Tag: Rav YY Jacobson

Yitro | Tien geboden onderling verbonden

Yitro | Tien geboden onderling verbonden

De tien geboden vormen een samenhangend geheel. Wanneer de mens veranderingen in deze tiencijferige code gaat aanbrengen en zélf over leven en dood gaat beslissen, dan gaat het volledig mis. Alle tien zijn tegelijkertijd nodig om een ethische beschaving te bereiken, gebaseerd op een G-ddelijke visie.

Download hier de printversie van dit artikel (PDF)

Bij de berg Sinaï ontving het Joodse volk de tien geboden op twee tafels. Heb je je ooit afgevraagd waarom twéé tafels? Waarom niet één tafel of drie, of meer? Wat heeft G-d belet om alle tien geboden op één steen te graveren? Waren de stenen niet groot genoeg?

Wanneer de geboden wel allemaal op één steen waren gegraveerd, hadden de tien geboden hoogstwaarschijnlijk allemaal onder elkaar gestaan. OK, maar wat dan nog? Het gaat toch om de inhoud en niet om de lay-out!

Laten we ons geheugen opfrissen en kijken wat de tien geboden precies waren:

Eerlijke verdeling

Nu dat er twee tafels zijn, constateren wij dat er vijf geboden op de ene en vijf op de andere tafel staan. Een mooie en eerlijke verdeling. De eerste vijf zijn tussen mens en G-d en de laatste vijf tussen mens en medemens. Maar je kunt er nog meer mee doen. De Midrash vertelt ons dat je de tien geboden niet alleen achter elkaar kunt lezen van 1 tot 10, maar dat je ze ook, juist omdat ze over twee tafelen verdeeld zijn, van rechts naar links kunt lezen. Dan lees je na het eerste gebod, het zesde gebod en na het tweede gebod het zevende, enzovoort.

Op deze manier staat het geloven in G-d (nummer 1) naast het verbod om te moorden (nummer 6). Hierin schuilt een cruciale les.

Vooruitgang

In de achttiende eeuw begon de industriële revolutie. Na eeuwen weinig vooruitgang te hebben geboekt barstten ineens bronnen van kennis en verandering los. De ene na de andere ontdekking werd gedaan. Veel van deze technische hoogstandjes waren al veel eerder ontdekt, zoals de stoommachine bijvoorbeeld. Zij deed reeds in de eerste eeuw haar intrede maar werd toen als een soort speelgoed gezien met geen enkel nut. Pas in de achttiende eeuw werd er voor eeuwenoude ontdekkingen een praktische toepassing gevonden.

Machines vervingen spierkracht, vermoeidheid en armoede. De economische omstandigheden verbeterden. Tegelijkertijd ontstond er een nieuwe filosofie en daarmee een nieuwe manier van leven: Weg met geloof en religie. We hebben G-d niet meer nodig. We hebben nu alles zelf uitgevonden. Wij kunnen alles logisch verklaren. Alles kan in een laboratorium ontdekt en bewezen worden. Oh ja? Werkelijk alles?

Nieuwe wetenschappelijke feiten worden dagelijks aan het licht gebracht. Wij zijn in staat om feiten, bewegingen en patronen vast te stellen die een bepaalde koers varen. De ontdekkingen en patronen die binnen enkele tientallen jaren geobserveerd worden, worden vervolgens toegepast op miljoenen jaren terug, de zogenaamde extrapolatie. Maar let op, dit is geen echte wetenschap meer. De wetenschappers stellen met een minimum aan gegevens een hele theorie vast die zij vervolgens op andere situaties toepassen. Wie zegt echter dat een bepaald patroon, dat je maar enkele tientallen jaren hebt kunnen observeren, tot miljoenen jaren terug in het verleden toe te passen is? Hierdoor treed je uit de wereld van de wetenschap en begeef je je in een wazig gebied van theorieën, die elkaar zelfs vaak tegenspreken. Deze theorieën worden verward met wetenschap.

Er worden conclusies getrokken die oorspronkelijk hun basis in de wetenschap hadden, maar waar we ondertussen miljoenen jaren van verwijderd zijn geraakt. De ene theorie volgt de andere op.

Onder controle

Theorie betekent: het zoú zo kunnen zijn, maar misschien is het ook anders. Het is immers maar een theorie, een mogelijkheid. We gaan ervan uit dat het zo had kunnen zijn. Vervolgens wordt hier een heel nieuw soort ‘wetenschap’, filosofie of geloof op gebouwd. Zoals bijvoorbeeld de evolutietheorie die op alle scholen en in musea als feit wordt onderwezen maar die slechts een theorie is!

Zo wordt iedereen geleerd dat de mens uit een aap is geëvolueerd en dat de wereld al miljoenen jaren bestaat. Men vergeet daarbij te melden dat het een theorie is en vooral ook wat het woord theorie betekent. Op deze manier groeien reeds enkele generaties op met de zekerheid dat de wereld uit één of andere ontploffing ontstaan is, dat onze voorouders apen waren en dat het geloven in G-d de wetenschap zou tegenspreken. Deze theorieën worden zo vaak verteld en herhaald dat ze uiteindelijk als betrouwbaar beschouwd en als feit geaccepteerd worden.

Het begin

Echte wetenschap is echter hetgeen je kunt waarnemen al dan niet in een laboratorium. Het moet geobserveerd en geanalyseerd worden en geen speculatie of theorie zijn. Alle ware wetenschappers zijn het er over eens dat er ergens een begin heeft moeten zijn. De vraag is alleen welke naam men aan dat begin wenst te geven. Noemen we het ‘Het begin’, ‘De Big Bang’ of ‘G-d’? Het zijn allemaal namen voor hetzelfde fenomeen.

Maar als men het G-d gaat noemen dan zitten er allerlei consequenties aan vast. G-d heeft namelijk met de schepping een gebruiksaanwijzing meegeleverd, de Torah.

Daarentegen, wanneer je in een verzonnen theorie wilt geloven dan is jouw leven het resultaat van een willekeurige ontploffing. Op deze manier heb je geen enkele morele verantwoordelijkheid en kun je doen en laten wat je wilt. Geen wonder dat zo velen onder ons niet geloven. Hier kiezen wij bewust of onbewust voor.  Zonder geloof ben je maar een willekeurige schepping: het resultaat van een ‘ongeluk’. In dat geval kunnen je handelingen ook willekeurig zijn. Het maakt toch allemaal niets uit in een wereld van ongelukken en toevalligheden.

Geloven in ‘ik weet het niet’

Je kunt er ook voor kiezen om de waarheid onder ogen te zien door toe te geven dat je niet weet waar de wereld vandaan komt. Je kunt geloven in een soort onbekende energie die de wereld tot stand heeft doen komen. Je gelooft in een ‘ik weet het niet’; met andere woorden: in iets dat je niet weet en niet begrijpt. Je gelooft in een soort energie die de hemel en aarde tot stand heeft gebracht. Aan jou de keus om deze bron van alle schepselen G-d te noemen of niet.

Kent U het verhaal van de bar mitswah-jongen die zijn toespraak voor zijn feest aan het voorbereiden is? Hij gaat naar zijn vader toe en vraagt hem waar hun familie vandaan komt, waarop Papa antwoordt dat ze afstammelingen zijn van apen. Vervolgens gaat de jongen naar zijn moeder toe met dezelfde vraag. Mama reageert anders en vertelt over Opa en Oma, de grootouders en de betovergrootouders, de Joodse geschiedenis,  de aartsvaders en de eerste mens, Adam door G-d geschapen. Onze bar mitswah jongen begrijpt er niets meer van! Papa had het over een hele andere afkomst! Oh, geen probleem reageert zijn moeder. Papa stamt af van de apen en mijn kant van de familie stamt af van Avraham, Yitschak en Yakov.

Hoe dan ook, we proberen alles onder controle te krijgen, te begrijpen en te verklaren, maar soms ook  veel. We denken met onze nieuwe verkregen wijsheid ook een stap naar morele waarden en een gezonde maatschappij te kunnen maken. De wetenschap is geweldig! De industriële revolutie, de techniek en de digitale wereld hebben ons gebracht naar een vernieuwde, razendsnelle wereld met tal van mogelijkheden. 

Of het nu een nieuwe ontdekking op de maan betreft of een digitale hersenoperatie: de vooruitgang is verbijsterend. Toch blijkt enige voorzichtigheid geboden.

Overbodig

Met al deze nieuwe wijsheid hebben de mensen geconcludeerd dat ze zélf ook maatschappelijke en morele regels kunnen bepalen. G-dsdienst en religieuze regels lijken passé. Wij kunnen met onze logica niet alleen natuurlijke feiten ontdekken maar wij kunnen ook heel goed begrijpen dat stelen en moord niet hand in hand gaan met een gezonde samenleving. Vroeger hadden we G-d nodig om ons te genezen, om wonderbaarlijke feiten te verklaren en om regels te bepalen. Nu is Hij door de wetenschap vervangen. Een overbodige G-d!

Niets nieuws onder de zon, zou onze koning Salomon zeggen. De slang hield er ook al soortgelijke ideeën op na. Hij overtuigde Chava (Eva) om van de boom te eten zodat ‘Jullie zullen zijn net als G-d die goed en kwaad kent’, Bereeshiet 3-6. Als Chava van de verboden vrucht at, zou ze een soort slimheid verkrijgen waardoor ze op G-d zou lijken en onder andere ethische regels zelf zou kunnen gaan bepalen. Kun je het geloven? Het lijkt alsof  G-d wel enige concurrentie heeft!

Wat zich tijdens de verlichting afspeelde is dat men opperde dat gebod 6, niet moorden, heel goed zou functioneren zonder gebod 1, het geloven in G-d. Ons gezond verstand vertelt ons dat we geen moord moeten plegen (gebod 6) en daar hebben we G-d dus helemaal niet meer voor nodig (gebod 1).

Helemaal mis

Misschien zou dit gedachtegoed nog steeds hebben kunnen standhouden, ware het niet dat het helemaal mis ging. In hét land waar wetenschap en cultuur bloeiden en groeiden vonden de grootste gruwelijkheden plaats…

Inderdaad: de grootste componisten en orkesten, de meest geavanceerde universiteiten waren in Duitsland geconcentreerd. Na het vergassen van 12.000 mensen per dag genoten de SS’ers ‘s avonds van een prachtig concert van Bach of Mozart. In de avonduren na ‘het werk’ aaiden zij hun trouwe honden en genoten ze samen met hun echtgenoten van voortreffelijke wijnen.

Wat is er mis met moord als je niet in G-d gelooft? Helemaal niets. Op het moment dat het wel of niet vermoorden een menselijke keuze is, is het aan iedereen om te oordelen naar eigen verstand. Vindt iemand het rechtvaardig en juist om één persoon of zes miljoen mensen te vermoorden om welke reden dan ook, waarom niet? Dit is dan puur een kwestie van persoonlijke mening, smaak en mode.

Niemand kan objectief bepalen of een gedrag ethisch is of niet.

Een mens vermoorden is onacceptabel, daar zijn velen het over eens. Maar hoe zit het dan met een heel oud vrouwtje dat vreselijk lijdt aan een ongeneeslijke ziekte? Of met een Chinees? Een Jood? Een Indiaan? Een gestoord persoon? Een beetje gestoord persoon? Heel erg gestoord? Of een ongewilde baby? Een ongeboren baby? Of een ongezond kindje? Na vier maanden zwangerschap mag het niet, maar mag het daarvoor wel? Waar ligt de grens? Wie bepaalt die grens? Gebod 1 (geloof) is nodig om gebod 6 (geen moord) te kunnen uitvoeren.

Als de mens over leven en dood beslist, eindigen wij in Auschwitz.

Nu het omgekeerde, het religieuze kwaad. Wel gebod 1, het geloven in G-d, in ere houden, maar gebod 6 negeren. Dat wil zeggen, je gelooft in G-d en je bent super religieus. Zo fanatiek ben jij dat je anderen gaat vermoorden (6) omdat zij niet met jouw geloofsovertuiging meedoen.

Zolang je in G-d gelooft mag je links en rechts vermoorden, zeggen deze extremisten. Zijn alle middelen en manieren toegestaan om in de naam van een religie ongelovigen of andersgelovenden uit te schakelen? Door de eeuwen heen werden en vandaag de dag nog worden hele volkeren uitgeroeid omdat ze een andere G-dsdienst aanhangen. Geen wonder dat velen zo’n soort G-dsdienst verafschuwen. Omdat gebod 1 (geloof) dan in z’n eentje rechts staat, zonder zijn linker maatje nummer 6 (moord).

De tien geboden zijn geen multiple choice, het is geen keuzepakket!

G-dsdienst en moord passen niet bij elkaar. Als je G-d eert, eer je ook Zijn schepselen. Het leven van elk schepsel dient in stand te worden gehouden en gerespecteerd te worden. Als het voor G-d belangrijk genoeg was om iemand of iets te creëren, wie zijn wij dan om het te verachten, laat staan te vermoorden? Moord gaat regelrecht in tegen de schepping. Wie G-ds schepsel kapot maakt heeft geen respect voor G-d zelf. Als ik een mooi kunstwerk maak en jij verscheurt het, dan respecteer je noch mijn kunst noch mij.

Revolutionaire code

In het jaar 2448 na de schepping heeft het Joodse volk een tiencijferige code op de berg Sinaï gekregen. Daarmee heeft het Joodse volk een beschaving verkregen gebaseerd op rechtvaardigheid, vrede, respect en liefde. Afgodsdienst, kinderoffers en wreedheid waren in die tijd de norm. Via het Joodse volk kreeg de mensheid een revolutionaire code aangeboden. Een code die je zowel verticaal als horizontaal dient te gebruiken. Wanneer je deze beschaving wilt creëren en handhaven, moet je wel alle toetsen indrukken, anders werkt de code niet en kom je niet naar binnen.

Wanneer de tien geboden in shul gelezen worden, gaat iedereen staan. Het is alsof wij zelf bij de berg Sinaï staan. We nemen de tien geboden en daarmee de hele Torah opnieuw op ons. Niet alleen wat er uitdrukkelijk staat, maar ook wat de Torah op subtiele wijze en in verschillende richtingen laat doorschemeren.

Shabbat Shalom!

Bracha Heintz
+31628478657

www.chabadutrecht.nl


Gebaseerd op een les van Rav YY Jacobson.
Tekst: Bracha Heintz | Opmaak: Rianne Meijer & Sonja Tamam

 
 
 

 
 
 
 

 

 

Bo | Vrijheid, wat doe je ermee?

Bo | Vrijheid, wat doe je ermee?

In Parashat Bo wordt een belangrijke fase in de Joodse geschiedenis beschreven: het overstappen van ballingschap naar bevrijding. Door de details van deze overgang te bestuderen, leren wij hoe wij  werkelijk vrij kunnen leven. 

Download hier het artikel in printversie (PDF) 

In onze Parasha komen de laatste drie plagen waarmee de Egyptenaren getroffen werden aan de orde. Ook worden het einde van de ballingschap en het begin van de uittocht uit Egypte gedetailleerd besproken. Deze hele geschiedenis heeft eenmalig plaatsgevonden. Toch gebiedt G-d het Joodse volk om deze uittocht regelmatig te herdenken. Dit is één van de 248 geboden. 

De uittocht uit Egypte vond plaats in het jaar 2448, bijna drie en een half millennia geleden. En nog houdt het ons bezig: jaarlijks met Pesach en zelfs dagelijks in ons gebed. 

Wat is er toch met de uittocht uit Egypte dat het ons tot op de dag van vandaag zo intens en zo diep raakt? Wat hebben wij te maken met een antieke beschaving, een Egyptische slavernij en wonderlijke plagen? Spreekt dit ons nog wel aan in een wereld van sportclubs, Facebook, razendsnelle jets en nog snellere smartphones?

Vergelijking Shabbat 

De Rambam, Rabbi Moshe ben Maimon (1135-1204), Torah geleerde en arts van het hoogste kaliber, noemt en beschrijft alle 248 geboden en 365 verboden. Wanneer hij in hoofdstuk 7 van zijn magnus opum de wetten van Pesach behandelt en het daarbij behorende gebod nummer 157 omschrijft, doet hij dat met de volgende bewoording: “Het vertellen van de wonderen die verricht werden voor onze voorouders in Egypte op de avond van 15 Nissan, zoals er staat (Shemot 13-3), herinner de dag dat jullie uit Egypte trokken, net zoals er staat (Shemot 20-7), herinner de Shabbat-dag.” 

Er komen allerlei belangrijke details aan bod, maar wat opvalt is dat de Rambam de herinnering aan de uittocht uit Egypte vergelijkt met het gebod om Shabbat te herdenken. Waarom deze vergelijking? Wat voegt het toe? Wat is het verband tussen de uittocht uit Egypte en Shabbat? Kunnen we hierdoor de uittocht uit Egypte beter begrijpen of herdenken? En zo ja, hoe? 

De Rogatchover Gaon, Rav Yosef Rosen uit Dvinsk (1858 -1936) verdiept zich hierin en legt de achterliggende gedachte van deze vergelijking uit: kennelijk probeert de Rambam de aard van de uittocht uit Egypte uit te leggen. Kennelijk zit er iets in het beleven van de Shabbat dat ons helpt om de uittocht uit Egypte beter te begrijpen en te integreren.

Het geheim ligt in het feit dat zowel de uittocht en de Shabbat beiden een negatief en een positief aspect hebben.

Sommige activiteiten zijn op Shabbat verboden, dat is het negatieve aspect. Andere handelingen voert men op Shabbat juist wel uit, dit is het positieve aspect oftewel het gebod van het vieren van deze bijzondere dag. Volgens de Rogatchover wil de Rambam ons leren dat net zoals de Shabbat zowel een negatief als een positief aspect heeft, zo ook is dit van toepassing op de uittocht uit Egypte. 

We beginnen met Shabbat toe te lichten.

Shabbat: rust én schepping 

Shabbat vier je op twee manieren: 

  1. Het negatieve aspect: er zijn bepaalde activiteiten die je op Shabbat níet uitvoert. Je beschermt de Shabbat door niet te werken, niet te koken, niets op straat mee te nemen, je mobieltje niet te gebruiken enzovoort. Pa en Ma rennen niet midden in de maaltijd weg voor één of andere vergadering en de kinderen hebben geen wedstrijd waar ze aan mee doen of waar ze naar willen kijken. Alle digitale apparatuur is veilig opgeborgen. De beltoon staat uit en de tijd staat stil. Dit is de passieve kant van Shabbat. Je voert geen handelingen uit die verboden zijn. Maar dan ben je er nog niet. 
  2. Het positieve aspect: Shabbat heeft ook een actieve kant. Je besteedt de dag met familie en vrienden, je zit samen aan tafel. Je maakt tijd voor gezelligheid, zingen, lernen en discussie. Je zorgt ervoor dat er gelegenheid is voor rust en meditatie. Tijd om je te verbinden met je dierbaren, jezelf, je ziel en je G-d. Een oase in de week. Eén dag waar je ervoor kiest om reflectie en introspectie voor jezelf mogelijk te maken en actief te genereren. 

Alleen het negatieve aspect is niet voldoende. Als je op Shabbat stopt met verboden handelingen te verrichten is dat nog niet voldoende om de intellectuele en emotionele diepte van de Shabbat te kunnen ervaren en voelen. Er hangt ook nog een actief deel aan. Zou je de hele Shabbat niets overtreden en bijvoorbeeld de hele dag rusten en slapen, dan nog heb je de Shabbat niet gevierd. Maar ben je actief bezig met de Shabbat door ook bepaalde positieve handelingen te verrichten, dan heb je het positieve deel toegevoegd en is je viering compleet. Lukt het je om op deze bijzondere dag op een ander niveau met jezelf en je medemens bezig te zijn dan ervaar je pas echt waar Shabbat voor bedoeld is: innerlijke ontspanning die je bereikt door die omstandigheden te creëren die ervoor zorgen dat je lichaam en ziel naadloos in elkaar overlopen. 

Shabbat is niet alleen een dag van fysieke rust, het is ook een dag van spirituele schepping. 
Het ene kan niet losstaan van het andere. 

Op vrijdagavond zingen we ‘שמור וזכור בדיבור אחד, ‘Bewaak en Gedenk in één uitspraak’. 
‘Bewaak’ betekent dat je geen verboden handelingen verricht, het negatieve element. ‘Gedenk’ is dat je acties uitvoert om de Shabbat speciaal te maken, het positieve element. Deze twee woorden werden als één woord gezegd. Toen G-d de tien geboden gaf heeft Hij op een wonderbaarlijke manier שמור  bewaak de Shabbaten זכור  gedenk de Shabbattegelijkertijd gezegd. Hij had eerst שמור  kunnen zeggen en vervolgens זכור.  Maar nee, het moest simultaan gebeuren. Beide zijn niet van elkaar los te koppelen. 

Besteed je de zevende dag van de week door alleen niet te werken, dan is de Shabbat aan jou voorbijgegaan. Anderzijds, wanneer je de Shabbat viert door bijvoorbeeld kidoesh te maken en je tegelijkertijd de Shabbat overtreedt, dan mis je de innerlijke rust die deze fantastische dag je had kunnen bieden. De positieve en negatieve componenten van Shabbat zijn niet van elkaar los te koppelen. Ze zijn één! 

Uittocht: vrijheid én invulling 

Laten we nu de uittocht uit Egypte analyseren: 

  1. De slavernij stopte en natuurlijk waren de Joden vrij. Inderdaad, zij waren geen slaven meer. Dit was geweldig! Dit is de passieve kant van de zaak. Want, wat nu? Je bent vrij en wat doe je er dan mee?
  2.  Nu je eenmaal vrij bent, is het wel zaak om die vrijheid te benutten, om er invulling aan te geven en om actief te gaan ontdekken wie je bent, anders weet je niet wie vrij is.

Wie ben je? En wat wil je? Wat kun je en wat heb je te bieden aan jezelf en aan anderen. Nu dat je vrij bent: ga je jezelf ontplooien en jouw unieke capaciteiten gebruiken of ga je bijvoorbeeld de buurman nadoen?

Het leven is één groot examen waarbij velen de antwoorden van hun buren kopiëren, niet wetende dat iedereen een andere vragenlijst heeft. 

Hoe vertaal je vrijheid? In het Hebreeuws kun je het חופש (chofesh) noemen, het moderne woord voorvrijheid en vakantie‘. Het is gerelateerd aan חפש, zoeken. Je bent wel vrij, maar je bent nog op zoek naar een invulling van die vrijheid. 

Of gebruik je het woord חרות (geeroet) dat ook vrijheid betekent, en tegelijkertijd ook als gegraveerd vertaald kan worden (zie Spreuken der Vaderen 6-2)?

De tien geboden waren in de stenen gegraveerd. Wanneer je met inkt op papier of perkament schrijft, dan is het geschreven woord niet totaal verenigd met de stof waar het op geschreven staat. Je zou de letters en de inkt immers van het papier kunnen verwijderen. Bovendien vervaagt de inkt sowieso na verloop van tijd. Daarentegen is het gegraveerde woord helemaal verenigd met en onafscheidelijk van de stof waar het in gegraveerd is. 

Dit staat symbool voor het feit dat de Torah en de materie helemaal met elkaar verenigd zijn en elkaar niet hoeven tegen te spreken. Integendeel, de Torah weet zich juist te verbinden met het fysieke. Men zou kunnen denken dat het materiële de spirituele ontwikkeling begrenst en tegenhoudt. Niets is minder waar. Als de Torah uitsluitend op een spirituele manier uitgedrukt zou kunnen worden, dan had G-d deze G-ddelijke leer beter aan de engelen kunnen gevenen niet aan de mensen hier op aarde. Maar de Torah is hier aanwezig, in deze wereld, juist om ons de gelegenheid te geven om het spirituele en het materiële met elkaar te verbinden. Iets dat alleenhier benedenplaats kan vinden. 

Materie inzetten 

Maar hoe doen wij dat? Neem bijvoorbeeld geld, een voorbeeld van materie bij uitstek. Wat doe je ermee? Waar gebruik je het voor? Om je begeertes te bevredigen of om je noodzakelijke spulletjes aan te schaffen? Om het te verspillen of om een deel ervan te gebruiken om een ander te helpen? 

Wanneer in jouw leven de Torah zich kan verenigen met de materiële wereld om jou heen, dan is de materie geen belemmering, maar juist een middel om uitdrukking te geven aan je spiritualiteit. Het lichamelijke heeft dan geen grip op je maar andersom: jij bent diegene die de materie controleert en het benut op een speciale manier Je bent niet van de materie afhankelijk en je bent er niet aan verslaafd. Integendeel, jij weet de fysieke wereld om jou heen te gebruiken, te sturen en te kanaliseren om jouw talenten en jouw gaven te ontplooien. 

De materie helpt jou om jezelf te zijn, om vrij te zijn. Dit is waarom Hashem ervoor gekozen heeft om de tien geboden in te graveren. De letters zijn hierdoor onafscheidelijk en compleet verenigd met de steen.

Heeft de materie jou in zijn greep? Word je erdoor belemmerd? Ben je eraan verslaafd? Gebruik je het om je behoeftes te bevredigen? Of ben jij diegene die de materie benut en stuurt om gezond te leven, de geboden uit te voeren en je medemens te helpen? Ben jij diegene die de materie gebruikt of laat je je door de materie gebruiken? Wie is de baas? 

Vrijheid is geen eindstation. Zo zien we dat in de Torah de uittocht steeds gekoppeld wordt aan het dienen van G-d door middel van het ontvangen van de tien geboden, gegraveerd in de stenen tafelen. 

Inhoud geven 

Kijk maar: wanneer G-d Moshe toespreekt bij de brandende struik zegt Hij: 
Als je het volk uit Egypte zult halen zullen zij G-d dienen op deze berg (Sinaï).’
Shemot 3-12 

Als G-d Moshe gebiedt om naar Farao te gaan om de zevende plaag aan te kondigen, moet Moshe tegen Farao zeggen: 
Stuur Mijn volk en ze zullen Mij dienen.’ 

Shemot 9-13 

In deze citaten zien we dat de vrijheid gekoppeld is aan een vervolg, iets wat op de berg Sinaï ging gebeuren, namelijk het ontvangen van de Torah, de tien geboden die in steen gegraveerd zijn. 

Zonder deze koppeling heeft de uittocht geen zin. 

Vandaar dat Shawoe’ot, het feest van de ontvangst van de Torah, geen vaste datum in de kalender heeft. Alle andere feestdagen hebben dat wel, ze hebben een eigen onafhankelijk bestaansrecht. Zij worden op een bepaalde datum in de maand gevierd. Maar het ontvangen van de tien geboden, dat wij met Shawoe’ot vieren, is nauw verbonden met de uittocht uit Egypte. Daarom wordt het 49 dagen daarna gevierd. Wanneer die 50ste dag is, is niet altijd op dezelfde datum. Dit kan variëren afhankelijk van de datum waarop de nieuwe maan gezien wordt. 

Pesach, de uittocht uit Egypte en Shawoe’ot , het ontvangen van de Torah, zijnfeesten die onafscheidelijk met elkaar verbonden zijn omdat het doel van de uittocht het ontvangen van de Torah is. Het doel van de vrijheid uit de slavernij is door middel van de Torah vrij te zijn van de grip die de materiële wereld op je kan hebben. 

Je zou het kunnen vergelijken met een gevangene die op straat komt, die niet gerehabiliteerd is en zichzelf niet kan helpen om een nieuw bestaan op te bouwen. Zolang hij geen invulling aan zijn vrijheid weet te geven, is hij nog steeds een gevangene. Deze keer zijn het niet de muren van de inrichting die hem tegenhouden, maar zijn eigen innerlijke beperkingen. 

Nu is het duidelijk waarom de Rambam Shabbat en de uittocht uit Egypte met elkaar vergelijkt. Door je op Shabbat te weerhouden van specifieke handelingen, schep je een sfeer en een kader die je alsnog dient in te vullen. 

Zo ook dien je aan je verkregen vrijheid een waardevolle inhoud te geven! 

Wat doen wij met onze vrijheid? Hebben wij misschien de slavernij van Egypte omgeruild voor een slavernij aan gewoontes en lege egoïstische tijdsbestedingen? 

Wij kunnen veel meer. Door ons uit de Egyptische slavernij te halen heeft G-d een gevoel van vrijheid en onafhankelijkheid in ons geprogrammeerd. We zijn sindsdien uitgerust met een drang naar vrijheid en onafhankelijkheid waar wij ons millennia lang aan vast hebben kunnen houden. Hoe? Door die vrijheid, zelfs tijdens gevangenissen, brandstapels en vernietigingskampen, in te vullen met wie wij werkelijk zijn, waar we vandaan komen en vooral waar we heen willen gaan.  Ook al zit ons lichaam vast, onze geest blijft altijd vrij. Niets en niemand kan onze ziel gevangen nemen.

Het Joodse volk heeft bij de uittocht uit Egypte vrijheid ervaren en er invulling aan mogen geven. Dat vrijheidsgevoel is van generatie op generatie overgebracht en verder naar alle volkeren verspreid. Vandaag wordt een groot deel van de mensheid geïnspireerd om keihard voor z’n vrijheid te knokken. Koningen, graven en andere “belangrijke mensen” die de vrijheid van anderen beperken worden niet meer getolereerd. Denk aan de vrijheidsstrijders in de koloniën en de slaven die zongen: Go down Moses…. De bevrijding uit Egypte heeft de mens doordrongen van een vrijheidsgevoel waar hij voor zal blijven vechten: het recht om niet alleen vrij te zijn maar om daar ook een waardevolle invulling aan te geven.

Ik ben geen slaaf meer, maar wie en wat ben ik dan wel?    

Bracha Heintz   
06-28478657
chabadutrecht.nl

Gebaseerd op een les van Rav YY Jacobson
Met dank aan Rianne Meijer, Sonja Tamam en Devorah van der Heiden voor de opmaak.

 

 

 

Miekeets | Geef prioriteit aan ware schoonheid

Miekeets | Geef prioriteit aan ware schoonheid

Sommige zaken in het leven zien er fantastisch uit. Ze zijn aantrekkelijk, interessant en prettig om mee bezig te zijn. Maar betekent dat dan dat ze waardevol of superieur zijn? Er zijn twee manieren hoe je in het leven kunt staan en hoe je G-d dient: via pracht en praal of via substantie en inhoud. Waar geef jij voorrang aan?

Download hier een printversie van dit artikel (PDF)

In de Parasha van deze week is Farao aan de beurt om te dromen: 

וְהִנֵּ֣ה מִן־הַיְאֹ֗ר עֹלֹת֙ שֶׁ֣בַע פָּר֔וֹת יְפ֥וֹת מַרְאֶ֖ה וּבְרִיאֹ֣ת בָּשָׂ֑ר וַתִּרְעֶ֖ינָה בָּאָֽחוּ׃

En zie, uit de rivier stegen zeven koeien die er goed uitzagen en gezond van vlees waren en ze graasden in het gras. Bereeshiet (41-2 en 3)

וְהִנֵּ֞ה שֶׁ֧בַע פָּר֣וֹת אֲחֵר֗וֹת עֹל֤וֹת אַחֲרֵיהֶן֙ מִן־הַיְאֹ֔ר רָע֥וֹת מַרְאֶ֖ה וְדַקּ֣וֹת בָּשָׂ֑ר וַֽתַּעֲמֹ֛דְנָה אֵ֥צֶל הַפָּר֖וֹת עַל־שְׂפַ֥ת הַיְאֹֽר׃

En zie, toen stegen zeven andere koeien achter hun aan uit de rivier, die er slecht uitzagen en mager van vlees waren en ze gingen naast de koeien staan, aan de oever van de rivier.  Bereeshit (41 – 18 en 19)

Farao wordt wakker. De wijze Egyptenaren leggen op verzoek van Farao de droom uit, maar de koning is niet tevreden over de uitleg die zij eraan geven. Totdat Yosef uit de gevangenis gehaald wordt en Farao hem zijn dromen in zijn eigen woorden aan Yosef vertelt:

וְהִנֵּ֣ה מִן־הַיְאֹ֗ר עֹלֹת֙ שֶׁ֣בַע פָּר֔וֹת בְּרִיא֥וֹת בָּשָׂ֖ר וִיפֹ֣ת תֹּ֑אַר וַתִּרְעֶ֖ינָה בָּאָֽחוּ׃

En zie, uit de rivier stegen zeven koeien die gezond van vlees waren en mooi om te zien en ze graasden in het gras. Bereeshiet (41- 18 & 19)

Buitenkant of binnenkant

Het is een bekend verhaal, de magere koeien die de vette koeien opeten. Toch valt een detail op. Wanneer Farao de eerste keer zijn droom vertelt, gebruikt hij een bepaalde volgorde in de beschrijving van zijn koeien. Maar als Farao zijn droom later voor Yosef herhaalt kiest hij voor een andere volgorde. Een kleine nuance met een wezenlijk verschil.

Eerst vertelt de Torah in vers 2 en 3 dat Farao gedroomd heeft over koeien die mooi waren en gezond van vlees. Vervolgens wanneer Farao zijn droom aan Yosef in vers 18 en 19 vertelt staat er dat de koeien gezond van vlees waren en mooi. Wat waren die koeien? Mooi en gezond van vlees of gezond van vlees en mooi? Waarom is ineens de volgorde veranderd en wat is het verschil?

De Torah is heel precies. Achter elk verhaal en zelfs achter elke zin, achter elk woord en zelfs achter elke letter schuilen stapels van wijsheden. Ook de volgorde waarin zaken verteld worden zijn van belang, zeker als er ineens een verschil optreedt. Deze verandering in de volgorde roept vragen op en nodigt ons uit om dieper te kijken. Nog voordat wij onze focus gaan richten op de mysterieuze uitleg van de dromen, gaan we in dit artikel analyseren waarom het navertellen van de droom op twee tegengestelde volgordes plaatsvindt. ontzaglijk

Het eerste wat een mens vertelt is wat hij essentieel vindt. De vraag is wat krijgt hier de voorrang? Is het hoe de koeien er uitzien, hun buitenkant, of hoe ze zijn, hun binnenkant? Wanneer Farao droomt zegt hij eerst dat ze er mooi uitzien en daarna dat ze gezond van vlees waren. Wanneer hij de droom aan Yosef vertelt, dan blijkt ineens de gezondheid van de koeien de voorrang te krijgen en pas daarna hun uiterlijk. Wat is belangrijker: het uiterlijk van de koe of de gezondheidssituatie van het dier? kosjere

Gezond en stevig

De Rogatchover (1958 – 1936), een genie en Rabbijn uit Dvinsk zag in dit verschil parallellen in andere voorbeelden in de Torah. Deze Rabbijn was overtuigd van de eenheid van de Torah. Hij beschouwde G-ds leer als één organisme en zag daarom overeenkomsten tussen verschillende gedeeltes. Zijn geniale kennis en hoge IQ maakten het mogelijk om in de zeeën van Joodse literatuur en geschriften, die hij allemaal in zijn hersens paraat had, analyses en vergelijkingen te maken,

Als eerste neemt hij ons mee naar de Talmoed Yeroeshalmi (Yoema hfdst 6, wet 1). Hier wordt de dienst van Yom Kipoer, grote verzoendag, besproken. Op deze heilige dag werden er in de tempel twee geiten gebruikt. Bij het kiezen van deze dieren vraagt de Talmoed: als je moet kiezen tussen een stevig lichaam en een goed uitziend beest, welke heeft voorrang? Het antwoord is dat een gezond stevig dier prioriteit krijgt.

Ten tweede reizen we af naar de Babylonische Talmoed (Yoema 25-2). Nu gaat het over de twee lammeren die dagelijks op het altaar in de Tempel in Jeruzalem als offer werden gebracht. Over de volgorde waarin de verschillende lichaamsdelen van het dier geofferd werden bestaat een meningsverschil. Waren dat de delen van het dier waar meer vlees aanzat? Of waren het de nek en de borst die vetter waren? Het vettere vlees was lekkerder en beter van smaak, maar andere ledematen hadden meer vlees.

Deze onenigheid van de geleerden over de volgorde vertegenwoordigt eigenlijk twee manieren van hoe je in het leven staat en hoe je G-d dient. Wat krijgt de prioriteit? Pracht en praal of substantie en inhoud? Sommige zaken in het leven zien er fantastisch uit. Ze zijn aantrekkelijk, interessant en prettig om mee bezig te zijn. Maar betekent dat dan automatisch dat ze waardevol en superieur zijn?

Voorrang

Neem bijvoorbeeld twee sprekers. De ene is een geweldige redenaar. Hij legt alles haarfijn uit en houdt de aandacht van zijn luisteraars door zijn intonatie te wisselen. Hij haalt er af en toe een verhaaltje of grapje bij en het is een genot om naar hem te luisteren. De inhoud hoeft niet per se zo geweldig te zijn en misschien vraag je je aan het einde van zijn verhaal wel af of er überhaupt wel een thema of boodschap was.

Daarentegen is een ander misschien niet zo welsprekend, maar zijn verhaal klopt wel. Hij geeft een stevige analyse van het onderwerp dat hij behandelt, belicht verschillende aspecten en trekt waardevolle conclusies. De inhoud is fantastisch maar de projectie laat te wensen over.

Dit verschil manifesteert zich in alle aspecten van je leven. Elk object in deze wereld en elk begrip heeft een lichaam en een geest, een openbaar aspect en een innerlijke ziel. Welke krijgt voorrang? De stevigheid of de schoonheid van de koe?

Ook in je relatie met G-d kun je kiezen waar jij de nadruk op legt. De schijn van het uiterlijk of het belang van het diepere? Waar ligt de prioriteit? Zelfs in het dienen van G-d moet je een keus maken. Is het belangrijker alle geboden uit de voeren precies zoals zij in de Torah beschreven worden of is de intentie en de relatie die je met G-d voelt, het allerbelangrijkst, zonder dat je per se een gebod uitvoert?  

Twee aspecten

Zelfs een gebod heeft twee aspecten. Het uitvoeren ervan of het gevoel en de intentie die je erbij hebt. Ideaal is om allebei tegelijk te hebben waarbij je je moet afvragen waar de prioriteit aan gegeven moet worden. Gaat het erom dat je je dichtbij G-d voelt of kies je voor het praktisch uitvoeren van de ge- en verboden?

Onze aartsvaders en alle generaties die leefden voordat de Torah op de berg Sinai gegeven werd hadden uitsluitend een spirituele relatie met G-d. Het ging om de intentie, het gevoel, de extase in de band met de Almachtige. De aartsvaders en moeders voerden de geboden niet uit zoals zij in de Torah beschreven staan, maar ze wisten zich wel met G-d te verbinden.

Het geven van de geboden bij de berg Sinai heeft een verschuiving teweeggebracht in de volgorde van prioriteiten. Vanaf het moment dat Moses de Torah ontving, ging het erom dat een mens de geboden uitvoert waarbij de kleinste details die de Joodse wet ons leert bepalend zijn of onze goede daad zijn doel bereikt of niet.

Laat je bijvoorbeeld de matsa één minuut te lang rijzen of vier je Pesach een week later of eerder dan blijven deze acties gewoon in deze wereld geblokkeerd. Een gebod wordt pas een transportmiddel naar een hogere wereld als je alle wettelijke aspecten die erbij horen uitgevoerd hebt. Dit is ook de betekenis van de woorden מֻתָּר וְאָסוּר, geoorloofd en verboden. Eigenlijk betekenen deze twee woorden los en vast. Iets wat mag is los en kan derhalve naar G-d toe vliegen. Iets wat verboden is, zit vast en is in deze wereld geblokkeerd.

Nu zou je je kunnen afvragen waarom zou ik tefilin aandoen of waarom moet ik mijzelf het moeilijk maken door uitsluitend kosjere producten te consumeren? Wat maakt het de Oneindige G-d uit of ik een minilepeltje voor zowel  vlees en als voor melk gebruik of dat ik daar aparte lepeltjes voor heb?

Oneindig

G-d is niet alleen oneindig groot, Hij is ook oneindig klein. Zelfs in deze begrensde wereld kun je met telescopen hele grote sterren en planeten zien. Met een microscoop kun je hele kleine details zien. Zo heeft G-d de wereld geschapen: met ontzaglijk grote schepselen en oneindig veel kleine details. Deze ogenschijnlijke mini-elementen die bij het uitvoeren van een gebod horen, fungeren als transportmiddel om jouw goede daad naar een warm plekje daarboven te brengen. Het maakt dus wel uit of je Chanoeka of Pesach op de juiste datum viert. Het is wél essentieel dat de lichtjes in de Menorah op eenzelfde rij zitten en dat je ze op de juiste volgorde, plaats en tijd aansteekt.

De pracht en praal van een mitswah zijn geweldig en horen er helemaal bij mits ze op de tweede plaats komen. Zo voeren wij elke mitswa uit op de mooist mogelijke manier. Op shabbat bijvoorbeeld, dragen wij onze mooiste kleren en versieren we ons huis. We bereiden de lekkerste gerechten voor en proberen alles zo aangenaam mogelijk te maken.

Maar het vlees van de shabbatviering is het uitvoeren van alle geboden die bij Shabbat horen en jezelf te onthouden van verboden handelingen. Juist bij het uitvoeren van de details van een goede daad, verbind jij je met G-ds diepste wil en wens. Alleen dan maak je een connectie met het G-ddelijke. Door elk component van het gebod op de juiste manier uit te voeren schep je een relatie met G-d volgens Zijn voorwaarden. Op dat moment overstijg je jezelf en je ego en ben je automatisch direct met Hem verbonden.

Voorwaarden

Net zoals jouw email de ontvanger pas zal bereiken wanneer je elke letter, elk cijfer of zelfs puntje correct en in de goede volgorde invult. Waarom? Omdat diegene die het mailsysteem gebouwd heeft het zo heeft ingesteld. Zo ook heeft G-d bepaald dat ieder individu Hem bereiken kan, mits hij zich aan Zijn voorwaarden houdt. Die spirituele connectie zal niet plaatsvinden wanner een mens zijn eigen gevoelsmatige invulling geeft aan wat volgens hem de juiste manier zou zijn om het spirituele te raken. Vooralsnog is G-d de enige die bepalen kan hoe wij Hem kunnen bereiken.

De Rogatchover haalt nog meer vergelijkingsmateriaal erbij. Ook te vinden in de Babylonische Talmoed (Horayot 14-1) is de discussie wat meerwaarde heeft. Iemand die een hele brede kennis van de Torah heeft of iemand die heel diep in één aspect weet te graven en door middel van intellectuele gymnastiek de mooiste conclusies weet te trekken. Het antwoord is dat de brede kennis voorgaat. Het diep graven heeft meer smaak en is een genot voor de geest net als het vet meer smaak heeft, maar de substantie, het vlees, is in de brede kennis te vinden.

Knappe jongen

Terug naar onze Yosef die de enige man is, die in de Torah beschreven wordt als een knappe jongen:

וַיְהִ֣י יוֹסֵ֔ף יְפֵה־תֹ֖אַר וִיפֵ֥ה מַרְאֶֽה׃…

…en Yosef had mooie kenmerken en was mooi om te zien. Bereeshiet (39-6)

Geen wonder dat de vrouw van zijn baas verliefd op hem werd en hem dagelijks probeerde te verleiden om een relatie met hem te hebben. Maar Yosef was niet alleen maar een knappe jongen. Hij wordt ook Yosef hatsadiek, Yosef de rechtschapen man genoemd. Ook dat is uniek. Andere VIPs in de Torah hebben allerlei titels, maar worden niet de rechtschapen man genoemd. We hebben het over Avraham, onze vader en Yitschak of Yakov onze vader of Moses onze leraar, Aharon de priester en Koning David. Maar Yosef was de rechtschapen man. Zo wordt hij tot vandaag de dag genoemd. En terecht, want hij liet zich niet verleiden door de vrouw van zijn baas en hij was niet alleen maar knap van buiten, hij bezat ook innerlijke pracht.

Er is namelijk niets mis met fraaiheid en schoonheid mits er van binnen ook vlees zit. De tempel in Jeruzalem was een en al goud, zilver en edelstenen. Maar die schoonheid reflecteerde innerlijke normen en waarden. Ook onze geboden voeren wij zo mooi mogelijk uit, maar dit komt pas op de tweede plaats, nadat we G-d’s wil tot op de kleinste details uitgevoerd hebben. Schoonheid en schittering zijn meer dan welkom, mits ze inhoud en substantie vertegenwoordigen. Anders is al die pracht en praal ijdelheid en oppervlakkige vertoning of nog erger een middel tot bederf en immorele praktijken. 

Prioriteit

Dit is de reden volgens de Rogatchover dat Farao zijn droom in een andere volgorde vertelt. In eerste instantie, wanneer hij het aan zijn entourage vertelt, neemt hij de Egyptische houding aan. De fysieke schoonheid wordt dan eerst benoemd: koeien die er mooi uitzagen en stevig van vlees waren. Echter op het moment dat hij zijn droom vertelt aan Yosef, spirituele erfgenaam van het monotheïsme van Avraham, Yitschak en Yakov, dan verandert Farao de volgorde. Hij past zich aan zijn luisteraar aan en geeft prioriteit aan substantie boven oppervlakkigheid.

Deze juiste volgorde ontbrak in de Griekse cultuur. Deze oude beschaving verheerlijkte het lichaam. Men beoefende sport niet als middel om gezond te zijn maar om het lichaam te aanbidden. Veelal werd er naakt gesport. Er was schijn zonder dieptegang. Daarom verzetten de aanhangers van de Griekse cultuur zich o.a. tegen besnijdenis. Deze handeling vindt op de achtste dag plaats wanneer de baby niet weet wat er met hem gebeurt en het zeker niet kan begrijpen. Het is een handeling die boven het verstand van het kind staat.  Bovendien is acht is het getal boven de natuur. Immers heeft G-d de wereld in 7 dagen geschapen en zijn er ook zeven noten in een octaaf. Acht is G-ddelijk en daar moesten de Grieken niets van hebben. Dit is ook een van de redenen dat wij Chanoeka 8 dagen vieren terwijl de olie maar 7 dagen extra brandde. De eerste dag was dus geen wonder. Toch vieren wij met Chanoeka dat de natuur in de wereld eigenlijk wonderbaarlijk is. Het feit dat olie brandt is op zich al een wonder.

Pracht en praal zijn geschapen om de wil van G-d op een nog mooiere manier uit te voeren. Anderzijds waren de Grieken geobsedeerd van architectuur, literatuur, filosofie en nog meer wetenschappen. Maar er zat niets achter de prachtige gebouwen. Het was esthetiek zonder ethiek.

Het Jodendom heeft haar eigen versie van schoonheid. Onze aartsmoeders, Sara, Rivkah en Rachel waren stuk voor stuk mooie dames, maar hun schoonheid reflecteerde innerlijke morele waarden, diepe spiritualiteit en grootsheid.

Zaken die uitsluitend van buiten mooi zijn blijken na verloop van tijd, wanneer de waarheid tevoorschijn komt, uiteindelijk lelijk en corrupt te zijn.

Jodendom heeft zijn eigen schoonheid, goud en sieraden, maar die komen op de tweede plaats. Eerst bekommeren we ons over de inhoud van onze boodschap. Wij overwinnen de Griekse duisternis en verplaatsen onze focus naar het innerlijke toe, בימים ההם, בזמן הזה, zowel in die dagen als in onze tijd.

Shabbat shalom!

Bracha Heintz

Gebaseerd op een les van Rav YY Jacobson.
Tekst: Bracha Heintz | Opmaak: Rianne Meijer & Sonja Tamam

Kijk op www.chanoeka.info voor een virtuele Chanoeka viering, recepten, instructies en nog veel meer…

Beeld: chabad.org

Even voorstellen

Samen al meer dan 30 jaar in Utrecht aan het werk: rabbijn & rebbeztin Heintz! Lees meer..

🌿 Soekot in Utrecht

Vrienden Joods Utrecht

Poerim 2019 Utrecht 🤹‍♂

💐 Bedankt 💐 aan alle vrijwilligers!


De Soeka wordt met behulp van Michel, Ronald en Shaul netjes gedemonteerd en opgeborgen zodat hij volgend jaar weer opgebouwd kan worden.
💐BEDANKT 💐 aan alle vrijwilligers die Rosh Hashana, Yom Kipoer en Soekot mogelijk hebben gemaakt.

De diensten zijn ruim bijgewoond.
De Joodse studenten waren volop aanwezig.
De kinderen zijn met knutselen blij gemaakt.
Er is gebeden, geleerd, gezongen en gedanst.
We kijken terug naar een succesvolle maand en nemen de spirituele bagage mee naar de rest van het jaar.

Resteert nog de gelegenheid om de financiële gaten te dichten. Heb je al een extraatje gedoneerd, hartelijk dank hiervoor en zo niet, dan is er nu de gelegenheid om dat alsnog te doen zodat wij door kunnen gaan om Joods bewustzijn in Utrecht levend te houden! ✨