Shelach | Israel, here I come!

Shelach | Israel, here I come!

Wat als je het overleven van het Joodse volk eerlijk zou analyseren? Dan is er maar één conclusie te trekken: het is geen land, taal, cultuur of militaire macht die ons in al die duizenden jaren bij elkaar heeft gehouden. Het is onze onvoorwaardelijke verbinding met de Torah, zo vertelt ons ook de parasha van deze week.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Ongeveer een jaar nadat het Joodse volk de Torah op de berg Sinaï had ontvangen, arriveerde het in  de Paran woestijn, net ten zuiden van de  Israëlische grens. Het is de plaats waar geklaagd werd over het gebrek aan vlees. Het is ook in Paran dat de 70 ouderen benoemd werden om Moshe te assisteren. Zie hierover de parasha van vorige week, Behaalotecha (klik hier).

Nog een paar kilometers en het Joodse volk kon het beloofde land binnentreden. Het was hoog tijd om twaalf verspieders te sturen om het land te verkennen. Zij werden nauwkeurig gekozen. Ze waren stuk voor stuk vooraanstaande leiders, ieder over zijn eigen stam. Ze kregen als opdracht om het beloofde land te verkennen en hun bevindingen te rapporteren.

Nationale ramp

Men kan zich afvragen of dit werkelijk nodig was? Had het zin om een land te verkennen dat door G-d beloofd was? Was het werkelijk nodig om na te gaan of G-d in staat was om het heilige land aan het volk Israël te schenken? Wat deed het er toe of er veel of weinig bewoners waren en of ze sterk of zwak waren? In hoeverre was het van belang om na te gaan of er vestingsteden waren of niet? G-d is toch almachtig!  

De verspieders gaan. Wanneer zij terugkomen gebeurt er een nationale ramp, een vergissing van historische betekenis en met eeuwige gevolgen. Tien van de twaalf verspieders houden zich niet aan hun verkenningsopdracht. Ze geven niet alleen verslag, ze trekken ook conclusies en geven advies (Shelach 13  -31):

לֹ֥א נוּכַ֖ל לַעֲל֣וֹת אֶל־הָעָ֑ם כִּֽי־חָזָ֥ק ה֖וּא מִמֶּֽנּוּ׃…

…wij zullen niet tegen het volk op kunnen, want het is sterker dan Hij.

Met andere woorden: wij zullen de volkeren die in Israël wonen niet kunnen verslaan want zij zijn sterker dan Hij (G-d).

Naar hun mening is echter nooit gevraagd, alleen naar een verslag. Met dit ongevraagde advies demoraliseren zij een heel volk.

“Het land eet haar bewoners op!” verklaren zij. Het hele volk is hysterisch. Er wordt gehuild en geklaagd over Moshe en Aharon: “Waren we maar in Egypte gestorven of zelfs in de woestijn etc…” en “Laten wij een leider benoemen en teruggaan naar Egypte”. (Shelach 14 – 2,3,4).

Dit is de tiende keer dat G-d door het Joodse volk op de proef wordt gesteld ( Shelach 14-22):

וַיְנַסּ֣וּ אֹתִ֗י זֶ֚ה עֶ֣שֶׂר פְּעָמִ֔ים וְלֹ֥א שָׁמְע֖וּ בְּקוֹלִֽי׃…

…en zij hebben mij, bij deze al tien keer op de proef gesteld en zij hebben niet naar mijn stem geluisterd. 

Bezwaar

Wanneer je alles wat dieper analyseert, kom je er al gauw achter dat dit verhaal minder simpel is dan op het eerste gezicht lijkt. Want hoe kan het zijn dat zij ineens hun vertrouwen in G-d zijn verloren? Zij leefden immers van het ene wonder naar het ander. Zij waren getuigen geweest van de tien plagen en de splitsing van de zee. Ze hadden met eigen ogen kunnen aanschouwen hoe een heel Egyptisch leger in de zee verdronk. Wat hadden ze ook alweer voor het ontbijt gegeten? Juist ja, Manna dat dagelijks uit de hemel viel. Ze dronken water dat uit een steen vloeide. De wolken beschermden hen tegen warmte, kou en nog andere gevaren die in de woestijn voorkwamen zoals slangen en schorpioenen.

Eenmaal in de geschiedenis van de wereld heeft G-d Zich aan een heel volk geopenbaard. Dat was bij de berg Sinaï. Zoiets was nog nooit eerder gebeurd en is daarna nooit meer voorgekomen. En als je een verspieder zou vragen wat hij als ontbijt had gegeten, dan zou hij antwoorden dat er Manna geserveerd was. “Hoezo brood uit de hemel?” zou je hem kunnen vragen. “Nou gewoon, uit de hemel! Bij ons zijn wonderen een natuurlijke manier van leven.” ”Werkelijk? Geloof je het zelf?” ” Ja hoor, G-d heeft alles gemaakt en alles is van Hem. En dus, als G-d dit wenst dan zorgt Hij dat er voedsel uit de hemel valt.”

En deze verspieder die net brood uit G-ds keuken had gegeten en zijn dorst met een steen had gelest, stond op en verklaarde dat G-d niet sterk genoeg was om één klein landje te veroveren? Dit is raar, niet consequent en volkomen tegen alle logica in. En niet alleen dat, het hele volk deed hier ook nog aan mee! Was er dan niemand die het Joodse volk kon overtuigen van G-ds capaciteiten? Was er niet één man of vrouw die iedereen attent kon maken op de hoeveelheid wonderen die G-d al verricht had?

De verspieders waren vooraanstaande leiders, eentje per stam. Wat was dan hun bezwaar tegen de intocht naar het Heilige Land?

Exotisch hotel

Nee, de tien verspieders hadden een veel subtielere reden om de reis naar Israël tegen te houden. Ze waren namelijk bang om hun oase in de woestijn te verlaten. Dagelijkse Manna uit de hemel, water uit een wonderbaarlijke woestijnbron, splitsende zeeën en nog meer van dit soort wondertjes maakten het leven wel heel erg aangenaam in die woestijn; een soort exotisch 5-sterren hotel met eerste klas bediening.  En nu zouden ze het land in moeten trekken? Het gaan veroveren en vervolgens bewerken? Een politiek systeem opzetten, het land verdedigen, ontbijt, lunch en avondeten klaarmaken? De vloer dweilen en de ramen lappen? Wanneer is er dan nog tijd voor spirituele zaken vroegen de verspieders zich af? Dat is toch onze specialiteit? Wanneer gaan we lernen en mitswot doen? Het leven in het land, de dagelijkse beslommeringen van de fysieke wereld gaan ons volledig consumeren! “Het land eet haar bewoners op!”.

En als we al van onze spirituele oase naar een lichamelijk bestaan moeten overgaan, zijn wij dan niet automatisch ook onze G-ddelijke bescherming kwijt?

Schakel tussen hemel en aarde

Noch de verspieders, noch het Joodse volk hadden begrepen hoe de vork in de steel zat. Je hoeft namelijk het spirituele niet van het lichamelijke te scheiden. Integendeel. Toen de Torah bij de berg Sinaï uit de hemel kwam en Moshe naar boven ging is er een brug ontstaan. Een schakel tussen hemel en aarde; Moshe ging omhoog en de Torah ging naar beneden.  Vanaf de openbaring op de berg Sinai was het mogelijk om het lichamelijke en het spirituele met elkaar te verbinden en te verweven.

Het Joodse volk kreeg op dat moment een nieuwe taak en missie. Elk Jood kon vanaf de openbaring op de berg Sinai een brug bouwen tussen het spirituele en het lichamelijke. En dat is de essentie van elk gebod: je neemt een stukje materie en daarmee voer je G-ds wil uit. Je neemt bijvoorbeeld geld (materie) en je geeft het aan een arm persoon. Het geld is nu getransformeerd.

Eerst was het een bankbiljet en nu is het een mitswa geworden: een verbintenis tussen enerzijds het geld en alles wat je ervoor gedaan hebt om dat geld te krijgen en anderzijds een hoger doel. En zo ook met alle 613 ge- en verboden. Het woord mitswa betekent niet alleen gebod, maar ook verbintenis. Australië

Ga de wereld in

Het doel van de schepping is niet om in de woestijn te blijven of om dat wat al heilig is nog heiliger te maken. Het gaat er juist om, om deze lage fysieke wereld te transformeren naar een hoger niveau. Zoiets doe je niet in een woestijn waar G-d jou een VIP-behandeling geeft.

Nee, ga de wereld in, ga ploegen, zaaien en oogsten, ga de huur betalen en de ruzie met je buren oplossen. Ga je karakter verbeteren en leer je te beheersen!

Tijd om te leren omgaan met duisternis en negatieve krachten. Tijd om een stukje van de hemel naar het aardse toe te brengen. Ruime gelegenheid om onze beestachtige trekken af te leren en de materie voor een hoger doel te gebruiken. Wil je Joods doen, ren dan niet weg van het aardse leven, maar leer ermee om te gaan. Lééf het leven en probeer daarbij je lichamelijke neigingen te transformeren. De wens van de  verspieders was om in de woestijn te blijven om zo het aardse leven te ontvluchten. Deze manier van denken was hun valkuil.

De verspieders hebben met hun denkfout het hele volk gedemoraliseerd. Iedereen begon jammer genoeg voor niets te huilen. De dag dat dit geschiedde was 9 Aw, de meest droevige dag van het jaar voor het Joodse volk. Een dag waarop er ook later in de geschiedenis vele calamiteiten zouden gaan plaatsvinden.

“Jullie huilen voor niets. Jullie willen het land niet binnen?…dan maar niet” zegt G-d. “Jullie zijn zo dicht bij jullie bestemming, vlak bij de grens, maar ik zie dat jullie er niet klaar voor zijn. Er zal nog heel wat moeten gebeuren voordat jullie het heilige land binnen kunnen treden. Blijf dan nog maar even (39 jaar) in de woestijn. Jullie hebben de theorie geleerd (Torah) en nu gaan jullie 39 jaar in de wildernis stage lopen voordat jullie in Israël jullie werkelijke missie kunnen uitvoeren.”

Omweg

Het duurt namelijk geen veertig jaar om van Egypte naar Israël te gaan, zelfs niet te voet, tenzij je ontzettend omloopt of überhaupt ergens blijft steken. En dat is precies wat er is gebeurd: 19 jaar lang bleef het volk in de Paran woestijn in Kadesh Barnea gelegerd, direct ten zuiden van Israël.

Daarna hebben zij 19 jaar lang een cirkel gemaakt om weer in Kadesh Barnea terecht te komen. Van daaruit zijn ze via het oosten direct Israël binnengetrokken. Maar we lopen vooruit. Het is duidelijk: de intocht naar Israël die in 2449 plaats had kunnen vinden, één jaar na de uittocht uit Egypte en de ontvangst van de Torah, werd 39 jaar lang, tot het jaar 2488 uitgesteld.

Deze jammerlijke geschiedenis heeft nog een staartje.

Één groep, de Maapieliem, kreeg spijt van het klagen. Ondanks het decreet om in de woestijn te blijven, besloten ze om toch direct naar Israël te gaan (Bamidbar 14, 40-44). “Nee,” zei Moshe, “daar is het nu te laat voor. Eerder had het wel gekund, maar nu niet meer. Als G-d dit niet wenst, is jullie reis gedoemd om te falen.” Moshe ging niet mee. De ark met de stenen tafelen, die bij oorlogen altijd mee ging, bleef in het kamp. Deze fanatiekelingen vertrokken richting Israël. Het was tegen G-ds wil in én ook nog zonder de stenen tafelen!

Helaas werden zij allemaal door de Amalekieten en Kanaänieten vermoord. De verhuizing naar Israël zonder de ark waar de Torah in lag en buiten G-ds wil om, bleek fataal. Een fout met levensgevaarlijke consequenties.

Zionistische droom

De geschiedenis heeft zich nog geen eeuw geleden met het Zionisme herhaald. Zo’n 120 jaar geleden beweerde men dat antisemitisme veroorzaakt werd door het ‘gebrek aan een eigen land’. Elk volk heeft een eigen terrein nodig. Een land waar het samen in alle rust kan leven en men zich tegen zijn vijanden kan verdedigen. De Zionisten besloten in 1897 dat vanaf het moment dat zij hun eigen land zouden hebben, zij een normaal leven zouden gaan leiden. De Jodenvervolging zou dan ophouden.

Vandaag is Israël een realiteit. Het is het mooiste land op aarde met een sterk leger. Een tehuis voor miljoenen Joden waar zij naar toe kunnen vluchten, waar zij kunnen wonen en zich ontplooien. Daar hebben zij zich weten te ontwikkelen tot één van de meest geavanceerde landen ter wereld. We steunen het land met hart en ziel en zijn zo trots op al zijn prestaties en successen. Als het daar even misgaat luisteren we dag en nacht naar het nieuws, zo betrokken zijn wij. Bij elke raket die neervalt stopt ons hart even te kloppen.

Het feit dat het Joodse volk zich in zijn oorspronkelijke land opnieuw heeft weten te vestigen is een geweldig wonder. Dat het Joodse volk zich op eigen bodem kan verdedigen, zonder bij iemand verantwoording af te leggen, is een enorme prestatie!

Toch mogen we vaststellen dat de Zionistische droom maar gedeeltelijk realiteit is geworden. We zijn allesbehalve een normaal gemiddeld land geworden, waar niemand zich om bekommert. Israël is maar een piepklein plekje op de aardbol. Wij bemoeien ons met niets en met niemand. Toch krijgen wij wereldwijd ruimschoots aandacht.

Elk volk begint met een groep personen die samen op één plek – een land – woont en een eenheid vormt. Het Joodse volk is anders. Land is niet wat ons bindt. Noch is het een taal. Al 2000 jaar geleden zijn wij uit Israël verdreven, maar het Joodse volk is zijn identiteit en zijn eenheid nooit kwijtgeraakt.

Rav Saadya Gaon uit de tiende eeuw probeerde dit vreemde fenomeen te analyseren. Het is geen taal of haarkleur of stijl die ons bindt. Het is een ideologie, een mening, een manier om naar de wereld te kijken door een Torah-lens. Het is een code en een systeem van wat je wel en wat je niet hoort te doen dat de Jood uit Gibraltar op één lijn houdt samen met zijn broer uit Yemen of Taiwan.

Geen oplossing

De Zionisten dachten dat als Israël een eigen terrein zou hebben, alle volkeren ons eindelijk met rust zouden laten. Zo’n klein landje, zo ver weg in het oosten… en daarmee zou het antisemitisme tevens verdwijnen. De Jood zou dan geen religieus individu meer zijn, maar gewoon, net als ieder ander mens op deze aardbol, een bewoner van één van de vele landen ter wereld. In het Israëlische volkslied werd G-ds naam vermeden. In de Onafhankelijkheidsverklaring van 1948 worden de Torah en haar regels en wetten verzwegen. Dit zou de veiligheid van Israël waarborgen. Geen Holocaust meer, geen aanvallen, geen antisemitisme.

Maar geen dag gaat voorbij of Israël wordt in de media besproken. Het antisemitisme zou stoppen, werd er in 1897 in Bazel, bij het eerste Zionistische congres, verklaard. Een eigen land was de oplossing.

Wat is er misgegaan met al deze prachtige intenties? Hoeveel oorlogen vanaf dag één heeft Israël moeten bevechten om zich te kunnen handhaven? Hoeveel miljoenen Israëliërs hebben zich sinds de oorlog in Koeweit in 1991 in schuilkelders moeten verstoppen, met of zonder gasmaskers? Een eigen seculier land zou ervoor moeten hebben gezorgd dat de Joden niet meer zoveel aandacht zouden krijgen. Niets is minder waar.

Integendeel, het bestaan van Israël wakkert dagelijks nog meer antisemitisme in Israël en in de hele wereld aan dan ooit tevoren. Elke keer dat er in ons land oorlog gevoerd wordt, stijgt het antisemitisme in de hele wereld! Wat hebben de Zionisten verkeerd begrepen? Terwijl onze soldaten dagelijks hun leven op het spel zetten om ons bestaansrecht te verdedigen mogen wij deze vraag niet negeren. Wat is het Joodse volk en wat is antisemitisme? 

Torah en Mitswot

Het bestaan van het Joodse volk is niet afhankelijk van een land of een politiek systeem. We zijn verspreid over de hele wereld, spreken tientallen talen en hebben talloze gewoontes. Wat is de rode draad die een Jood uit Australië verbindt met zijn geloofsgenoot uit Canada? Wat bindt hen samen?

Er is maar één antwoord mogelijk en dat is de Torah en de Mitswot. Elk volk op aarde is begonnen met een eigen terrein. De Joodse geschiedenis begint echter in een woestijn, in niemandsland. Ons land krijgt alleen maar betekenis binnen de context van de Torah. Het is de Torah die ons gebiedt om in Israël te wonen. Het is de Torah die ons gebiedt om daar, en uitsluitend daar, een tempel te bouwen. Nergens anders ter wereld mag men altaars bouwen en offers brengen.

Ons volk wordt verenigd door een ideologie, een wet en uniforme praktijken.

Onvoorwaardelijke verbinding

Ga aan tafel zitten met een Jood uit China of Mexico, nu of 200 jaar geleden toen er nog geen WhatsApp bestond en communicatie heel moeizaam, traag of soms onmogelijk was. Misschien zul je zijn taal niet verstaan, maar hij zal wel zijn handen wassen voordat hij brood eet. Na de maaltijd zal hij dezelfde woorden uitspreken om G-d te bedanken, zoals er in de Torah staat: ”Je zult eten en je zult verzadigd zijn en je zult G-d erkennen als bron van alle zegeningen.

Mocht hij dat zelf niet meer doen, dan heeft zijn (groot)vader het wel gedaan. Zijn er heel veel generaties voorbijgegaan zonder Joodse praktijken, dan weten de nakomelingen vaak niet eens meer dat ze Joods zijn. Ze zijn dan hun verbindingsfactor kwijtgeraakt en tegelijkertijd hun Joods-zijn.

Kijk naar Moses Mendelssohn die in 1782 de integratie van het Joodse volk in het Duitse leven ging promoten. Hij was tegen het gebruik van de Jiddische taal. Hij meende dat als de Joden zouden assimileren, dan zouden de Duitsers hun niet meer discrimineren. Zijn ideeën hebben weinig continuïteit gehad. Vier van zijn zes kinderen hebben zich tot het Christendom bekeerd. Om maar niet te spreken over de ‘gelijke behandeling’ waar de nazi’s juist in dat land, 150 jaar later, zich schuldig aan hebben gemaakt.

De assimilatie die door de liberalen in gang was gezet heeft geen enkele Jood tegen de holocaust kunnen beschermen. In tegendeel, het is juist deze trend die tot de dag van vandaag de continuïteit van het Joodse volk in gevaar brengt. Het Joodse volk verliest meer mensen aan assimilatie en gemengde huwelijken, dan aan antisemitisme of oorlogen. De getallen liegen er niet om. In de 19de eeuw hebben 40% van de Joden uit Berlijn zich bekeerd. En in de VS, tussen 1840 en 1930 zijn 1 miljoen Joden geassimileerd.

We kunnen in alle eerlijkheid stellen dat Rav Saadya Gaon gelijk had en nog steeds gelijk heeft. Iedere groepering die van de Torah is afgedwaald heeft geen stand kunnen houden. Waar zijn de aanbidders van De Baäl, een afgod in de tijd van Eliyahu de profeet? Waar wonen de Tsedoekim die alleen de schriftelijke leer in acht namen en de mondelinge leer verwierpen? Waar zijn de achterkleinkinderen van Moses Mendelssohn en de andere stichters van de Joodse Verlichting? Ze zijn of teruggekeerd naar het authentieke Jodendom of ze weten na enkele generaties niet meer dat ze Joods zijn.

Jodendom zonder Torah houdt geen eeuwen stand. Als je het overleven van het Joodse volk eerlijk zou analyseren kun je maar één conclusie trekken. Het is geen land, taal, cultuur of militaire macht die ons in al die duizenden jaren bij elkaar heeft gehouden. Het is onze onvoorwaardelijke verbinding met het eeuwige aspect van de Torah. Dat is de leidende draad.

Verzamelen

De Zionisten hebben oprecht gedacht dat G-dsdienst alleen maar zijn nut had buiten Israël. Torah en Mitswot waren nodig om onze identiteit te waarborgen. Eenmaal in Israël zou Torah overbodig zijn. Jodendom zou zelfs in de weg staan om van Israël een gewoon democratisch, seculier land te maken waar de wereld geen aandacht meer aan zou schenken.

Hoeveel uren heeft het geduurd nadat de staat Israël uitgeroepen werd totdat het aangevallen werd? De feiten liegen er niet om.

Rav Saadya Gaon had gelijk en de Zionisten, hoe oprecht dan ook, hebben zich vergist. De parasha vertelt ons hoe Moshe een enthousiaste groep die spijt had van al het klagen waarschuwt. Nee zei Moshe. De Torah gaat deze keer niet met jullie mee. De ark blijft hier en daardoor zal jullie missie helaas in een grote catastrofe ontaarden. Want als je naar Israël gaat zonder de Torah mee te nemen, dan zul je geen succes boeken.

Toen en nu ook. Zowel het volk als het land Israël zonder Torah zijn als een lichaam zonder ziel.
Wij vragen, hopen en wachten al eeuwen dat Mashiach alle Joden uit de hele wereld zal verzamelen en de Tempel op zijn plaats, in Israël, in Jeruzalem zal herbouwen, spoedig in onze dagen. Amen!

Bracha Heintz             
www.chabadutrecht.nl   

Geïnspireerd op o.a. een les van Rav YY Jacobson. Commentaar is welkom! 

Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

🌿 Soekot in Utrecht

Vrienden Joods Utrecht

Ook Hebreeuws leren?

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂