Tag: Inspiratie

Korach | Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap

Korach | Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap

Vrede en saamhorigheid bereik je niet door iedereen gelijk te behandelen, maar door ieder mens gelijk te respecteren. Niemand is namelijk gelijk, maar iedereen is wel gelijkwaardig. Er is niets mis met hiërarchie, zolang de leiders geen misbruik van hun positie maken.  Moshe Rabenoe was hét voorbeeld van een ware leider en zo blijft G-d ervoor zorgen dat tot op de dag van vandaag, door alle generaties heen, er altijd Joodse leiders zijn die ons richting geven en die aan kunnen voelen welke spirituele zaken er op dat moment prioriteit hebben. 

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Eén jaar na het vertrek uit Egypte bevond het Joodse volk zich aan de zuidelijke grens van Israel. Echter, ten gevolge van het negatieve verslag van de verspieders over het land, weigerde het Joodse volk om Israel binnen te treden (zie de parasha van vorige week, Shelach Lecha).

Als gevolg hiervan zou het volk nog 39 jaar in de woestijn ronddwalen. Iedereen die op dat moment boven de 20 was, zou in de woestijn sterven. De vólgende generatie zou pas zijn intrede in het Heilige Land gaan doen. Wat een schok en teleurstelling! Als reactie op dit vreselijke nieuws volgden er drie opstanden. Twee daarvan kwamen in de parasha van vorige week aan bod, de derde nu in onze Parasha.

Drie opstanden

De eerste was de opstand van de Maapieliem, die, tegen G-ds wil in, besloten om toch direct Israel binnen te treden. Ze kwamen Israel binnen zonder de ark en zonder de Torah. Ze werden door de toenmalige bewoners van het land verslagen en vermoord.

Dit vertegenwoordigt de nationalistische Jood. Zijn voorkeur gaat uit naar een seculier Israel. Hij kiest voor het Heilige Land, maar zonder Torah, zonder diepte of extra dimensie. Een land waar G-d overbodig zou zijn en waarin de jurisprudentie niet op de Torah gebaseerd is.

De tweede opstand was die van de Houtverzamelaar, een man wiens naam niet vermeld wordt. Hij ging de Shabbat overtreden door hout op te rapen onder het toeziend oog van het publiek. Zijn reactie op het nog 39 jaar rondzwerven in de woestijn was een totale afscheiding van G-d. “Dan maar niet”, meende deze beste man. “Laten we alles overboord gooien.  We kunnen niet naar het beloofde land, dan hoeft Shabbat ook niet meer, geen gezeur over verplichtingen en mitswot. Vrijheid en blijheid. Als we toch niet naar Israël kunnen gaan heeft het Jodendom ook geen zin. Wij doen gewoon wat wij willen, wanneer wij willen en waar wij willen.”

Dit vertegenwoordigt de Jood die zijn kop in het zand steekt. Hij speelt verstoppertje en denkt zijn Joodse ziel te kunnen verbergen. Maar vroeg of laat komt zijn Joodse hart weer bij hem aankloppen. Misschien zal hij ineens verlangen om op Yom Kipoer naar sjoel te gaan of wordt hij woedend wanneer iemand een antisemitische opmerking maakt.

De derde opstand was van Korach, die het leiderschap van Moshe Rabenoe weigerde te aanvaarden. Hij was tegen rabbijnen die allerlei regels opleggen. “Iedereen kan rabbijn zijn.”, verklaarde hij. “Iedereen kan de mondelinge leer bepalen. Ik ga een nieuw Jodendom maken waarbij iedereen G-ds woord mag interpreteren”. Dit is de liberale Jood. Hij kiest voor een verwaterd Jodendom: een Torah die hij op zijn eigen manier wenst te verklaren.

Korach protesteerde hevig tegen het feit dat zijn eigen oom, Moshe Rabenoe, die nota bene van dezelfde familie en stam als hij zelf was, een vooraanstaande positie had gekregen. Niet alleen dat, maar ook de broer van Moshe Rabenoe, Aharon Hakohen, had een belangrijke rol: hij was de Hogepriester. Deze vooraanstaande posities hadden zij niet zelf gekozen, maar werden door G-d aan Moshe Rabenoe en Aharon Hakohen gegeven, maar dat belette Korach niet om ze ervan te beschuldigen dat ze alle leuke baantjes voor zichzelf hadden genomen.

“We zijn allemaal heilig”, verklaarde Korach. “Waarom verheffen jullie jezelf boven de gemeenschap?”  

Korach had gelijk. Iedereen is een schepsel van G-d. Ieder mens draagt een stukje G-ddelijkheid en spirituele energie in zich. Iedereen heeft recht om zich direct tot G-d te wenden, zonder tussenpersoon. We zijn allemaal gelijk! Eenheid én saamhorigheid. Liberté, Égalité, Fraternité (Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap) was het motto van de Franse revolutie. Het communisme pleitte ook voor broederschap en totale gelijkheid.

Had Korach dan toch gelijk? Willen wij niet allemaal Gelijkheid, Eenheid en Broederschap! Maar Korach had beter zijn mond kunnen houden, ook al had hij gelijk. Hij had namelijk ook vreselijk ongelijk. Ten eerste en vooral omdat hij ruzie maakte. 
Ten tweede omdat G-d vele schepselen gemaakt heeft en Hij iedereen verschillend gecreëerd heeft. Er zijn zelfs geen twee sneeuwvlokken die identiek zijn. Er bestaan duizenden soorten insecten en andere dieren. De diversiteit van planten en dieren is ongekend groot.

Liberté, Égalité, Fraternité

Liberté, Égalité, Fraternité ou la Mort. Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap of de Dood stond op aanplakbiljetten in Frankrijk. De guillotine werd gebruikt om mensen te vermoorden die niet achter de revolutionaire ideeën van Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap stonden. Wat een vrijheid als je om diezelfde vrijheid terechtstaat en de doodstraf krijgt! 

“Toen ik zag wat er gedaan werd onder het mom van Broederschap, was ik bang om iemand mijn broer te noemen”, zei een Franse filosoof. 

Tijdens de Franse revolutie mochten de Joden emanciperen. Stanislas de Clermont Tonnerre verklaarde in 1789 dat elke Jood als individu, maar niet als volk, gerespecteerd zou worden. Wat een revolutie!  Totdat een Joodse officier in 1894, Dreyfus genaamd, terecht stond voor spionage voor Duitsland, verraad dat hij nooit gepleegd had. Hij kreeg een levenslange gevangenisstraf die hij op Duivelseiland moest uitzitten. Colonel Picquart, die de echte spion ontdekte, werd ook gevangengezet. Emile Zola, de schrijver die de president in zijn beroemde brief ‘J’accuse‘ beschuldigde, vluchtte naar Engeland om gevangenisstraf te ontwijken. Pas in 1906 werd Dreyfus vrijgesproken. Deze affaire bracht heel veel antisemitisme aan het licht. Je was een Dreyfusard of niet. Voor of tegen de Joden. Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap!

Het communisme in de voormalige Sovjet-Unie eindigde ook in een terreurbewind. Kennelijk klopten Korachs ideeën niet helemaal.  Niet iedereen is gelijk. Napoleon en Karl Marx hadden misschien beter in onze parasha kunnen kijken alvorens zij hun ideeën naar voren brachten.  

Verschillen toejuichen   

Vrede en saamhorigheid bereikt men namelijk niet door gelijkheid. Niemand is gelijk. Maar iedereen is wel gelijkwaardig. Let op het onderscheid.

In de Talmoed staat: Als een mens munten slaat van dezelfde mal, dan zijn ze allemaal gelijk. Maar G-d heeft vanaf Adam de hele mensheid gevormd en er zijn geen twee individuen die er precies hetzelfde uitzien. Onze geleerden voegen toe in Berachot 58a: Zoals twee gezichten niet identiek zijn, zo zijn twee karakters niet hetzelfde. Zelfs identieke tweelingen zijn niet 100% gelijk.

Iedereen moet zijn uniekheid juist koesteren. Een timmerman is een timmerman en een wetenschapper is een wetenschapper. Ben je een kind, gedraag je dan als een kind. Ben je een koning, gedraag je dan als zodanig, enzovoort.

Vrede en saamhorigheid bereik je door respect. Respect voor een ander en vooral respect voor verschillen. Want ziet U, G-d is één. Vanuit Zijn Eénheid heeft Hij diversiteit geschapen d.w.z. oneindig veel verschillende schepselen. Wanneer wij op onze beurt, in elk apart en verschillend schepsel, weer de G-ddelijke vonk die erin verschuild zit, weten te ontdekken en te openbaren, dan hebben wij van diversiteit weer Eénheid gemaakt. De cirkel is dan rond. 

We hebben dan zelfs een nog hoger niveau bereikt dan de eenheid van G-d. Zijn eenheid is namelijk één aspect van Hem en niet Hemzelf. Hij is namelijk eenheid en diversiteit tegelijk. Wanneer ook wij diversiteit en eenheid weten te vermengen door in de diversiteit van de wereld G-ddelijke eenheid te brengen, dan hebben wij het doel van de schepping bereikt.  

Eenheid

Maar hoe doen we dat? Hoe ontdekken wij de eenheid, de G-ddelijkheid, in elk schepsel?  

  1. Door te beseffen dat elk schepsel door G-d gemaakt is en het daarom ook te respecteren. De Torah gebiedt ons om dieren en planten te respecteren, om er bewust mee om te gaan. Dieren mogen niet onnodig gekweld worden en planten horen niet roekeloos verwoest te worden. Niets in de schepping mag onnodig beschadigd of onbruikbaar gemaakt worden. Des te meer dient ieder mens gerespecteerd te worden. Daarmee moeten we een onderscheid maken tussen wat iemand doet en wat iemand is. We respecteren elk mens, maar kunnen niet altijd goedkeuren wat hij doet. Wat we ons moeten afvragen is, dat als het de moeite waard is voor G-d om iemand of iets te scheppen, wie zijn wij dan om het te verachten, te beschadigen of te verwoesten?  
  2. Door elk schepsel te gebruiken om G-d ermee te dienen en er een goede daad mee te verrichten. 

Korachs ideeën zijn de grond ingeboord. Hij is zelf door de aarde opgeslokt. Zijn idealisme, de Franse revolutie en het communisme bleken formules te zijn die in vlammen opgingen. De 250 opstandelingen, die Korach vergezelden, werden door vuur gedood. Kennelijk is hiërarchie een noodzaak, zelfs in de spirituele wereld. Blijkbaar voegen grenzen en verschillen iets toe, mits diegenen die aan de macht zijn hun onderdanen respecteren en hun positie gebruiken en niet misbruiken. 

Laat iedereen zijn eigen taken doen. Laat iedereen binnen zijn eigen mogelijkheden, grenzen en volgens zijn eigen individueel potentieel zich tot zijn maximum ontplooien. Ieder mens kan zijn unieke individuele talenten gebruiken om een mooiere wereld te maken. Zo wordt de diversiteit iets heel moois.  

Laat iedereen de verschillen toejuichen omdat juist de diversiteit de mogelijkheid geeft om elkaar aan te vullen. Niemand geniet van een concert waarin steeds dezelfde noot gespeeld wordt. Een schilderij met slechts één egale kleur wordt door niemand gewaardeerd. Een wereld waar iedereen hetzelfde is en hetzelfde doet zou niet functioneren. De verscheidenheid is juist wat de mogelijkheid geeft tot harmonie. Aan ons om de verschillen niet alleen te respecteren, maar zelfs toe te juichen.   

Moshe Rabenoe in elke generatie 

Ik heb ooit kennis mogen maken met een hele grote leider, de Lubavitcher Rebbe, die elk mens niet alleen respecteerde, maar ook aanmoedigde om zijn potentieel ten volste te gebruiken. Hij was de Mozes van de twintigste eeuw.

G-d heeft het Joodse volk namelijk nooit verlaten. Moshe Rabenoe was een grote leider. Zo ook heeft G-d aan het Joodse volk in elke generatie leiders geschonken. Na de dood van Moshe Rabenoe heeft Yehoshoe’a hem opgevolgd. Yehoshoe’a heeft het Joodse volk over de grens naar Israel gebracht en elke stam zijn deel gegeven. 

Vervolgens kwamen de ‘Ouderen’ en daarna 14 rechters en profeten. Daarna kwamen koningen, Sha’oel, David, Shlomo en nog vele andere vorsten. Vervolgens stonden de Nesiïem, de voorzitters van het hooggerechtshof aan het hoofd van het Joodse volk, gevolgd door grote geleerden. Dit alles is bijgehouden: de namen, de geboorte – en sterfdata van alle leiders, van generatie tot generatie, van leraar tot leerling, tot aan onze generatie toe.

In 1902 werd in de Oekraïne een speciale ziel geboren, de Lubavitcher Rebbe (1902- 1994). Op 3 Tamoez gedenken wij zijn sterfdag.  

Hij was een spirituele vorst die van kleins af aan over Mashiach en een betere toekomst droomde. Een geleerde die twee wereldoorlogen van heel dichtbij moest meemaken. Hij keek naar een wereld die in vlammen was opgegaan.

Toen hij 48 jaar werd nam hij in New York het leiderschap van een kleine Lubavitcher gemeenschap op zich. En toen begon zijn revolutie. Hij blies frisse Joodse lucht in een bijna verbrand Jodendom, nieuw leven te midden van tranen en trauma’s. Hij was een rechtschapen man met een wereldwijde visie, een visie met een sterke wens dat Mashiach zich heel gauw zal openbaren. Een man die keihard in het unieke potentieel van elk individu geloofde, ongeacht wat hij had meegemaakt. Hij was een leider die ieder individu aanmoedigde om zelf ook een leider te worden.

Hij durfde het aan om alle drie groepen uit de woestijn toe te spreken, aan te moedigen en weer op het juiste pad te brengen. De drie opstanden die in de woestijn plaatsvonden hebben zich namelijk in ons tijdperk herhaald. Voor elke groepering had hij de juiste boodschap.

Hij sprak met groep 1 die een Israel zonder Torah wenste. Deze Israelische premiers, ministers en ambassadeurs kwamen naar New York om met de Rebbe te overleggen over militaire en politieke strategieën.

Groep 2, de Joodse groep die vindt dat het Jodendom voor hem niet relevant is, heeft hij vol liefde en met respect ontvangen. Hij keek bij elk mens naar zijn ziel en niet naar hoeveel Jodendom hij in de praktijk bracht.

Groep 3, de mensen die van mening waren dat je het Jodendom moest laten verwateren om het acceptabel te maken voor de moderne Jood. Niets ervan, verklaarde de Lubavitcher Rebbe. Jullie onderschatten de kracht en bereidwilligheid van een nieuwe generatie! Deze Rebbe had zijn grootste geloof en vertrouwen in de jeugd. Hij was ervan overtuigd dat de jonge mensen uitsluitend de waarheid wilden horen. Geen verwaterd en aangepast Jodendom voor groep drie. Alleen het authentieke zou voor deze enthousiaste jeugd voldoen. En zo geschiedde. Nieuwe generaties groeiden en bloeiden met een enorme revolutionaire kracht. Het seculiere Israel bleek helemaal niet zo seculier te zijn. 

Hij moedigde iedereen aan om zijn eigen talenten en gaven te ontplooien. Hij overtuigde elk mens ervan dat hij deze wereld tekort zou doen wanneer hij zijn individuele capaciteiten niet zou ontwikkelen. Hij moedigde de overlevenden van de Holocaust aan om nog meer goede daden te verrichten ter nagedachtenis aan allen die vermoord waren. 

Er kwam eens een gehandicapte jonge man bij de Lubavitcher Rebbe. Zoals je van een rechtschapen man zou verwachten was de Rebbe bijzonder aardig tegen hem. Echter was er meer aan de hand: de Rebbe heeft de jongen met heel veel liefde benaderd doch niet met medelijden. Zijn boodschap aan hem was dat G-d hem uiteraard niet in deze situatie had gebracht om hem te pesten of te straffen. Integendeel, G-d had, door de handicap, hem gedwongen om naar diepere krachten in zichzelf te graven die hij anders nooit zou hebben ontdekt. Ineens werd zijn handicap juist een katalysator, een reden om inactief-potentieel tot leven te roepen.

In de ogen van de Rebbe was deze jongen juist begaafd en uitgerust met ongekende mogelijkheden, waar niet-gehandicapten mensen niet over beschikken. De Rebbe had door deze benadering de situatie van deze jonge man ineens veranderd van een zielig geval naar een uitzonderlijke positie. Toen onze jongen de Rebbe verliet, was hij helemaal blij en opgewekt en voelde hij zich juist bevoorrecht dat G-d hém gekozen had om een unieke taak te vervullen en daarmee diepe krachten in zichzelf te ontdekken. De Lubavitcher Rebbe is een ware leider, iemand die anderen kracht geeft om op hun beurt ook een leider te worden; een leider over zichzelf, over hun omstandigheden: het kunnen omdraaien van een moeilijke situatie naar een lichtgevend punt. Alleen een invalide, juist door zijn mankement, zou dat unieke potentieel, met zijn eigen zweet en tranen kunnen bereiken. 

Met liefde

Zoals de Nazi’s iedere Jood uit haat hebben opgespoord, zo heeft de Lubavitcher Rebbe getracht elke Jood met liefde te bereiken (Rabbi Jonathan Sacks). Om dit doel wereldwijd te kunnen behalen heeft hij duizenden afgezanten, rabbijnen met hun gezinnen, naar alle uithoeken van de wereld gestuurd om daar te gaan wonen, tot aan Utrecht toe. Zij gingen Joden in hun stad warmte en liefde en kracht brengen. Uit naam van de Lubavitcher Rebbe hebben zij een boodschap van respect, liefde en persoonlijke aandacht aan iedereen gebracht die zij tegenkwamen. Deze rabbijnen hebben hun Joodse enclave verlaten om alle drie de groepen te woord te staan.

We staan aan de drempel van de komst van de Mashiach, een Joodse koning die een nieuw tijdperk zal inluiden. Een afgezant van G-d die een revolutie zal bewerkstelligen waar we ons nu nog weinig van kunnen voorstellen. Eén ding is zeker en dat is, dat de veranderingen die plaats zullen vinden, zo gigantisch gaan zijn, zó verbijsterend en grandioos, dat wij pas de pijn van onze lange ballingschap zullen kunnen vatten en vervolgens vergeten. Met minder dan dat zullen wij geen genoegen nemen. 

Want geloof mij, we hebben niet 2000 jaar bloed en tranen vergoten om uiteindelijk een kopje koffie op het strand in Tel Aviv te kunnen drinken. Noch zijn wij millennia lang vervolgd om nobelprijzen te kunnen winnen en onze naam in het wereldnieuws te zien staan. Ons volk heeft niet Treblinka en Dachau overleefd om ons af te vragen of de VN ons wel of niet het recht zullen geven om in ons eigen land vrij te kunnen ademen.  Het is fantastisch om een eigen vlag en luchtmacht te hebben zoals alle 194 andere landen ter wereld dat hebben. Hoe prachtig dit allemaal ook is, dit is niet ons einddoel. Dit is nog niet ons ware succes.

Wij hebben in ons het potentieel om veel meer te bereiken en veel dieper te gaan.  Wij bereiden ons voor op een tijdperk waarin niet de diamanten zullen glimmen, maar vooral onze lieve daden. Een revolutie in de geschiedenis waarbij Mashiach elke Jood uit de hele wereld zal meenemen, ongeacht zijn niveau, ongeacht zijn kennis en ongeacht hoeveel hij praktiseert.  Geen Jood zal achterblijven.

Laten we nog even volhouden en de laatste push geven, nog één goede daad verrichten en onze eigen unieke bijdrage leveren aan een betere wereld, een toekomstige wereld, waarin de kennis van G-d de wereld zal vullen, zoals de wateren de zee bedekken, (Yeshayahoe 11-9) 
 כִּֽי־מָלְאָ֣ה הָאָ֗רֶץ דֵּעָה֙ אֶת־ה’ כַּמַּ֖יִם לַיָּ֥ם מְכַסִּֽים
Doe jij ook mee?

Shabbat shalom! 

Bracha Heintz             
www.chabadutrecht.nl   

Geïnspireerd op lessen van Rav YY Jacobson. Vragen, feedback en commentaar is welkom! 
Speciale dank voor de opmaak en correcties van Rianne Meyer, Sonja Tamam en Devorah vd Heiden.

Klik hier om wekelijks per WhatsApp een artikel te ontvangen!

Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

 

Shelach Lecha | Israel, here I come!

Shelach Lecha | Israel, here I come!

Wat als je het overleven van het Joodse volk eerlijk zou analyseren? Dan is er maar één conclusie te trekken: het is niet land, taal, cultuur of militaire macht die ons in al die duizenden jaren bij elkaar heeft gehouden. Het is onze onvoorwaardelijke verbinding met de Torah, zo vertelt ons ook de parasha van deze week.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Iets meer dan een jaar nadat het Joodse volk de Torah op de berg Sinai had ontvangen, op 29 Siewan 2449, arriveerde het net ten zuiden van de Israelische grens. Nog een paar kilometers en het Joodse volk kon het beloofde land binnentreden. Het was hoog tijd om twaalf verspieders te sturen om het land te verkennen. Zij werden nauwkeurig gekozen. Ze waren stuk voor stuk vooraanstaande leiders, ieder over zijn eigen stam. Ze kregen als opdracht om het beloofde land te verkennen en hun bevindingen te rapporteren. 

Nationale ramp

Men kan zich afvragen of dit werkelijk nodig was? Had het zin om een land te verkennen dat door G-d beloofd was? Was het inderdaad noodzakelijk om na te gaan of G-d in staat was het heilige land aan het volk Israel te schenken? Wat deed het ertoe of er veel of weinig bewoners waren en of ze sterk of zwak waren? In hoeverre was het van belang om te onderzoeken of er vestingsteden waren of niet? G-d is toch Almachtig! 

Toch vroeg Moshe Rabenoe toestemming aan G-d om verspieders te sturen omdat het Joodse volk dat eiste. G-d heeft hun verzoek ingewilligd hoewel het best een riskante operatie was. Wie wist of de verspieders alles wat ze zouden gaan zien op de juiste manier zouden gaan interpreteren? Toch gaf G-d toestemming voor dit project met alle risico’s van dien; dan hadden zij maar niet moeten twijfelen of het land wel of niet veroverd kon worden. Moshe van zijn kant dacht: “Laat ze maar gaan en dan zullen zij na hun bevindingen juist enthousiast worden over het aan hen beloofde land.” שְׁלַח לְךָ֣ Shelach Lecha is de naam van deze parasha en dat betekent Stuur voor jezelf. G-d zegt tegen Moshe: “Stuur voor jezelf omdat jij (het Joodse volk) dat zo graag wilt, maar voor Mij hoeft het niet. 

Wanneer de verspieders terugkomen gebeurt er een nationale ramp, een historische vergissing met eeuwige gevolgen. Tien van de twaalf verspieders houden zich niet aan hun verkenningsopdracht: ze geven niet alleen verslag, ze trekken ook conclusies en geven advies (Shelach 13-31):

לֹ֥א נוּכַ֖ל לַעֲל֣וֹת אֶל־הָעָ֑ם כִּֽי־חָזָ֥ק ה֖וּא מִמֶּֽנּוּ׃…

…wij zullen niet tegen het volk op kunnen, want het is sterker dan Hij.

Met andere woorden: wij zullen de volkeren die in Israel wonen niet kunnen verslaan want zij zijn sterker dan Hij (G-d).

Naar hun mening is echter nooit gevraagd, alleen dat ze verslag zouden doen. Met dit ongevraagde advies demoraliseren zij een heel volk.

“Het land eet haar bewoners op!” verklaren de verspieders er ook nog bij. Dientengevolge raakt het hele Joodse volk in paniek. Hysterie heerst alom. Er wordt gehuild en geklaagd over Moshe en Aharon. “Waren we maar in Egypte gestorven of zelfs in de woestijn etc…”, zeiden de mensen die de Torah hadden ontvangen. “Laten wij een leider benoemen en teruggaan naar Egypte”, besloten zij (Shelach 14 – 2,3,4).

Dit was de tiende keer dat G-d door het Joodse volk op de proef werd gesteld (Shelach 14-22):

 וַיְנַסּ֣וּ אֹתִ֗י זֶ֚ה עֶ֣שֶׂר פְּעָמִ֔ים וְלֹ֥א שָׁמְע֖וּ בְּקוֹלִֽי׃…

…en zij hebben mij, bij deze al tien keer op de proef gesteld en zij hebben niet naar mijn stem geluisterd. 

Bezwaar

Wanneer je alles wat dieper analyseert, kom je er al gauw achter dat dit verhaal minder simpel is dan op het eerste gezicht lijkt. Want hoe kan het zijn dat het Joodse volk ineens zijn vertrouwen in G-d was kwijtgeraakt? Het leefde immers van het ene wonder naar het andere. Iedereen was getuige geweest van de tien plagen en de splitsing van de zee. Iedereen had met eigen ogen kunnen aanschouwen hoe een heel Egyptisch leger in de zee verdronk. Wat hadden ze ook alweer voor het ontbijt gegeten? Juist ja, Manna, dat dagelijks uit de hemel viel. Ze dronken water dat uit een steen vloeide. De wolken beschermden hen tegen warmte, kou en nog andere gevaren die in de woestijn voorkwamen zoals slangen en schorpioenen.

Eénmaal in de geschiedenis van de wereld gebeurde het dat G-d zich aan een heel volk heeft geopenbaard. Dat was bij de berg Sinai. Zoiets was nog nooit eerder gebeurd en is daarna nooit meer voorgekomen. En als je een verspieder zou vragen wat hij voor zijn ontbijt had gegeten, dan zou hij antwoorden dat er Manna geserveerd was. “Hoezo brood uit de hemel?” zou je hem kunnen vragen. “Nou gewoon, uit de hemel! Bij ons zijn wonderen een natuurlijke manier van leven.” ”Werkelijk? Geloof je het zelf?” ”Ja hoor, G-d heeft alles gemaakt en alles is van Hem. En dus, als G-d dit wenst dan zorgt Hij dat er voedsel uit de hemel valt.”

En deze verspieder die net brood uit G-ds keuken had gegeten en zijn dorst had gelest door middel van een steen waar water uit kwam, stond op en verklaarde dat G-d niet sterk genoeg was om één klein landje te veroveren? Onbegrijpelijk! Raar en volkomen tegen alle logica in! En niet alleen dat, het hele volk deed hier ook nog eens aan mee! Was er dan niemand die het Joodse volk kon overtuigen van G-ds capaciteiten? Was er niet één man of vrouw die iedereen attent kon maken op de hoeveelheid wonderen die G-d al verricht had?

De verspieders waren vooraanstaande leiders, één voor elke stam. Ze waren gelovig en hadden volkomen vertrouwen in de capaciteiten van de Almachtige. Wat was dan hun bezwaar tegen de intocht in het Heilige Land?

Exotisch hotel

Nee, de tien verspieders hadden een veel subtielere reden om de reis naar Israel tegen te houden. Ze waren namelijk bang om hun oase in de woestijn te verlaten. Dagelijks Manna uit de hemel, water uit een wonderbaarlijke woestijnbron, splitsende zeeën en nog meer van dit soort wondertjes maakten het leven wel heel erg aangenaam in die woestijn; een soort exotisch 5-sterren hotel met eerste klas bediening.  En nu zouden ze het land in moeten trekken? Het eerst moeten veroveren en vervolgens gaan bewerken, een politiek systeem opzetten, het land verdedigen, ontbijt, lunch en avondeten klaarmaken? De vloer dweilen en de ramen lappen? “Wanneer is er dan nog tijd voor spirituele zaken?” vroegen de verspieders zich af. “Dat is toch onze specialiteit? Wanneer gaan we lernen en mitswot doen? Het leven in het land, de dagelijkse beslommeringen van de fysieke wereld, gaan ons volledig consumeren! “Het land eet haar bewoners op!”

En als we al van onze spirituele oase naar een lichamelijk bestaan moeten overgaan, zijn wij dan niet automatisch onze G-ddelijke bescherming kwijt?

Schakel tussen hemel en aarde

Noch de verspieders, noch het Joodse volk hadden begrepen hoe de vork in de steel zat. Je hoeft namelijk het spirituele niet van het lichamelijke te scheiden. Integendeel. Toen de Torah bij de berg Sinai uit de hemel daalde en Moshe de berg op besteeg is er een brug geslagen. Er is toen een schakel gecreëerd tussen hemel en aarde: Moshe Rabenoe ging omhoog en de Torah kwam naar beneden.  Vanaf de openbaring op de berg Sinai en daarna werd het mogelijk om het lichamelijke en het spirituele niet alleen met elkaar te verbinden maar zelfs met elkaar te verweven.

Het Joodse volk kreeg op dat moment een nieuwe taak, een missie. Elk Jood kreeg vanaf de openbaring op de berg Sinai de mogelijkheid om een verbinding te maken tussen het spirituele en het lichamelijke. En dat is de essentie van elk gebod: je neemt een fysiek voorwerp en met dat object voer je G-ds wil uit. Je neemt bijvoorbeeld geld (materie) en je geeft het aan een arm persoon. Niet alleen is de arme op dat moment geholpen en heeft de gever een goede daad verricht, maar ook is nu het gegeven geld getransformeerd. Voorheen was het een gewoon bankbiljet en nu heeft het een metamorphose ondergaan: het is een mitswah-biljet geworden.

De gever heeft een verbintenis tot stand gebracht tussen het geld en het hogere doel waar het geld voor gebruikt is. Dankzij deze ene goede daad is het geld zelf ook verheven. Tevens is alles wat de geldschenker gedaan heeft om dat geld te verdienen ook in deze verbintenis met G-d opgenomen. Heeft hij het geld door werken verdiend, dan is elke actie die hij ondernomen heeft om dat salaris te verdienen op een hogere plek gekomen. Ook alle energie en al het eten dat hij gebruikt heeft om dat loon binnen te halen worden verheven. Heeft hij op de dag dat hij werkte een boterham gegeten, dan worden de akker, de boer, de zaadjes en de mest, het graan, de bakker en alles wat nodig was voor het ontstaan van deze boterham, allemaal getransformeerd naar een hogere dimensie. Met andere woorden, door een mitswa te doen verander je de hoedanigheid van alle materie die direct of indirect nodig was om het gebod uit te voeren.

Dit geldt voor elk van de 613 ge- en verboden. Dit fenomeen is te herleiden tot het woord mitswa dat vertaald wordt met gebod of verbod. Het woord mitswa betekent echter ook ‘verbinding’ omdat elke keer als je doet wat een ander je vraagt of als je je weerhoudt om te doen wat een ander jou verzocht heeft om niet te doen, heb jij je relatie met de vrager versterkt. Wanneer je een Mitswah doet creëer je niet alleen een relatie tussen jezelf en G-d, maar ook tussen alle materie die je voor dit gebod gebruikt hebt en G-d. 

Ga de wereld in

Volgens dit principe begrijpen we hoe essentieel het is om ons met de materie bezig te houden. Dit is de reden waarom G-d ons in deze wereld heeft neergezet en niet ergens daarboven samen met engelen en geesten. Wel moet het gebruik van het materiële plaatsvinden volgens de aanwijzingen zoals die in de Torah worden uiteengezet. Als we de materie op eigen houtje zouden gebruiken dan zouden wij de relatie met G-d kwijtraken en zou de fysieke wereld blijven waar die is. Daarmee zouden wij aan het hele doel van de schepping voorbijgaan, aangezien G-d een lage materiële wereld juist geschapen heeft opdat de mens het zou verheffen. Eet je een koshere maaltijd dan verhef je het voedsel dat je geconsumeerd hebt. Als je niet kosher eet dan blijven het eten en jammer genoeg alle cellen die door dat voedsel in jouw lichaam ontstaan zijn in deze wereld steken.

Daarom heet iets dat verboden is, in het Hebreeuws אסור (asoer). Maar asoer betekent niet alleen verboden. Het betekent ook vastgebonden omdat als je iets doet dat verboden is, dan blijft de materie waarmee je het verbod hebt uitgevoerd vastgebonden in de lage wereld.

Anderzijds heet iets wat geoorloofd is מותר (moetar). Moetar betekent geoorloofd, maar het betekent ook ‘los’ omdat het voorwerp of de materie waarmee je een gebod uitvoert los zit en na het uitvoeren van het gebod kan stijgen naar hogere werelden. 

Door iets te eten dat אסור (asoer) verboden/vastgebonden is heb je een kans gemist om jezelf en de hele voedselketen te verheffen.

Veel mensen raken depressief omdat ze geen doel voor zichzelf in het leven voor ogen hebben. De Torah helpt ons om te realiseren dat elke, zelfs minuscule actie, uitwerkingen heeft in alle werelden, zowel materieel als spiritueel. De mens is een schakel, een katalysator, om bewust volgens de Torah te leven en het doel waarvoor G-d de wereld heeft geschapen te bereiken. Wat een verantwoordelijkheid en wat een voorrecht! Elke handeling en beweging wordt ineens cruciaal. Ik doe er toe en niet zo’n klein beetje ook. Mijn keuzes, ook wanneer niemand mij ziet en niemand ervan af weet, maken een oneindig verschil. Ik ben in staat om alles waar ik mee in aanraking kom te transformeren. Wauw! Ik hoef alleen maar de gebruiksaanwijzingen uit de Torah te volgen! 

Door in die woestijn te blijven en geen materiële zorgen te hebben, omdat G-d in alles voorziet, ga ik voorbij aan het doel waar ik voor geschapen ben. Door alles wat heilig is nog heiliger te maken breng ik geen enkele mutatie teweeg en bereik ik het doel van de schepping niet, integendeel! Het gaat er juist om, om deze lage fysieke wereld te transformeren naar een hoger niveau. Zoiets doe je niet in een woestijn waar G-d jou een VIP-behandeling geeft.

Nee, ga de wereld in, ga ploegen, zaaien en oogsten, ga de huur betalen en zorg dat er vrede in je eigen gezin heerst. Ga je karakter verbeteren en leer je te beheersen!

Tijd om te leren omgaan met duisternis en negatieve krachten. Tijd om een stukje van de hemel naar het aardse te brengen. Ruime gelegenheid om onze negatieve trekken af te leren en de materie voor een hoger doel te gebruiken. Wil je Joods doen, ren dan niet weg van het aardse leven, maar leer ermee om te gaan. Lééf het leven en probeer daarbij je lichamelijke neigingen om te buigen naar goede daden. De wens van de verspieders was om in de woestijn te blijven om zo het aardse leven te ontvluchten. Deze manier van denken was hun valkuil.

De verspieders hebben met hun denkfout het hele volk gedemoraliseerd. Iedereen begon zinloos te huilen en te jammeren. De dag dat dit geschiedde was 9 Aw, de meest droevige dag van het jaar voor het Joodse volk. Een dag waarop er ook later in de geschiedenis vele calamiteiten zouden gaan plaatsvinden.

“Jullie huilen voor niets. Jullie willen het land niet binnen?…dan maar niet” zegt G-d tegen hen. “Jullie zijn zo dicht bij jullie bestemming, vlakbij de grens, maar ik zie dat jullie er niet klaar voor zijn. Er zal nog heel wat moeten gebeuren voordat jullie het heilige land binnen kunnen treden. Blijf dan nog maar even (39 jaar) in de woestijn. Jullie hebben de theorie geleerd (Torah) en nu gaan jullie 39 jaar in de wildernis stage lopen. Pas daarna zullen jullie in staat zijn om Israel binnen te treden en het doel te gaan bereiken waar de hele wereld voor geschapen is, namelijk het vermengen van het fysieke met het spirituele, oftewel het gebruiken van materie om ge- en verboden uit te voeren, waardoor deze materie een hoger niveau kan bereiken.”

Omweg

Het duurt namelijk geen veertig jaar om van Egypte naar Israel te gaan, zelfs niet te voet, tenzij je ontzettend omloopt of überhaupt ergens blijft steken. En dat is precies wat er gebeurde: 19 jaar lang bleef het volk in de Paran woestijn in Kadesh Barnea gelegerd, direct ten zuiden van Israel.

Daarna hebben zij 19 jaar lang een cirkel gemaakt om weer in Kadesh Barnea terecht te komen. Van daaruit zijn ze via het oosten Israel binnengetrokken. Maar we lopen op de feiten vooruit. Het is duidelijk: de intocht in Israel die in 2449 plaats had kunnen vinden, één jaar na de uittocht uit Egypte en de ontvangst van de Torah, werd 39 jaar lang, tot het jaar 2488, uitgesteld.

Deze jammerlijke geschiedenis heeft nog een staartje.

Één groep, de Maapiliem, kreeg spijt van het klagen. Ondanks het decreet om in de woestijn te blijven, besloten ze om toch direct naar Israel te gaan (Bemidbar 14, 40-44). “Nee,” zei Moshe Rabenoe, “daar is het nu te laat voor. Eerder had het wel gekund, maar nu niet meer. Als G-d dit niet wenst, is jullie reis gedoemd om te falen.” Maar de Maapiliem vertrokken toch. Moshe ging niet mee. De ark met de stenen tafelen, die bij oorlogen altijd meeging, bleef in het kamp. Deze fanatiekelingen vertrokken richting Israel. Het was tegen G-ds wil in én ook nog zonder de stenen tafelen!

Helaas werden zij allemaal door de Amalekieten en Kanaänieten vermoord. Deze tocht naar Israel, zonder de ark waar de Torah in lag en buiten G-ds wil om, bleek fataal. Een fout met levensgevaarlijke consequenties.

Zionistische droom

De geschiedenis heeft zich nog geen eeuw geleden met het Zionisme herhaald. Zo’n 120 jaar geleden beweerde men dat antisemitisme veroorzaakt werd door het ‘gebrek aan een eigen land’. Elk volk heeft een eigen land nodig, verklaarde men, een plek waar het samen in alle rust kan leven en men zich tegen zijn vijanden kan verdedigen. De Zionisten besloten in 1897 dat vanaf het moment dat zij hun eigen land zouden hebben, zij een normaal leven zouden gaan leiden. De Jodenvervolging zou dan ophouden.

Vandaag is Israel een realiteit. Het is het mooiste land op aarde met een sterk leger. Een tehuis voor miljoenen Joden waar zij naartoe kunnen vluchten, waar zij kunnen wonen en zich ontplooien. Daar hebben zij zich weten te ontwikkelen tot één van de meest geavanceerde landen ter wereld. We steunen het land met hart en ziel en zijn zo trots op al zijn prestaties en successen. Als het daar even misgaat luisteren we dag en nacht naar het nieuws, zo betrokken zijn wij. Bij elke raket die neervalt stopt ons hart even te kloppen.

Het feit dat het Joodse volk zich in zijn oorspronkelijke land opnieuw heeft weten te vestigen is een geweldig wonder. Dat het Joodse volk zich op eigen bodem kan verdedigen, zonder aan iemand verantwoording af te leggen, is een enorme prestatie!

Toch mogen we vaststellen dat de Zionistische droom maar gedeeltelijk realiteit is geworden. We zijn allesbehalve een normaal gemiddeld land geworden, waar niemand zich om bekommert. Israel is maar een piepklein plekje op de aardbol. Wij bemoeien ons met niets en met niemand. Toch krijgen wij wereldwijd ruimschoots aandacht.

Elk volk begint met een groep personen die samen op één plek – een land – woont en een eenheid vormt. Het Joodse volk is anders. Een land is niet wat ons bindt, noch een taal. Al 2000 jaar geleden zijn wij uit Israel verdreven, maar het Joodse volk is zijn identiteit en zijn eenheid nooit kwijtgeraakt.

Rav Saadya Gaon uit de tiende eeuw probeerde dit vreemde fenomeen te analyseren. Het is geen taal of haarkleur of stijl die ons bindt. Het is een ideologie, een mening, een manier om naar de wereld te kijken door een Torah-lens. Het is een code en het is een systeem van wat je als Jood wel en niet doet dat de Jood uit Gibraltar verbindt met zijn broer uit Yemen of Taiwan.

Geen oplossing

De Zionisten dachten dat als Israel een eigen terrein zou hebben, alle volkeren ons eindelijk met rust zouden laten. Zo’n klein landje, zo ver weg in het oosten… en daarmee zou het antisemitisme tevens verdwijnen. De Jood zou dan geen religieus individu meer zijn, maar gewoon, net als ieder ander mens op deze aardbol, een bewoner van één van de vele landen ter wereld. In het Israelische volkslied werd G-ds naam vermeden. In de Onafhankelijkheidsverklaring van 1948 worden de Torah en haar regels en wetten verzwegen. Dit zou de veiligheid van Israel waarborgen. Geen Holocaust meer, geen aanvallen, geen antisemitisme.

Maar geen dag gaat voorbij of Israel wordt in de media besproken. Het antisemitisme zou stoppen, werd er in 1897 in Bazel, bij het eerste Zionistische congres, verklaard. Een eigen land was de oplossing.

En toen 7 oktober… 

Wat is er misgegaan met al deze prachtige plannen? Hoeveel oorlogen vanaf dag één heeft Israel moeten bevechten om zich te kunnen handhaven? Hoeveel miljoenen Israeliërs hebben zich sinds de oorlog in Koeweit in 1991 in schuilkelders moeten verstoppen, met of zonder gasmaskers? Een eigen seculier land zou ervoor gezorgd moeten hebben dat de Joden niet meer zoveel aandacht zouden krijgen. Niets is minder waar.

Integendeel, het bestaan van Israel wakkert dagelijks nog meer antisemitisme aan in Israel en in de hele wereld dan ooit tevoren. Elke keer dat er in ons land oorlog gevoerd wordt, stijgt het antisemitisme in de hele wereld! Wat was de vergissing van de Zionisten? Terwijl onze soldaten dagelijks hun leven op het spel zetten om ons bestaansrecht te verdedigen mogen wij deze vraag niet negeren. Wat is het Joodse volk en wat is antisemitisme? 

Torah en Mitswot

Het bestaan van het Joodse volk is niet afhankelijk van een land of een politiek systeem. We zijn verspreid over de hele wereld, spreken tientallen talen en hebben talloze gewoontes. Wat is de rode draad die een Jood uit Australië verbindt met zijn geloofsgenoot uit Canada? Wat bindt hen samen?

Er is maar één antwoord mogelijk en dat is de Torah met de Mitswot. Elk volk op aarde is begonnen met een eigen terrein. De Joodse geschiedenis begint echter in een woestijn, in niemandsland. Ons land krijgt alleen maar betekenis binnen de context van de Torah. Het is de Torah die ons gebiedt om in Israel te wonen. Het is de Torah die ons gebiedt om daar, en uitsluitend daar, een tempel te bouwen. Nergens anders ter wereld mag men altaars bouwen en offers brengen.

Ons volk wordt verenigd door een ideologie, een wet en uniforme praktijken. En het antisemitisme wordt door deze zelfde ideologie die elke Jood bewust of onbewust vertegenwoordigt aangewakkerd. 

Onvoorwaardelijke verbinding

Ga aan tafel zitten met een Jood uit Monaco of Mexico, nu of 200 jaar geleden toen er nog geen WhatsApp bestond en communicatie traag verliep of soms onmogelijk was. Misschien zul je zijn taal niet verstaan, maar hij zal wel zijn handen wassen voordat hij brood eet. Na de maaltijd zal hij precies dezelfde woorden uitspreken om G-d te bedanken, zoals er in de Torah staat: ”Je zult eten en je zult verzadigd zijn en je zult G-d erkennen als bron van alle zegeningen.”

Mocht hij dat zelf niet meer doen, dan heeft zijn (groot)vader het wel gedaan. Zijn er heel veel generaties voorbijgegaan zonder Joodse praktijken, dan weten de nakomelingen vaak niet eens meer dat ze Joods zijn. Ze zijn dan hun verbindingsfactor, namelijk de Joodse gebruiken, kwijtgeraakt en daarmee hun Joodse identiteit.

Kijk naar Moses Mendelssohn die in 1782 de integratie van het Joodse volk in het Duitse leven ging promoten. Hij was tegen het gebruik van de Jiddische taal. Hij stelde dat als de Joden zouden assimileren, dan zouden de Duitsers hen niet meer discrimineren. Zijn ideeën hebben het niet lang overleefd. Vier van zijn zes kinderen hebben zich tot het Christendom bekeerd. Om maar niet te spreken over de ‘gelijke behandeling’ waar de nazi’s juist in dat land, 150 jaar later, zich schuldig aan hebben gemaakt.

De assimilatie die door de liberalen in gang was gezet heeft geen enkele Jood tegen de holocaust kunnen beschermen. Integendeel, het is juist deze trend die tot op de dag van vandaag de continuïteit van het Joodse volk nog het meest in gevaar brengt. Het Joodse volk verliest meer mensen aan assimilatie en gemengde huwelijken dan aan antisemitisme of oorlogen. De getallen liegen er niet om. In de 19de eeuw heeft 40% van de Joden uit Berlijn zich bekeerd tot het Christendom. En in de VS zijn, tussen 1840 en 1930, 1 miljoen Joden geassimileerd.

We kunnen in alle eerlijkheid stellen dat Rav Saadya Gaon gelijk had en nog steeds gelijk heeft. Iedere groepering die van de Torah is afgedwaald heeft geen stand kunnen houden. Waar zijn de aanbidders van De Baäl, een afgod in de tijd van Eliyahu, de profeet? Waar wonen de Tsedoekim die alleen de schriftelijke leer in acht namen en de mondelinge leer verwierpen? Waar zijn de achterkleinkinderen van Moses Mendelssohn en de andere bedenkers van de Joodse Verlichting? Ze zijn óf teruggekeerd naar het authentieke Jodendom óf ze weten na enkele generaties niet meer dat ze Joods zijn. Jodendom zonder Torah houdt geen eeuwen stand.

Als je het overleven van het Joodse volk eerlijk zou analyseren kun je maar één conclusie trekken: Het is geen land, taal, cultuur of militaire macht die ons in al die duizenden jaren bij elkaar heeft gehouden. Het is onze onvoorwaardelijke verbinding met het eeuwige aspect van de Torah. Dat is de leidraad.

Verzamelen

De Zionisten hebben oprecht gedacht dat G-dsdienst alleen maar zijn nut had buiten Israel. Torah en Mitswot waren nodig om onze identiteit te waarborgen. Eenmaal in Israel zou Torah overbodig zijn. Jodendom zou zelfs in de weg staan om van Israel een gewoon democratisch, seculier land te maken waar de wereld geen aandacht meer aan zou schenken.

Hoeveel uren heeft het geduurd nadat de staat Israel uitgeroepen werd totdat het aangevallen werd? De feiten liegen er niet om.

Rav Saadya Gaon had gelijk en de Zionisten, hoe oprecht dan ook, hebben zich vergist. De parasha vertelt ons hoe Moshe Rabenoe een enthousiaste groep toespreekt die spijt had van al het klagen en Israel op eigen houtje toch Israel wilde binnentrekken. “Nee”, zei Moshe Rabenoe tegen hen. “De Torah gaat deze keer niet met jullie mee. De ark blijft hier en daardoor zal jullie missie helaas in een grote catastrofe ontaarden. “Want als je naar Israel gaat zonder de Torah mee te nemen, dan zul je geen succes boeken.”

Toen en nu ook. Zowel het volk als het land Israel zonder Torah zijn als een lichaam zonder ziel.
Zo wachten wij al twintig eeuwen dat Mashiach alle Joden uit de hele wereld zal verzamelen en de Tempel in Jeruzalem zal herbouwen, met als centraal punt de ark met daarin de Torah, spoedig in onze dagen. Amen!

Bracha Heintz             
www.chabadutrecht.nl   

Klik hier om wekelijks per WhatsApp een artikel te ontvangen!

Geïnspireerd op o.a. een les van Rav YY Jacobson. Commentaar is welkom! 

Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Beeld: chabad.org

Behaalotecha | Wat zet je in, macht of invloed?

Behaalotecha | Wat zet je in, macht of invloed?

In plaats van macht uit te oefenen op de mensen om je heen, kun je er ook voor kiezen om een relatie met hen op te bouwen, gebaseerd op liefde en respect. In de prettige sfeer die hierdoor ontstaat, kun je juist een ander veel beter beïnvloeden. Hij zal dan jouw advies en aanwijzingen met plezier aannemen omdat hij weet dat je van hem houdt en het beste met hem voor hebt. Hierdoor stel je jouw medemens in staat om zijn of haar eigen krachten te ontdekken en te ontplooien. Dit is ook de betekenis van het woord בהעלתך (Behaalotecha) ‘en je zult laten opstijgen’, de naam van onze Parasha.

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

Door de woestijn

Na de openbaring bij de berg Sinai bleef het Joodse volk nog bijna een jaar bij deze bijzondere berg gelegerd. Ze zouden pas weggaan wanneer de wolk, die boven de tabernakel zweefde, de voorloper van de GPS, zou opstijgen. Dat was G-ds signaal om te vertrekken. De wolk wees de weg en wanneer deze daalde, wist men dat een nieuwe standplaats in de woestijn bereikt was. Soms verbleef het Joodse volk slechts enkele dagen op één plek, soms jaren.

Aangezien de wolk bijna een jaar lang bij de berg Sinai zweefde, bleef het Joodse volk daar legeren. Op 20 Ijar 2449 was het zo ver. De wolk steeg op en het Joodse volk ging op reis, richting het beloofde land. Nog dezelfde dag arriveerden ze in de Paran-woestijn waar het volk begon te klagen. Allereerst werd er gejammerd over vermoeidheid door de reis. Vervolgens werd er over het eten gemopperd: men was niet tevreden over het manna en men verlangde naar vlees.

Dit werd de negende keer dat G-d door het Joodse volk op de proef werd gesteld. Kon Hij wél of kon Hij niet voor het Joodse volk in de woestijn zorgen? 

Tien keer mis

Na deze negende keer werd G-d nog één keer op de proef gesteld door het Joodse volk. Hierdoor is er in totaal tien keer geklaagd in het eerste jaar na de uittocht:

1) Toen het Joodse volk bij de Riet-zee aankwam en de Egyptenaren hen achterna zaten, klaagde het (Shemot, 14-11):

וַיֹּאמְרוּ֮ אֶל־מֹּשֶה֒ הַַֽמִבְלִִ֤י אֵין־קְבָרִים֙ בְמִצְרַַ֔יִם לְקַחְתָָּ֖נו לָמ֣ות בַמִדְבָָּ֑ר מַה־זֹּאת֙ עָשִ֣יתָ לַָ֔נו לְהוֹצִיאָָּ֖נו מִמִצְרַָיִם׃

“En ze zeiden tegen Moshe, zijn er geen graven in Egypte dat je ons genomen hebt om in de woestijn te sterven? Wat heb je met ons gedaan dat je ons uit Egypte hebt gehaald?”

2) Na de tocht door de Riet-zee, vermoedde het Joodse volk dat de Egyptenaren nog leefden totdat G-d hun lijken op de kust deed aanspoelen.

3) Ze klaagden in Mara over het gebrek aan water (Shemot 15-24).

4) In de Sien-woestijn was honger het probleem (Shemot, 16-3):

וַיֹּאמְר֨וּ אֲלֵהֶ֜ם בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל מִֽי־יִתֵּ֨ן מוּתֵ֤נוּ בְיַד־ה’ בְּאֶ֣רֶץ מִצְרַ֔יִם בְּשִׁבְתֵּ֙נוּ֙ עַל־סִ֣יר הַבָּשָׂ֔ר בְּאָכְלֵ֥נוּ לֶ֖חֶם לָשֹׂ֑בַע כִּֽי־הוֹצֵאתֶ֤ם אֹתָ֙נוּ֙ אֶל־הַמִּדְבָּ֣ר הַזֶּ֔ה לְהָמִ֛ית אֶת־כָּל־הַקָּהָ֥ל הַזֶּ֖ה בָּרָעָֽב

“Waren wij maar door G-ds toedoen in Egypte overleden terwijl wij naast pannen vlees zaten en wij brood tot verzadiging aten, want jullie hebben ons laten wegtrekken naar deze woestijn om deze hele gemeenschap door honger te doen sterven.”

5) Ze hebben manna voor de volgende dag bewaard omdat zij er niet op vertrouwden dat het de volgende dag weer opnieuw zou neervallen.

6) Op Shabbatochtend gingen ze manna zoeken hoewel hen verteld was dat het op Shabbat niet zou vallen.

7) In Refidim werd er weer over gebrek aan water geklaagd (Shemot, 17-3).

8) Het dienen van het gouden kalf, omdat ze niet vertrouwden dat Moshe van de berg Sinai terug zou komen.

9) In onze Parasha werd er gemopperd over het gebrek aan vlees, Behaalotecha 11, 4-6:ּ

וַיִּבְכּ֗וּ גַּ֚ם בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל וַיֹּ֣אמְר֔וּ מִ֥י יַאֲכִלֵ֖נוּ בָּשָֽׂר׃

זָכַ֙רְנוּ֙ אֶת־הַדָּגָ֔ה אֲשֶׁר־נֹאכַ֥ל בְּמִצְרַ֖יִם חִנָּ֑ם אֵ֣ת הַקִּשֻּׁאִ֗ים וְאֵת֙ הָֽאֲבַטִּחִ֔ים וְאֶת־הֶחָצִ֥יר וְאֶת־הַבְּצָלִ֖ים וְאֶת־הַשּׁוּמִֽים׃

וְעַתָּ֛ה נַפְשֵׁ֥נוּ יְבֵשָׁ֖ה אֵ֣ין כֹּ֑ל בִּלְתִּ֖י אֶל־הַמָּ֥ן עינינוּ׃

“En ook het Joodse volk huilde en het zei: wie zal ons vlees te eten geven? We herinnerden ons de vis die wij gratis in Egypte aten, de komkommers en de watermeloenen en de prei en de uien en de knoflook. En nu is onze ziel uitgedroogd, we kunnen het manna niet meer aanzien.”

10) De verspieders, die niet vertrouwden dat G-d in staat was om het Land Israel aan hen te schenken.

Wel of geen concurrentie

De negende klacht vindt in onze parasha plaats en het is Moshe te veel. Hij kan het niet meer aan en G-d heeft een voorstel. Van nu af aan staat Moshe er niet meer alleen voor. Hij zal worden geholpen door 70 oudere en wijze heren.

Rijst de vraag, hoe kiest Moshe op een eerlijke manier 70 mensen uit? Als hij van elke stam 6 personen kiest dan heeft hij er 6 x 12= 72. Twee te veel dus. Moshe is van plan om twee personen uit te laten loten, maar het blijkt niet nodig te zijn. Eldad en Medad zijn bescheiden en bieden zelf aan om zich terug te trekken. Het probleem is opgelost!

De overige 70 assistenten ontvangen in de nabijheid van de tabernakel een uitstraling van de spirituele krachten van Moshe Rabenoe. Zij zijn nu, net als Moshe, profeten geworden. Is Moshe daardoor een deel van zijn profetie kwijt? Nee, vertelt de Midrash ons. Als het gaat om wijsheid en profetie kun je het vergelijken met het aansteken van een licht met een ander licht.

Is het eerste licht, nadat het zijn vlam aan het tweede licht heeft geschonken, zijn eigen licht kwijt? Nee, integendeel, nu is er meer licht doordat beide vuren nu branden. Al zou je duizenden lonten ermee aansteken, dan nog zou de eerste vlam zijn eigen licht niet verliezen.

Waar bevinden Eldad en Medad zich op dat moment? Niet in de nabijheid van de Tabernakel. Ze horen er immers niet bij. Hun bescheidenheid is echter niet ongemerkt aan G-d voorbijgegaan. Hij beloont ze en zij zijn daardoor in staat om zelfs in het midden van het kamp, ver weg van de Tabernakel, te profeteren. Hun voorspelling gaat over de dood van Moshe vele jaren later en dat zijn trouwe leerling Yehoshua hem op zal volgen. Yehoshua hoort hun profetie en is totaal verbijsterd. Hij rent naar zijn meester, Moshe Rabenoe, om hem te vertellen dat Eldad en Medad aan het profeteren zijn. Wat een brutaliteit! Hoe durven ze? Waar is de hiërarchie? Kan iedereen zomaar profetieën uitspreken? “Zet ze gevangen!” eist Yehoshua (Behaalotcha 11 – 28). 

”Ben je jaloers voor mij?” vraagt Moshe Rabenoe, die vervolgens verklaart: “Wat zou het fijn zijn als iedereen een profeet zou zijn!”
Wat nobel van Moshe Rabenoe. Zijn trouwe leerling Yehoshua verdedigt de eer van zijn meester, maar Moshe Rabenoe heeft het niet nodig. Immers weten wij dat hij de meest bescheiden man op aarde was. De concurrentie stoort hem niet, er is geen kruimeltje jaloezie te bespeuren. Integendeel, hij moedigt hun profeteren aan door de wens uit te spreken dat alle Joden profeten zouden mogen zijn! Dit verhaal wordt in onze parasha, Behaalotecha, in hoofdstuk 11 van Bemidbar besproken.

Macht of invloed

In een andere parasha, die Korach heet (ook in het boek Bemidbar, hfdst.16), komt een hele andere geschiedenis naar voren. Daar wordt de opstand van Korach beschreven. Korach is een onrustzaaier. Hij klaagt en eist dat iedereen even heilig hoort te zijn. Hij vraagt waarom Moshe en Aharon zich boven de rest van het volk hebben verheven? Wat is op dat moment de reactie van Moshe Rabenoe? Hij is er niet blij mee! Hij vraagt (en dat is de enige keer in zijn leven dat hij dat doet) om een wonder om dit op te lossen en zo geschiedde: de aarde opent zich en slikt Korach en zijn 250 collaborateurs in.

Wat een enorm verschil! Bij Eldad en Medad is Moshe Rabenoe dolblij en wenst hij dat het hele volk uit profeten zou bestaan. Bij Korach verplettert Moshe Rabenoe onmiddellijk de oproer terwijl Korach zei: “Iedereen is heilig!” Precies wat Moshe Rabenoe tegen Yehoshua had gezegd: “Laat iedereen heilig zijn en profeten worden!”

Beide gevallen lijken identiek. In allebei de voorvallen komt de eer van Moshe Rabenoe in het gedrang. Maar waarom laat Moshe Eldad en Medad hun gang gaan, terwijl hij de opstand van Korach in de kiem smoort? Wat is het verschil?

Kennelijk zijn hier twee ongelijksoortige zaken aan de hand die ervoor zorgen dat Moshe tegenovergestelde reacties laat zien. In het ene geval speelt ”beïnvloeden” een rol, in het andere geval is het een kwestie van ”afdwingen”.

Invloed vermenigvuldigt

Moshe had beide tot zijn beschikking. 

Wat is het verschil tussen macht en invloed? Immers heeft iemand die macht heeft vaak ook invloed. Het omgekeerde kan ook gesteld worden. Iemand die invloed heeft, heeft ook macht. Toch is er een essentieel verschil. Beide eigenschappen staan zelfs lijnrecht tegenover elkaar.

De Midrash vergelijkt machtsoverdracht met het legen van de inhoud van de ene container in een andere container. Na het schenken is container nummer één leeg. De conclusie is dat macht niet gedeeld kan worden. Of het nou gaat om een school, een bedrijf, de regie over een bepaald evenement of een georganiseerde reis: iemand, één persoon, heeft de leiding. Anders heerst er onrust en chaos. Er kan maar één kapitein op het schip zijn. 

Bij het verspreiden van invloed ligt het precies andersom. Het wordt vergeleken met het aansteken van één licht met een ander licht.

Macht kan niet gedeeld worden. Daarentegen, als het om invloed gaat dan spreken we over vermenigvuldigen. Heb je een briljant idee en lukt het je om anderen daar ook van te overtuigen, dan vermenigvuldigen de mogelijkheden zich. Hoe meer hoe beter, hoe meer kaarsen, hoe meer licht.

Daarentegen kan een koning zijn macht niet delen. Als hij het weggeeft dan heeft hij het zelf niet meer. Als de eigenaar van een bedrijf zijn aandelen verkoopt dan verliest hij de zeggenschap over zijn bedrijf.

Nog een wezenlijk verschil: Macht stopt in afwezigheid van de machthebber.
Stel, een leraar heeft ten aanzien van zijn leerlingen uitsluitend een machtspositie. Op het moment dat hij de klas verlaat verandert zijn lokaal in een treinstation midden in het spitsuur. Als een rector alleen maar in zijn school gezorgd heeft dat regels nagekomen werden en straffen uitgedeeld werden, dan zullen de leerlingen hem na het behalen van hun diploma’s snel vergeten. Als de machthebber verdwijnt of overlijdt, is zijn macht weg.

Daarentegen als het om invloed gaat, dan groeit het vaak, juist in afwezigheid van de persoon. Hoeveel geleerden en uitvinders zijn pas na hun sterven beroemd geworden? Kijk naar Moshe Rabenoe zelf, wat een invloed deze man tot op de dag van vandaag nog heeft. Wie heeft er nog nooit van Mozes gehoord? Deze grote geleerde en leider is meer dan 3300 jaar geleden overleden. Toch is hij meer aanwezig dan ooit, in elk Joods boek, in elke synagoge, op elke Joodse school, in het hart en in de ziel van miljoenen mensen op aarde!

Doorgeefluik

Vandaar dat Moshe niet van streek raakt wanneer Yehoshua hem over het profeteren van Eldad en Medad vertelt. Niet alleen is Moshe blij dat er nog meer profeten zijn, maar ook hun voorspellingen deren hem niet. Yehoshua is woedend omdat Eldad en Medad over de dood van Moshe spreken. “Ook al ga ik dood” reageert Moshe, ”blijf ik leven”. Waar het mij in het leven om gaat is onsterfelijk. Alleen machthebbers kunnen sterven. Het zijn de dictators die constant in angst en jaloezie moeten leven.

Maar ik bezit niets, ik heb nergens de macht over en niemand kan iets van mij afpakken. www.hetjoodsevolk.com is niet mijn eigendom en www.stenentafelen.il is niet van mij en ook met www.woestijnreisbureau.eg doe ik geen zaken.  Ik fungeer uitsluitend als doorgeefluik voor hemelse onderwerpen, voor het doel van de schepping, voor de grootsheid van de Torah.

שכינה מדברת מתוך גרונו של משה

 “G-d sprak vanuit de keel van Moshe”

Maar Moshe Rabenoe was toch ook een leider. Hoe anders heeft hij drie miljoen mannen, vrouwen en kinderen van Egypte naar Israel gebracht?

Vanuit zijn machtspositie heeft hij het Joodse volk kunnen sturen: Wanneer ze moesten vertrekken en wanneer ze moesten stoppen. Wat ze wel moesten doen en wat niet. Als er problemen waren, heeft hij ze opgevangen. En toen Korach in opstand kwam, wist hij onmiddellijk de muiterij neer te slaan. Zijn respons is heel anders dan bij Eldad en Medad omdat Korach aanspraak maakte op de machtspositie van Moshe. Daarmee overschreed hij een grens die Moshe Rabenoe, als leider, niet mag toelaten.

Drie broers tijdens WOII

Dit doet mij denken aan de Bielski-broers: Tuvia, Asael en Zoes Bielski, drie Joodse heren die ervoor gezorgd hebben dat ruim 1.200 Joodse mannen, vrouwen, bejaarden en kinderen de Tweede Wereldoorlog in de bossen van Wit-Rusland, nabij Novogrudnek, hebben overleefd. Nadat hun ouders en andere familieleden door de nazi’s weggevoerd en vermoord waren, zijn de drie broers de bossen in gerend. Bossen die zij zo goed kenden.

Aanvankelijk bestond hun groep uitsluitend uit familieleden, maar al gauw werden het 100 mensen en meer en meer. Voedsel werd bij de boeren al dan niet onder dwang weggehaald. Sabotage en aanvallen op de nazi’s werden regelmatig uitgevoerd waarna de Duitse wapens in beslag genomen konden worden. Die geweren werden op hun beurt weer gebruikt voor verdedigings- en vergeldingsacties. De plaatselijke bevolking die met de Duitsers meewerkte, werd zonder pardon vermoord. Hun huizen werden in brand gestoken. 

Tegen de wil in van hun medebosbewoners haalde Tuvia steeds meer Joodse mensen erbij. Hij infiltreerde zelfs in de Joodse getto om de Joden daar te overtuigen om met hem mee het bos in te gaan, hetgeen ook gebeurde. Hij redde liever één oude Joodse vrouw dan dat hij 10 nazi’s vermoordde. Het vinden van voedsel voor hoe langer hoe meer mensen werd steeds lastiger en ingewikkelder. Om maar niet te spreken over het overwinteren in het ijskoude Wit-Russische bos. Gevaar lag constant op de loer. Meerdere malen moesten ze daarom wegtrekken en alle hutten en andere accommodaties die ze met minimale middelen opgebouwd hadden, achterlaten.

Strijd

Maar ze waren niet de enige bewoners in het bos. Het Russische Rode Leger had zijn eigen communistische partizanen en de Polen hadden hun eigen anti-nazi en tevens antisemitische verzetsstrijders. De plaatselijke Wit-Russische bevolking was ook vreselijk antisemitisch. Verder viel het niet altijd mee om de vrede binnen de Joodse groep zelf te bewaren. Ruzies, onenigheden, strijd en politiek waren, zoals in elke gemeenschap, ook in het bos aanwezig. Behalve een school, synagoge, bakker en slager was er in het bos ook een bestuur, secretariaat, gerechtshof en gevangenis. 

Tuvia Bielski, de oudste van de drie broers, die het gezag over de hele Joodse groep had, wist zich in al deze gecompliceerde omstandigheden door zijn sterke karakter te handhaven. Op een gegeven moment was er binnen de Joodse groep een man die de autoriteit van Tuvia niet accepteerde. Hij volgde zijn aanwijzingen niet op en moedigde anderen aan om Tuvia niet meer als leider te aanvaarden. Tuvia nam zijn geweer en schoot deze Joodse man neer, die door zich niet te onderwerpen aan Tuvia’s autoriteit de hele groep in gevaar had gebracht.

Een half jaar na de oorlog is Asael als soldaat van het Russische leger gesneuveld. Tuvia en Zoes emigreerden naar Israel en vervolgens naar de VS. Zij reden in een vrachtwagen in Brooklyn, New York, waar ze goederen transporteerden. bescheiden waren zij dat hun verhaal pas werkelijk in de 21ste eeuw onder de aandacht van het publiek kwam (onderaan dit artikel vind je een link naar het boek en de film). Dezelfde bescheiden Tuvia, die constant zijn leven riskeerde om zijn mede-Joden te redden, wist van aanpakken. Hij schroomde niet om in het bos een mede-Jood te vermoorden die zijn autoriteit niet accepteerde en daarmee de hele groep in een levensgevaarlijke situatie bracht. Op het moment dat zijn gezag in het gedrang kwam moest Tuvia keihard toeslaan.

Grenzen macht

Schepen hebben maar één kapitein. G-d heeft Moshe Rabenoe als gezagvoerder gekozen. Zijn mandaat was om drie miljoen mensen van A naar B te brengen. Als ze nog onderweg iets kunnen leren, is het meegenomen. Het is nu Moshes G-ddelijke taak om zijn eigen positie te beschermen en te behouden.

Macht is noodzakelijk maar het heeft ook zijn grenzen. Moshe was niet verblind door zijn gezag. Hij liet zich niet door zijn eigen macht bedwelmen. Als je je macht te veel gebruikt, dan verklein je je medemens en daarmee uiteindelijk ook jezelf. Daarentegen, als je een invloedrijke persoon bent, dan maak je een ander groter, mooier en krachtiger.

Moshe Rabenoe was een leider, hij had de macht, maar hij was in eerste instantie vooral een invloedrijk persoon. Een man die geliefd was, gerespecteerd werd en waar iedereen ontzag en bewondering voor had. Moshe had zo veel invloed dat hij op zijn beurt van elke Jood een leider heeft weten te maken. Een leider hoort in eerste instantie leiderschap over zichzelf te hebben.

Wanneer jij je invloed gebruikt in plaats van je macht dan stel je je medemens in staat om zijn eigen krachten te ontdekken en die vervolgens te ontplooien. Dit is ook de betekenis van het woord בהעלתך (Behaalotecha) ‘en je zult laten opstijgen’, de naam van onze Parasha.

Invloed

De Parasha deze week begint met het gebod aan Aharon, de Hogepriester, om de Menorah in de Tempel dagelijks aan te steken. In plaats van “Wanneer je zult aansteken” staat er “Wanneer je zult laten opstijgen”. Rashi, een Franse geleerde uit de elfde eeuw, vertelt ons dat Aharon de Menorah zo moest aansteken dat de vlam uit zichzelf kon opstijgen.

Zo doen we dat, niet met macht en zonder te forceren. We gedragen ons op zo’n manier dat we geliefd en gerespecteerd worden. Zo steken we bij een ander zijn eigen vlammetje op. We belichten zijn positieve kanten, moedigen hem aan totdat hij sterk genoeg is om zijn eigen licht te laten schijnen en zijn eigen vlam te doen opstijgen. We geven een ander warmte en inspiratie en blijven erbij totdat hij in staat is om zijn eigen licht brandend en stijgend te houden. Misschien heb jij geen macht over een ander, maar invloed heb je zeker, dat heeft iedereen.

Leraren, bazen, ouders en directeuren, opgelet! Wees voorzichtig bij het uitoefenen van je machtspositie. Wees slim en ontplooi een liefdevolle en invloedrijke relatie met de mensen om je heen. Maak ze groot, geef ze complimenten. Vertel hoe trots je op ze bent. Inspireer en motiveer ze, geef ze goede voorbeelden en ontwikkel in je medemens de wilskracht om op zijn of haar beurt een bron van inspiratie te zijn voor anderen. Zo steekt het ene lichtje het andere aan totdat het uit zichzelf kan branden.

Zo begint onze Parasha met het aansteken van de Menorah en ook onze Shabbat begint met het aansteken van kaarsen… één en al licht en inspiratie voor iedereen toegewenst!

Shabbat Shalom!

Bracha Heintz
www.chabadutrecht.nl
Commentaar is welkom!

Geïnspireerd op o.a. een les van Rav YY Jacobson.

Het boek over de broers Bielski is geschreven voor Peter Duffy en is in het Nederlands vertaald onder de titel Verborgen Stad. Dit boek is te vinden via Marktplaats of Boekwinkeltjes.nl. Het verhaal van de Bielski-broers is verfilmd en via YouTube te bekijken: https://youtu.be/lzfNacJlnpc Meer informatie over verschillende Joodse verzetsgroepen in heel Europa is te vinden op: www.jewishpartisans.org.


Help mee om de continuïteit van deze artikelen te waarborgen. Door te sponsoren word je een actieve partner en steun je ook verdere activiteiten! Doneren kan hier op chabadutrecht.nl/doneren.

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

Vrienden Joods Utrecht

Poerim | Vasten bij oorlog

Tijdens het Poerim gebeuren moest het Joodse volk zich op 13 Adar verdedigen tegen de antisemitische Perzen, die toestemming hadden gekregen van Koning Achashwerosh om hen te vermoorden.>> Lees hier verder!

Klik hier om wekelijks per WhatsApp een artikel te ontvangen!

Poerim 2024

En zo hebben wij Poerim in Utrecht gevierd.
Op één of andere manier is het gelukt om de simcha van Poerim met de situatie in Israël te combineren.  >> Lees hier verder!

Poerim| Koningin Esther en president Zelensky

Koningin Esther toonde kracht. Ze was maar een verlegen meisje, een wees van zowel haar vader als haar moeder. Mordechai had haar in huis genomen en opgevoed en de Megila vertelt ons dat zij alles deed wat hij haar vroeg. >> Lees hier verder!

Klik hier om wekelijks per WhatsApp een artikel te ontvangen!

Poerim | Alles op z’n tijd

Wat vreemd dat Mordechai niet gelijk beloond werd nadat hij het leven van koning Achashwerosh had gered. Maar Mordechai had geduld en het volste vertrouwen dat er overal een reden voor was. >>Lees hier verder!

Klik hier om wekelijks per WhatsApp een artikel te ontvangen!

🕯️🕯️ Shabaton Utrecht🍷🥖

🎥 Masterclass Joods Monument

Op deze bijzondere locatie in Utrecht vertelt Bracha Heintz over de Joodse geschiedenis van Utrecht en blies Rabbijn Heintz op de sjofar. Bekijk ook de bijdragen van Wim Rietkerk en kunstenaar Amiran Djanashvili. Meer foto’s hier.