals Rabbi Yehuda zegt naar buiten toe treden?

‘Mag de Torah zich ook in Utrecht of Cuijk manifesteren?’

Moet alles in de doos blijven in zijn oorspronkelijke vorm of mogen we voorzichtig naar buiten toe treden? Blijft de Torah in Yerushalayim en Bnei Brak of mag deze Torah zich ook in Utrecht of Cuijk manifesteren en zo ja op welke manier?

Doorgeven

Hoe geven we oude tradities door aan een 21e eeuwse smartphoneverslaafde? Hoe vertellen we ‘In het begin schiep G-d de hemel en de aarde’ aan een scholier die niets beter weet dan dat wij vroeger apen waren?

Laten we de Torah in een dichte doos of laten wij G-d’s wijsheid aan iedereen zien? Blijven wij naar een oud stuk perkament kijken waar letters met een pluim op geschreven staan of gaan wij internet gebruiken om leuke Torah filmpjes aan onze kinderen te tonen? Laten we het Jodendom in zijn oorspronkelijke vorm of treden wij uit de doos.

Rabbi Meir was een grote geleerde. Toch wordt de wet niet door zijn mening bepaald. Hij was te heilig, te hoog om door zijn collega’s gevat te worden. Hij vond dat de Torah in de ark moest blijven. Zo was hij zelf ook. Geen aanpassingen en modernisering.

De naam Meir betekent licht geven. Deze grote geleerde gaf zo veel licht dat zijn leerlingen hem niet konden vatten. Ze werden verblind en al het licht ging verloren.

Nauw verbonden

Rabbi Yehuda daarentegen ging wat meer met zijn tijd mee. Van hem mocht de Torah uit de doos. Maar let op! De rol werd geplaatst op een plank die vastzat aan de heilige ark.  Met andere woorden: de link met de stenen tafelen moest behouden worden. Het plankje zat vast.

Dit betekent dat je nooit en te nimmer de Torah mag aanpassen, veranderen, verminderen of toevoegen. De Torah is de wijsheid van G-d en is daarom onveranderbaar. G-d is eeuwig en Zijn wijsheid dus ook.

Wél ga je de Torah vertalen, uitleggen, verspreiden en alle moderne middelen gebruiken om de Torah duidelijker en verstaanbaader te maken voor de moderne mens. Buiten de ark, maar wel nauw ermee verbonden.

De naam Yehuda betekent dankbaarheid en overgave. Rabbi Yehuda was van mening dat de leraar zijn hoge licht moet verlaten om zichzelf verstaanbaar te maken voor zijn studenten. Doceren is doseren. Hij moet zich overgeven aan zijn leerling en zijn hoge niveau gedeeltelijk verlaten. Zolang de plank nog maar verbonden is.

In beweging

Zo is ook de naam van onze parasha Wayelech. En hij ging…. De Torah is in beweging. Enerzijds heeft de wijsheid van G-d een onveranderbaar aspect. Dat zijn de gegraveerde letters die je nooit en te nimmer los kunt koppelen van de steen. Anderzijds staat de Torah boven de tijd en beweegt mee zonder dat het verandert. De externe aspecten en de terminologie passen zich aan. De kern blijft echter zuiver, puur, G-ddelijk en onveranderlijk.

Blijf bij de bron

Hier is het belangrijk om te kunnen nuanceren. Zijn wij in staat om de Torah te vertalen naar termen en woorden die de moderne mens aanspreken of gaan we de Torah aanpassen aan de gemakken van de 21ste eeuw?

Leg je de Shabbat-rust uit in termen die een moderne persoon raken of vertel je hem dat hij Shabbat kan vieren zonder zich aan de regels te houden, zodat hij op een comfortabele manier zijn dagelijkse routine en gewoontes niet hoeft te verstoren?

‘Blijf bij de bron’ is de les van het plankje.
Maar kijk wel om je heen en leg uit in een taal die de mensen aanspreekt.

Deze nuance is soms moeilijk te bepalen. Wees in ieder geval eerlijk. Elk pad dat afdwaalt van het authentieke Jodendom is in wezen een leugen en mag geen Jodendom meer genoemd worden. En wie wil daar nou zijn tijd aan verdoen?

Gemar chatima tova!

Mogen jullie verzegeld worden voor een goed en zoet jaar! Amen!

Bracha Heintz

Download hier de PDF van dit artikel

Gebaseerd op een les van HaRav YY Jacobson 
Tekst: Bracha Heintz | Opmaak: Rianne Meijer

Agenda:

Zondag ochtend 16 september
11 tot 12 uur
Joodse les voor kinderen
Joodse les voor volwassenen

Yom Kipoer:
Dinsdag 18 september
17:00 uur maaltijd
Aansluitend Kol Nidrei dienst met uitleg

Woensdag 19 september, Yom Kipoer
10 uur aanvang van de dienst
20:00 Neïla gebed met uitleg
21:30 Maaltijd

Aanmelden: www.chabadutrecht.nl

 

 

­

 

 

 

 

 

 

 

 

Delen is ontvangen:
Tagged with: , , ,
Posted in Inspiratie
Yom Kippur

Dinsdag 18 september
17:00 uur maaltijd
Aansluitend Kol Nidrei dienst met uitleg

Woensdag 19 september, Yom Kipoer
10 uur aanvang van de dienst
20:00 Neïla gebed met uitleg
21:30 Maaltijd

Adults with Rabbi Heintz
Children with Bracha
Register NOW (click)

Help ons helpen
Soekah voor Loofhutten wordt opgebouwd!
De rabbijn op Twitter